Ca mổ tạo hình dương vật đầu tiên ở Việt Nam được thực hiện từ khi nào?

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức vừa thực hiện thành công ca ghép dương vật từ người cho chết não đầu tiên tại Việt Nam, mang ý nghĩa đạo đức và nhân văn rất lớn.

Ca phẫu thuật cũng cho thấy trình độ kỹ thuật vi phẫu và tạo hình của các bác sĩ Việt Nam đã đạt tới đẳng cấp rất cao, tiệm cận trình độ của nhiều trung tâm y khoa tiên tiến trên thế giới.

Ít ai biết rằng, nền tảng cho những thành tựu ấy đã được đặt từ nhiều thập kỷ trước bởi những người tiên phong như Thiếu tướng, GS.TSKH Nguyễn Huy Phan. 

Không chỉ đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ ngoại khoa, ông còn góp phần đặt nền móng cho sự phát triển của chuyên ngành phẫu thuật tạo hình - vi phẫu tại Việt Nam, đưa nhiều kỹ thuật hiện đại vào thực hành lâm sàng và tạo tiền đề cho những thành tựu sau này.

Bàn tay nối lại hạnh phúc cho người lính sau chiến tranh

Năm 1945, chàng thanh niên Nguyễn Huy Phan thi đỗ vào Trường Đại học Y Dược khoa, mang theo khát vọng được cầm dao mổ để cứu người.

Đến cuối năm 1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ, ông gia nhập lực lượng Tự vệ thành và tham gia làm nhiệm vụ cấp cứu. Một năm sau, ông lên Chiêm Hóa, Tuyên Quang, tiếp tục theo học tại Trường Đại học Y Dược khoa kháng chiến do GS Hồ Đắc Di làm hiệu trưởng.

Năm 1951, Nguyễn Huy Phan được cấp bằng y sĩ cao cấp, tiếp tục sự nghiệp cứu người ở các mặt trận phía Bắc và chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Từng trực tiếp tham gia những chiến trường khốc liệt, ông càng thêm thấu hiểu sâu sắc nỗi đau của những người lính.

Trong số những thương tích nặng nề nhất mà bom đạn gây ra, đứt dương vật là nỗi đau đặc biệt khắc nghiệt. Không chỉ mang thương tật suốt đời, nhiều người lính còn phải sống trong mặc cảm, mất đi khả năng làm chồng, làm cha và đối diện với những ám ảnh tâm lý khó nói thành lời. 

Những kỷ vật gắn bó với GS.TSKH Nguyễn Huy Phan trong những năm tháng học tập, chiến đấu và hành nghề y ở chiến trường (Ảnh: Thành Đông).

Thấu hiểu điều đó, GS Nguyễn Huy Phan đã dồn nhiều năm tâm huyết để mang mùa xuân hạnh phúc trở lại cho những người đã hy sinh một phần thân thể vì Tổ quốc.

Năm 1969, ông gặp một người lính trẻ mới 23 tuổi không may mất dương vật do mảnh tên lửa. Quyết tâm tái tạo bộ phận đã mất cho anh, GS Phan đã thực hiện ca mổ tạo hình dương vật đầu tiên ở Việt Nam.

Qua 6 lần phẫu thuật trong 7 tháng, sử dụng vạt da bụng kết hợp với ghép sụn và nối kỹ niệu đạo, bệnh nhân không chỉ được tái tạo dương vật mà còn hồi phục chức năng sinh lý. Sau này, khi xuất viện, anh lập gia đình và có 3 người con khỏe mạnh.

Sự thành công của ca phẫu thuật tạo hình dương vật cho người lính trẻ tiếp tục mở ra hy vọng cho những người không may chịu chung số phận. 

Theo Bệnh viện 108, đến năm 1979, êkíp của GS Phan đã thực hiện thành công 25 ca tái tạo dương vật tương tự, khẳng định bước tiến của chuyên ngành phẫu thuật tạo hình ở Việt Nam. Y thuật của ông cũng được người thầy là GS Tôn Thất Tùng - cây đại thụ của ngành ngoại khoa Việt Nam đánh giá rất cao.

Năm 1983, GS.TSKH Nguyễn Huy Phan bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Liên Xô (cũ) với đề tài Tạo hình phức hợp trong điều trị các dị chứng vết thương hỏa khí lớn vùng hàm mặt. Công trình là kết tinh của nhiều năm nghiên cứu của ông, tạo tiền đề để ông tiếp tục hành trình chữa lành những di chứng chiến tranh bằng tài năng và y đức.

Người tiên phong trong lĩnh vực phẫu thuật tạo hình - vi phẫu Việt Nam

Trải qua hai cuộc kháng chiến, nhiều thương binh bị tổn thương nặng ở khuôn mặt, tay chân và các bộ phận khác trên cơ thể. Việc điều trị vì thế không chỉ dừng ở cứu sống, mà còn đặt ra yêu cầu phục hồi hình dáng và chức năng cho người bệnh.

