Ngày đầu tiên của mùa xuân 2026 là ngày nào?

Năm nay, điểm xuân phân diễn ra lúc 21h46 ngày 20/3 (giờ Việt Nam). Vì hiện tượng này chịu ảnh hưởng từ trục nghiêng của Trái Đất so với Mặt Trời nên xuân phân xảy ra cùng một thời điểm trên toàn cầu, chỉ khác nhau về múi giờ địa phương.

Tại sao lại có các mùa?

Trái Đất có các mùa vì trục quay của hành tinh này nghiêng khoảng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo quanh Mặt Trời. Độ nghiêng này khiến các khu vực khác nhau trên Trái Đất nhận được lượng ánh sáng Mặt Trời khác nhau trong suốt năm.

Vào ngày xuân phân và thu phân, trục Trái Đất không nghiêng về phía hoặc ra xa Mặt Trời. Khi đó, Mặt Trời chiếu gần như trực tiếp xuống khu vực đường xích đạo, khiến thời gian ban ngày và ban đêm gần như bằng nhau trên khắp hành tinh.

Hiện tượng này xảy ra hai lần mỗi năm, với khoảng 12h ban ngày và 0h ban đêm ở hầu hết các khu vực trên Trái Đất. Sau xuân phân, ban ngày tại bán cầu Bắc sẽ dài dần, trong khi tại bán cầu Nam ban đêm bắt đầu dài hơn, cho tới thời điểm hạ chí vào ngày 21/6.

Xuân phân, thu phân cùng với hai thời điểm đông chí và hạ chí là những dấu mốc quan trọng của lịch Mặt Trời. Vào các ngày phân, Mặt Trời mọc gần như chính xác ở hướng đông và lặn ở hướng tây tại hầu hết các khu vực trên Trái Đất (ngoại trừ hai vùng cực).

Được ghi khắc trong kiến trúc cổ đại

Các nền văn minh cổ đại từ lâu đã theo dõi những hiện tượng thiên văn này. Tại Chichén Itzá, một quần thể kiến trúc Maya trên bán đảo Yucatán của Mexico, ánh sáng Mặt Trời vào ngày xuân phân và thu phân tạo nên hiệu ứng thị giác đặc biệt trên Kim tự tháp Kukulcán.

Khi ánh sáng chiếu lên các bậc thang của kim tự tháp, bóng đổ tạo thành hình dạng giống như một con rắn đang bò xuống công trình, được cho là biểu tượng cho vị thần rắn Kukulcán và đánh dấu thời điểm bắt đầu mùa gieo trồng.

Nếu không thể quan sát bình minh trong ngày xuân phân tại các địa điểm thiên văn nổi tiếng, bạn vẫn có thể quan sát bầu trời vào buổi tối ngày 20/3. Khi đó, Mặt Trăng lưỡi liềm đang lớn dần với khoảng 5% diện tích được chiếu sáng sẽ xuất hiện gần sao Kim ở khu vực hướng tây nam ngay sau khi Mặt Trời lặn.

Ngoài ra, bầu trời mùa xuân cũng mang lại nhiều dấu hiệu đặc trưng. Chòm sao Gấu Lớn sẽ nằm cao ở hướng đông bắc đối với người quan sát tại các vĩ độ trung bình ở bán cầu Bắc, tức khoảng từ 30 đến 60 độ vĩ Bắc.

Trong khi đó, trên bầu trời phía nam của bán cầu Bắc sẽ xuất hiện tam giác mùa xuân, được tạo thành bởi ba ngôi sao sáng gồm sao Đại Giác (Arcturus) trong chòm Mục Phu, sao Giác (Spica) trong chòm Xử Nữ và sao Denebola trong chòm Sư Tử.