Sai lệch trong đo đạc khiến mực nước biển bị đánh giá thấp suốt nhiều năm

 Theo nghiên cứu mới, mực nước biển dâng do biến đổi khí hậu có thể đe dọa nhiều người hơn so với các dự báo trước đây. Nguyên nhân là do nhiều nghiên cứu trước đó đã đánh giá thấp mực nước biển ven bờ.

Nhóm nghiên cứu đã rà soát hàng trăm công trình khoa học và các báo cáo đánh giá rủi ro. Kết quả cho thấy khoảng 90% trong số này đã ước tính mực nước biển ven bờ thấp hơn thực tế, với sai lệch trung bình khoảng 30cm.

Hiện tượng này phổ biến hơn ở các quốc gia đang phát triển, đặc biệt tại khu vực Thái Bình Dương và Đông Nam Á, trong khi ít xảy ra hơn ở châu Âu và dọc bờ Đại Tây Dương.

Theo Giáo sư Philip Minderhoud, chuyên gia thủy văn tại Đại học Wageningen (Hà Lan), nguyên nhân chính nằm ở sự khác biệt giữa cách đo độ cao của đất liền và cách xác định mực nước biển.

Ông cho rằng đây là một “điểm mù về phương pháp luận” trong nhiều nghiên cứu trước đây.

“Mỗi phương pháp đo lường đều có thể xác định chính xác phần việc của mình. Nhưng tại khu vực giao nhau giữa đất liền và đại dương, nhiều yếu tố lại không được tính đến khi kết hợp dữ liệu vệ tinh với các mô hình địa hình trên đất liền”, ông nói.

Các nghiên cứu về tác động của mực nước biển dâng thường sử dụng mốc 0 mét trong dữ liệu địa hình làm điểm xuất phát. Tuy nhiên, mốc này không phải lúc nào cũng phản ánh đúng mực nước biển thực tế.

Theo tác giả chính của nghiên cứu, Giáo sư Katharina Seeger tại Đại học Padua (Ý), việc sử dụng mốc này có thể khiến nhiều nghiên cứu đánh giá sai nguy cơ ngập lụt ven biển.

Giáo sư Minderhoud cho biết tại một số khu vực ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, sai lệch này thậm chí có thể lên tới gần 1 mét.

 Một cách đơn giản để hình dung vấn đề là nhiều mô hình nghiên cứu giả định mực nước biển trong trạng thái tĩnh, không có sóng hay dòng chảy. Trong thực tế, đại dương ven bờ luôn chịu tác động của gió, thủy triều, dòng hải lưu, nhiệt độ và các hiện tượng khí hậu như El Niño.

Khi điều chỉnh các mô hình theo mực nước biển ven bờ chính xác hơn, các nhà khoa học cho rằng nếu mực nước biển dâng hơn 1 mét vào cuối thế kỷ này, nước có thể nhấn chìm thêm tới 37% diện tích đất ven biển và đe dọa thêm từ 77 triệu đến 132 triệu người.

Điều này có thể gây ra những thách thức lớn trong việc lập kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu và đầu tư cho các biện pháp bảo vệ bờ biển.

Những cộng đồng dễ bị tổn thương nhất

Theo nhà khoa học khí hậu Anders Levermann tại Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (Đức), nguy cơ lũ lụt cực đoan tại nhiều khu vực ven biển có thể cao hơn đáng kể so với những gì các nghiên cứu trước đây dự báo.

Ông cho rằng Đông Nam Á là khu vực chịu rủi ro lớn nhất, khi có sự chênh lệch đáng kể giữa các mô hình dự báo và điều kiện thực tế.

Giáo sư Minderhoud cũng nhận định nhiều quốc đảo tại Thái Bình Dương và Đông Nam Á đang đối mặt với nguy cơ cao hơn so với các đánh giá trước đây.

Đối với Vepaiamele Trief, một nhà hoạt động khí hậu 17 tuổi tại quốc đảo Vanuatu, những dự báo này không còn là vấn đề lý thuyết.

Tại hòn đảo quê hương của cô, đường bờ biển đã lùi vào đất liền rõ rệt trong những năm gần đây. Nhiều bãi biển bị xói mòn, cây cối ven biển bật gốc, và một số ngôi nhà hiện chỉ còn cách mặt nước biển khoảng 1 mét khi thủy triều lên.

Trên đảo Ambae, con đường ven biển từ sân bay đến làng của bà ngoại cô đã phải chuyển hướng vào sâu trong đất liền do nước biển dâng. Nhiều ngôi mộ ven biển đã bị ngập nước.

“Những nghiên cứu này không chỉ là các con số trên giấy. Chúng phản ánh trực tiếp sinh kế và cuộc sống của người dân”, Trief nói.

“Hãy đặt mình vào vị trí của các cộng đồng ven biển. Cuộc sống của họ đang bị đảo lộn bởi mực nước biển dâng và biến đổi khí hậu".

Điểm xuất phát của sai lệch

Nghiên cứu mới cho thấy nhiều mô hình tính toán có thể chính xác khi áp dụng riêng cho đại dương hoặc đất liền, nhưng lại thiếu chính xác tại khu vực chuyển tiếp giữa hai môi trường này.

Chuyên gia về mực nước biển Ben Strauss, Giám đốc điều hành tổ chức Climate Central, cho biết vấn đề nằm ở giả định ban đầu của nhiều nghiên cứu.

“Để xác định một khu vực cao hơn mực nước biển bao nhiêu, cần biết cả độ cao của đất và mực nước thực tế. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu trước đây đơn giản giả định rằng mốc 0 trong dữ liệu địa hình chính là mực nước biển, trong khi điều đó không hoàn toàn chính xác”, ông nói.

Nghiên cứu năm 2019 của Strauss là một trong số ít công trình đã cố gắng điều chỉnh sai lệch này.

Tuy nhiên, một số nhà khoa học cho rằng mức độ ảnh hưởng của sai lệch có thể đã bị phóng đại.

Nhà nghiên cứu Gonéri Le Cozannet thuộc Cục Khảo sát địa chất Pháp cho rằng vấn đề này đã được các nhà khoa học nhận thức từ trước.

“Tôi cho rằng tác động của sai lệch này đối với các nghiên cứu về nguy cơ có thể đang bị cường điệu hóa. Dù vậy, phương pháp đánh giá vẫn có thể tiếp tục được cải thiện”, ông nói.

Giáo sư Robert Kopp tại Đại học Rutgers cũng nhận định nhiều nhà quy hoạch địa phương đã tính đến các yếu tố đặc thù ven biển khi xây dựng chiến lược ứng phó.

Theo Giáo sư Minderhoud, điều này đặc biệt đúng ở Việt Nam, nơi nhiều khu vực ven biển đã có nhận thức khá rõ về độ cao địa hình và nguy cơ nước biển dâng.

Trong bối cảnh đó, các nghiên cứu mới cho thấy nhiều chính phủ có thể đang xây dựng kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu dựa trên một bức tranh chưa đầy đủ về sự thay đổi của đại dương.

“Mực nước biển dâng không chỉ làm thay đổi đường bờ biển của chúng ta, mà còn làm thay đổi cuộc sống của chúng ta”, Thompson Natuoivi, nhà hoạt động khí hậu của tổ chức Save the Children tại Vanuatu, cho biết.

“Đây không phải là câu chuyện của tương lai. Nó đang diễn ra ngay ở hiện tại".