Tuy nhiên, thời điểm ấy, Việt Nam có rất ít bác sĩ ngoại khoa, gần như chưa có đào tạo chuyên sâu về phẫu thuật tạo hình và vi phẫu. 

Vi phẫu thuật mạch máu - thần kinh là kỹ thuật phẫu thuật dùng kính hiển vi chuyên dụng để nối lại những mạch máu và dây thần kinh có đường kính chỉ khoảng 1mm. Những ca phẫu thuật này cần đến những dụng cụ đặc biệt gồm kính hiển vi phẫu thuật, kim chỉ siêu nhỏ và nhiều dụng cụ mổ tinh vi.

Nguyên lý cơ bản là sau khi xử lý vùng thương tổn (cắt lọc vết thương, chuẩn bị vạt mô), bác sĩ sẽ tiến hành cắt gọt vạt mô và khéo léo khâu nối động tĩnh mạch, dây thần kinh bằng chỉ siêu mảnh dưới kính hiển vi. Nhờ kính hiển vi, bác sĩ có thể nhìn rõ lòng mạch và bó thần kinh rất nhỏ để khâu nối chuẩn xác, giúp đảm bảo khả năng sống của vạt ghép và phục hồi chức năng vùng tổn thương.

Tuy nhiên, hoàn cảnh nước ta khi ấy còn nhiều khó khăn, trang thiết bị thiếu thốn, tài liệu hạn chế, nhiều dụng cụ chuyên dụng chưa thể nhập khẩu. Không nản chí trước khó khăn và không muốn người bệnh tiếp tục bị nỗi đau, mặc cảm dày vò, ông và các đồng nghiệp tự nghiên cứu, thử nghiệm, tận dụng hết mọi trang thiết bị sẵn có. 

Những nỗ lực ấy nhanh chóng được đền đáp bằng các dấu mốc quan trọng. Năm 1981, ông thực hiện thành công ca nối ngón tay đứt rời đầu tiên bằng kỹ thuật vi phẫu tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. 

Mười năm sau, GS Nguyễn Huy Phan tiếp tục ghi dấu ấn với ca tạo hình dương vật đầu tiên bằng kỹ thuật vi phẫu mạch máu - thần kinh một thì. Từ năm 1991-1995, ông và cộng sự thực hiện thêm 9 ca tương tự với tỷ lệ thành công cao, thu hút sự quan tâm và đánh giá tích cực từ giới chuyên môn quốc tế.

Năm 1991, GS Nguyễn Huy Phan là người thành lập, giữ vai trò trưởng Bộ môn Phẫu thuật tạo hình đầu tiên trường Đại học Y Hà Nội. Ông trở thành người thầy của nhiều thế hệ bác sĩ ngoại khoa, đưa tên tuổi ngành vi phẫu thuật tạo hình Việt Nam lên bản đồ y học thế giới.

Y đức và tinh thần tự học của người thầy thuốc mang quân hàm

Trong bối cảnh đất nước còn khó khăn, tài liệu chuyên ngành khan hiếm, ông tự học tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Nga để đọc các công trình y học mới nhất trên thế giới. 

Hàng trăm trang tài liệu ghi chép bằng tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Anh... hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Di sản các nhà khoa học Việt Nam là minh chứng cho quãng thời gian ông miệt mài tự học, nghiên cứu và chắt lọc tinh hoa của các trường phái vi phẫu từ Liên Xô (cũ), Mỹ, Pháp để xây dựng nền tảng cho chuyên ngành còn rất mới ở Việt Nam.

GS.TSKH Nguyễn Huy Phan là người thông thạo nhiều thứ tiếng. Khả năng này giúp ông nghiên cứu tài liệu từ các quốc gia phát triển kỹ thuật tạo hình - vi phẫu và trao đổi chuyên môn với các chuyên gia nước ngoài (Ảnh: Thành Đông).

Để giải quyết khó khăn về trang thiết bị phẫu thuật đặc thù, ông cộng tác với nhà máy Z113 (Bộ Quốc phòng) sản xuất dụng cụ vi phẫu thuật, tạo điều kiện để triển khai hàng loạt phẫu thuật tạo hình.

Tên tuổi GS Nguyễn Huy Phan dần được giới chuyên môn quốc tế biết đến. Ông nhiều lần được mời tham dự, báo cáo tại các hội nghị khoa học ở Liên Xô (cũ), Pháp, Nhật Bản và nhiều quốc gia khác. Các công trình nghiên cứu của ông được đăng tải trên nhiều tạp chí y học chuyên ngành, góp phần đưa phẫu thuật tạo hình Việt Nam đến gần hơn với cộng đồng khoa học thế giới.

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, ông còn là nhà ngoại giao xuất sắc, góp phần bình thường hóa quan hệ sau chiến tranh. Nhờ thông thạo nhiều thứ tiếng, ông được bầu làm Chủ tịch Hội hữu nghị Việt - Mỹ, thực hiện các chuyến công tác song phương, từng bước gỡ các nút thắt ngoại giao trên tinh thần hòa bình, hợp tác cùng phát triển.

Ảnh: Thành Đông