Cá voi sát thủ tấn công tàu thuyền suốt 6 năm, có phải để "trả thù"?

15 cá thể tham gia các vụ tấn công tàu thuyền

Ngày 24/7, một nhóm cá voi sát thủ làm chìm một du thuyền ngoài khơi tây bắc Tây Ban Nha, nối dài chuỗi vụ va chạm kỳ lạ giữa loài động vật này và tàu thuyền đã kéo dài hơn 6 năm tại vùng biển bán đảo Iberia.

Trong vụ việc mới nhất, những con cá voi phá hủy bánh lái của du thuyền dài 14m mang cờ Thụy Điển, buộc hai người trên tàu phát tín hiệu cấp cứu. Lực lượng tuần duyên Tây Ban Nha sau đó đã đưa họ vào bờ an toàn.

Trước đó vài ngày, một con thuyền khác cũng bị chìm gần Estaca de Bares, điểm cực bắc bán đảo Iberia, sau khi bị cá voi sát thủ phá hỏng bánh lái. Hai người trên tàu đều được cứu sống.

Đây là chiếc thuyền thứ 8 bị chìm kể từ năm 2020 sau các cuộc chạm trán với nhóm cá voi này. Theo Nhóm Công tác Cá voi Đại Tây Dương, hơn 700 vụ tương tác giữa cá voi và tàu thuyền đã được ghi nhận trong giai đoạn này, từ những cú húc nhẹ đến các cuộc va chạm kéo dài nhiều giờ.

Các nhà nghiên cứu xác định khoảng 15 cá thể tham gia các vụ việc, trong tổng số chưa đến 50 cá voi sát thủ sinh sống ở vùng biển Tây Ban Nha - Bồ Đào Nha. Quần thể này được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp.

Điều gì khiến cá voi sát thủ liên tục lao vào tàu thuyền?

Theo các chuyên gia, đàn cá voi hoạt động như một nhóm gia đình do con cái White Gladis dẫn đầu. Ban đầu, các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết White Gladis từng trải qua một vụ va chạm nghiêm trọng với tàu thuyền, khiến hành vi của nó thay đổi và bắt đầu tấn công bánh lái.

Tuy nhiên, Alfredo López Fernandez, nhà sinh vật học thuộc Nhóm Nghiên cứu Cá voi sát thủ Đại Tây Dương, cho biết giả thuyết này chỉ nhằm giải thích khả năng phản ứng mang tính phòng vệ sau chấn thương, không đồng nghĩa với hành vi "trả thù".

Theo ông, câu chuyện cá voi trả thù con người đã bị mạng xã hội thổi phồng và không được đa số chuyên gia nghiên cứu quần thể này ủng hộ.

Đến nay, chưa có câu trả lời chắc chắn. Giả thuyết được nhiều nhà khoa học đồng tình nhất là hành vi học hỏi xã hội. Cá voi sát thủ là loài có tính xã hội rất cao; những cá thể non quan sát con trưởng thành tác động vào bánh lái rồi bắt chước, khiến hành vi này dần lan rộng trong cả đàn.

Một nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí Marine Mammal Science cũng cho thấy cá voi sát thủ chủ yếu nhắm vào thuyền buồm và thường mất hứng thú sau khi phá hỏng bánh lái, khiến con thuyền dừng lại.

Dù vậy, những cuộc chạm trán này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người đi biển.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội An toàn Hàng hải và Cứu hộ cùng Nhóm Nghiên cứu Cá voi Đại Tây Dương, khi gặp cá voi sát thủ, thuyền viên nên tắt động cơ, hạ buồm nếu có thể, tắt chế độ lái tự động và buông hoàn toàn bánh lái để cá voi không còn điểm tác động. Thực tế cho thấy những tàu tuân thủ khuyến cáo này thường chịu thiệt hại ít hơn.

Các cơ quan chức năng cũng khuyến cáo người đi biển báo cáo mọi cuộc chạm trán với cá voi sát thủ. Mỗi vụ việc đều bổ sung dữ liệu giúp các nhà khoa học giải mã bí ẩn hành vi đã kéo dài suốt nhiều năm qua.