Cú đảo chiều ESG: Sức khỏe vượt khí hậu, dòng tiền đổi hướng

Theo khảo sát mới nhất từ Berenberg đối với 200 nhà quản lý quỹ, một sự thay đổi lớn về "khẩu vị" đầu tư vừa được xác lập trong năm 2026.  

Biến đổi khí hậu - từng là "kim chỉ nam" tuyệt đối của giới đầu tư bền vững - nay đã lùi bước. Thay vào đó, sức khỏe con người và những yếu tố sát sườn với công nghệ đang vươn lên chiếm lĩnh các quyết định rót vốn.

Giới đầu tư đang gửi đi một thông điệp rõ ràng, là kỷ nguyên của những cam kết chung chung đã khép lại, nhường chỗ cho các bộ chỉ số đo lường thực dụng. 

Cuộc "soán ngôi" ngoạn mục trong danh mục đầu tư

Theo báo cáo của Berenberg được tờ The Times trích dẫn, năm 2026 chứng kiến lần đầu tiên yếu tố sức khỏe vươn lên vị trí số 1 trong thang ưu tiên của các nhà đầu tư ESG. Điều này là một cú nhảy vọt khó tin nếu nhìn lại dữ liệu quá khứ.

Năm 2023, sức khỏe chỉ khiêm tốn đứng ở vị trí thứ 15. Yếu tố này nhích lên top 5 trong giai đoạn 2024-2025 trước khi chính thức dẫn đầu vào năm nay. 55% nhà quản lý quỹ được khảo sát khẳng định sức khỏe là yếu tố "rất quan trọng" khi họ đưa ra quyết định lựa chọn cổ phiếu.

Ở chiều ngược lại, biến đổi khí hậu đang mất dần sức hút. Từng thống trị ngôi vương trong 2 năm 2023-2024 và lùi xuống á quân năm 2025, rủi ro khí hậu nay đã rơi tự do xuống vị trí thứ 5. Sự thoái lui này diễn ra bất chấp thực tế khắc nghiệt: dữ liệu từ Liên minh châu Âu xác nhận năm vừa qua nằm trong top 3 năm nóng nhất lịch sử, với nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C trong thời gian dài nhất từng được ghi nhận.

Lý giải cho sự dịch chuyển này, các chuyên gia của Berenberg chỉ ra 2 động lực chính. Thứ nhất là sự bùng nổ của xu hướng sử dụng thuốc giảm cân trên toàn cầu. Thứ hai là sự trỗi dậy của gen Z - nhóm nhân khẩu học đặt sự quan tâm đặc biệt sâu sắc đến các vấn đề sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

Bên cạnh sức khỏe, dòng vốn ESG cũng đang hướng sự chú ý sang các rủi ro mới nổi. Đạo đức trí tuệ nhân tạo (AI), quyền riêng tư, chống thông tin sai lệch và phòng chống tham nhũng đang thăng hạng nhanh chóng trong danh mục rà soát của các quỹ đầu tư.

Chấm dứt kỷ nguyên "tô xanh", áp lực bủa vây Big Tech

Sự thay đổi ưu tiên không chỉ diễn ra ở bề mặt mà còn phản ánh một cuộc thanh lọc sâu sắc trong ngành quản lý tài sản. Trong nhiều năm, việc gắn mác "ESG" hay "bền vững" từng là một công cụ marketing hoàn hảo để thu hút vốn. Tuy nhiên, nhiều quỹ đã chuyển sang dùng từ "bền vững" để tránh rủi ro.

Sự khắt khe này đang nhắm thẳng vào các "ông lớn" công nghệ (Big Tech). Báo cáo phân tích từ FTI cho thấy giới đầu tư đang gia tăng sức ép, yêu cầu các tập đoàn công nghệ Mỹ phải minh bạch dữ liệu tiêu thụ năng lượng và lượng chất thải từ các trung tâm dữ liệu.

Sự bùng nổ của AI kéo theo việc mở rộng các trung tâm dữ liệu, làm gia tăng lượng khí thải và đe dọa trực tiếp đến các mục tiêu khí hậu mà chính Big Tech từng cam kết. Cổ đông đang liên tục đệ trình các nghị quyết yêu cầu làm rõ lộ trình sử dụng điện và nước tại từng địa điểm, nhằm đánh giá chính xác rủi ro vận hành.

Sự rạn nứt nội bộ và bài học từ người Nhật

Bức tranh đầu tư bền vững năm 2026 còn chứng kiến sự phân mảnh sâu sắc ngay trong nội bộ giới tài chính. Nghiên cứu phân tích hơn 4,5 triệu phiếu bầu từ OxProx và Kaivalya Research chỉ ra sự "lệch pha" ngày càng lớn giữa giới chủ sở hữu tài sản và các nhà quản lý tài sản.

Cụ thể, chủ sở hữu tài sản có tỷ lệ ủng hộ các đề xuất ESG cao hơn từ 27-30% so với giới quản lý quỹ. Sự khác biệt này đặc biệt gay gắt ở các vấn đề chuỗi cung ứng và môi trường. Thậm chí, một số chủ sở hữu tài sản tại châu Âu đã quyết định chấm dứt hợp tác với các nhà quản lý Mỹ do bất đồng quan điểm, buộc các công ty quản lý tài sản lớn phải tách riêng đội ngũ quản trị để chiều lòng khách hàng.

Dù đối mặt với nhiều lực cản từ bất ổn địa chính trị và khó khăn kinh tế, nỗ lực bền vững của các doanh nghiệp thực quyền vẫn không bị dập tắt. Theo báo cáo từ CDP và Oliver Wyman trích dẫn trên Reuters, Nhật Bản đang vững vàng ở ngôi vị quán quân toàn cầu về lãnh đạo khí hậu, với 22% doanh nghiệp đạt chuẩn hiệu suất cao nhất.

Bà Sherry Madera, CEO của CDP, nhận định thành công của Nhật Bản đến từ văn hóa doanh nghiệp kỷ luật, chú trọng chi tiết và sở hữu lượng công ty được xác thực theo chuẩn khoa học (SBTi) cao nhất thế giới. Trong khi đó, Mỹ đang tụt lại phía sau với chỉ 5% doanh nghiệp đạt chuẩn.

Đối với các quốc gia đang phát triển, quá trình chuyển đổi xanh đang mở ra một lối thoát kinh tế thực dụng. Báo cáo của Ember nhấn mạnh, trong bối cảnh giá dầu neo ở mức 100 USD/thùng, các công nghệ điện hóa như điện mặt trời, điện gió và xe điện đang mang lại con đường tự chủ năng lượng rẻ hơn gấp nhiều lần so với nhiên liệu hóa thạch.

"Đầu tư bền vững đang bước vào giai đoạn trưởng thành", Berenberg kết luận. Thay vì những lời hứa hẹn viển vông, thị trường giờ đây đòi hỏi những chỉ số rõ ràng, kết quả đo lường được và một cách tiếp cận tinh tế, dựa trên bối cảnh thực tế của từng doanh nghiệp.