Chống hàng giả trên không gian số: Cuộc chiến mới đầy cam go

Hàng giả “ẩn mình” trên không gian mạng

Theo Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả quốc gia (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia), chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý hàng chục nghìn vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; trong đó có 1.464 vụ bị khởi tố hình sự. Riêng các vụ hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ lên tới khoảng 3.000 vụ, tăng hơn 167% so với cùng kỳ năm 2025.

Những con số này cho thấy tình trạng vi phạm đang diễn biến phức tạp với xu hướng ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức và gắn chặt với sự phát triển của thương mại điện tử.

Tại Hà Nội, các lực lượng chức năng thuộc Ban Chỉ đạo 389 Thành phố đã kiểm tra, bắt giữ 7.824 vụ; xử lý 7.694 vụ vi phạm; khởi tố 124 vụ với 169 đối tượng; thu nộp ngân sách hơn 1.349 tỷ đồng. Tuy nhiên, áp lực kiểm soát thị trường ngày càng gia tăng khi hoạt động mua bán hàng giả đang dịch chuyển mạnh lên môi trường trực tuyến.

Theo lực lượng chức năng, nhiều đối tượng hiện sử dụng tài khoản “ảo”, livestream bán hàng hoặc lập hàng loạt gian hàng trực tuyến để tiêu thụ hàng hóa không rõ nguồn gốc. Khi bị phát hiện, các tài khoản nhanh chóng bị xóa hoặc chuyển sang nền tảng khác nhằm né tránh kiểm tra.

Đáng lo ngại, hàng giả hiện không chỉ xuất hiện ở các mặt hàng thời trang, mỹ phẩm hay thực phẩm chức năng mà đã lan sang nhiều lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền lợi người dân như thuốc chữa bệnh, thiết bị điện, linh kiện điện tử, phụ tùng xe máy và hàng tiêu dùng thiết yếu.

Ông Trần Đức Đông, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, cho biết các hành vi vi phạm hiện nay không còn dừng ở việc làm nhái kiểu dáng mà đã chuyển sang xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, gian lận trong công bố chất lượng sản phẩm và làm giả tem chống hàng giả, mã QR hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ.

“Các nền tảng như Facebook, Zalo, TikTok cùng hệ thống chuyển phát nhanh đang bị lợi dụng để quảng cáo, phân phối hàng giả, hàng nhái và hàng vi phạm bản quyền. Giao dịch phân tán, tài khoản dễ ẩn danh, hàng hóa chia nhỏ và luân chuyển qua nhiều khâu trung gian khiến công tác kiểm tra, xử lý gặp rất nhiều khó khăn”, ông Đông nhận định.

Không chỉ tại Hà Nội, nhiều địa phương cũng ghi nhận diễn biến phức tạp của tình trạng buôn lậu và hàng giả trên môi trường số. Tại TPHCM, hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc tiếp tục diễn biến phức tạp khi các đối tượng sử dụng kho hàng phân tán, giao dịch qua nhiều nền tảng trực tuyến để che giấu hành vi vi phạm.

Mở đợt cao điểm toàn quốc, quyết làm sạch thị trường

Tại Hội nghị giao ban Ban Chỉ đạo 389 quốc gia ngày 8/5, ý kiến các đại biểu cho rằng cuộc chiến chống buôn lậu hiện nay không còn diễn ra chủ yếu tại cửa khẩu hay chợ đầu mối mà đã mở rộng lên không gian mạng - nơi công nghệ vừa là công cụ phát triển thương mại, vừa bị lợi dụng để che giấu hành vi phạm pháp.

Đại diện Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an cho biết, buôn lậu và hàng giả hiện không còn là những vi phạm đơn lẻ mà đang hình thành các đường dây có tổ chức, hoạt động chuyên nghiệp, phân công nhiệm vụ rõ ràng từ nhập hàng, vận chuyển, quảng cáo đến tiêu thụ.

Các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” để các đối tượng lợi dụng kinh doanh hàng giả. Việc xác minh danh tính chủ tài khoản, truy vết dòng tiền hay xử lý dữ liệu điện tử hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do các nền tảng chưa có cơ chế phối hợp đầy đủ với cơ quan chức năng Việt Nam.

Trước diễn biến phức tạp của tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, ngày 5/5/2026, Thủ tướng đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về tăng cường đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thủ tướng yêu cầu các lực lượng chức năng ra quân trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến ngày 30/5. Trong đó, tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp cần thiết để đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Bám sát chỉ đạo của Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã đề ra nhiều giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong thời gian tới.

Trong đó, các cơ quan chức năng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng để phục vụ truy xuất nguồn gốc hàng hóa; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong giám sát thị trường. Siết chặt quản lý hoạt động livestream bán hàng, yêu cầu các sàn thương mại điện tử xác thực danh tính người bán, đồng thời tăng trách nhiệm của nền tảng trong kiểm duyệt hàng hóa.

Bên cạnh đó, công tác phối hợp liên ngành cần được thực hiện thường xuyên hơn nhằm kịp thời chia sẻ thông tin về phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, cuộc chiến chống hàng giả không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng quản lý thị trường, công an hay hải quan. Đây là cuộc chiến đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và cả người tiêu dùng.

Châu Anh