Đề tài "giời ơi" hết đất sống?

Tại hội nghị triển khai công tác năm 2016 của Bộ KHCN, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cho rằng, nhiều đề tài nghiên cứu chưa ứng dụng thực tế, còn đắp chiếu, bỏ ngăn kéo.


Sinh viên nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. (Ảnh: Hồng Vĩnh)

Sinh viên nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. (Ảnh: Hồng Vĩnh)

Bắt đầu từ hôm qua (15/2), Thông tư liên tịch giữa Bộ KHCN và Bộ Tài chính quy định khoán chi trong nghiên cứu khoa học chính thức có hiệu lực sẽ là công cụ hữu hiệu giúp chặn đứng loại đề tài “giời ơi” nói trên.

Chia sẻ về thực trạng này, Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Quân cho biết: Xưa nay mọi người nghĩ thuật ngữ bỏ ngăn kéo theo nghĩa rất xấu, thực ra không hẳn thế. Bỏ ngăn kéo có 3 loại, một loại đúng là xấu, hai loại còn lại là tốt và không tránh khỏi bỏ ngăn kéo. Ví dụ nghiên cứu cơ bản, chẳng có nghiên cứu cơ bản nào ứng dụng được ngay. Hệ nhị phân trong toán được nghiên cứu cách đây 2 thế kỷ, không lý gì 1+1=10 nhưng gần 200 năm sau ứng dụng rộng rãi trong máy tính. Nghiên cứu cơ bản về chất bán dẫn, các nhà khoa học Mỹ phát minh những năm 50 của thế kỷ 20 nhưng không ứng dụng, bỏ ngăn kéo gần 10 năm cho đến khi người Nhật mua lại với giá 4.000 USD. Nhờ có nghiên cứu này mà ngành công nghiệp bán dẫn của Nhật phát triển kinh khủng. Tất cả radio bán dẫn, ti vi, các thiết bị điện tử đều dùng chất bán dẫn. Nghiên cứu cơ bản là nền tảng cho nghiên cứu ứng dụng nên không tìm thấy chỗ ứng dụng ngay được, phải chờ trình độ kinh tế, kỹ thuật phát triển đến mức nào đó mới có địa chỉ ứng dụng.

“Những đề tài na ná nhau cũng nhiều lắm, ví dụ nghiên cứu mô hình của nước nọ, nước kia, xong không biết ai dùng”. - Bộ trưởng KHCN Nguyễn Quân

Loại thứ hai bỏ ngăn kéo là nghiên cứu ứng dụng nhưng chưa tìm kiếm được nhà đầu tư. Nhà khoa học có thể nghiên cứu rất thành công nhưng nếu không có nhà đầu tư thì kết quả nghiên cứu cũng nằm phòng thí nghiệm thôi. Ví dụ, tế bào gốc được nghiên cứu rất thành công, không ai nói tế bào gốc không có khả năng ứng dụng cả nhưng để thành sản phẩm phải có nhà đầu tư. Ở Việt Nam, nếu Nhà nước đầu tư vào những lĩnh vực mà tư nhân có thể làm được thì lập tức bị phê phán là ném tiền vào những cái tư nhân làm được. Doanh nghiệp tư nhân có đầu tư hay không? Đấy là vấn đề phải cân nhắc nhiều nên nghiên cứu có thành công cũng đành bỏ ngăn kéo chờ đến lúc doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Tất nhiên có một số đề tài nghiên cứu “giời ơi” thì đúng là lãng phí, bỏ ngăn kéo là đúng, vì không ai dùng, kiểu như nghiên cứu xe máy đi ban ngày bật đèn pha sau này thế nào hay nghiên cứu quy trình ban hành nghị quyết của tỉnh ủy. Tôi từng phải có ý kiến với một đề tài này. Những đề tài na ná nhau cũng nhiều lắm, ví dụ nghiên cứu mô hình của nước nọ, nước kia, xong không biết ai dùng.

Vậy làm thế nào để hạn chế những đề tài “giời ơi” như vậy, thưa ông?

Bộ trưởng KHCN Nguyễn Quân.
Bộ trưởng KHCN Nguyễn Quân.

Để nâng cao hiệu quả nghiên cứu thì phải công khai, minh bạch. Hiện nay chưa công khai minh bạch đầy đủ và toàn diện. Chúng tôi đang phấn đấu công khai, minh bạch hóa tất cả các công việc trong quá trình tuyển chọn, thực hiện, nghiệm thu đề tài ví dụ khi thành lập hội đồng tuyển chọn, xét duyệt đề tài thì ai là chủ tịch, ai phản biện, phản biện thế nào, chấm điểm ra sao. Công khai sẽ giúp các nhà khoa học tự giám sát lẫn nhau. Nếu ai không có trách nhiệm, phản biện qua quýt, chiếu lệ sẽ bị phê phán, lần sau không được giao việc.

Ngoài ra, phải khách quan lựa chọn hội đồng tuyển chọn, xét duyệt đề tài. Chúng tôi đã giao cho Viện Đánh giá khoa học và Định giá công nghệ xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia. Các chuyên gia này phải có ba tiêu chí là trình độ cao, kinh nghiệm, có uy tín trong giới khoa học. Khi các đơn vị thành lập hội đồng phải dựa trên danh sách chuyên gia do Viện Đánh giá khoa học và Định giá công nghệ cung cấp, không được lựa chọn ngoài để tránh quen biết, thiếu khách quan.

Bằng Thông tư về cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng với các đề tài nghiên cứu dùng ngân sách Nhà nước (vừa được ban hành-PV), chúng tôi sẽ siết chặt sản phẩm đầu ra. Trước đây có tình trạng nhiều đề tài dự án nghiệm thu xuất sắc nhưng mà không ai quan tâm sản phẩm cuối cùng là gì, cơ quan tài chính cứ thấy đầy đủ quy trình thủ tục hóa đơn chứng từ trong nghiệm thu là thanh quyết toán, thanh lý hợp đồng nhưng sản phẩm có dùng được không thì ít ai quan tâm. Với thông tư khoán chi, Bộ KHCN đã hướng tới việc quản lý thật chặt sản phẩm cuối cùng. Nếu sản phẩm ấy không đạt yêu cầu, dứt khoát là không được thanh quyết toán. Cuối cùng là cơ chế đặt hàng phải góp phần nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Ông có thể nói cụ thể hơn về cơ chế đặt hàng?

Trước đây, chúng ta giao đề tài chủ yếu là theo nguyện vọng của các nhà khoa học. Các giáo sư, tiến sĩ, cán bộ nghiên cứu thấy vấn đề này hay có thể làm được thì đề xuất, làm xong, nghiệm thu xong, ứng dụng ở đâu không ai trả lời được. Bây giờ phải tránh việc đó bằng cơ chế đặt hàng. Ai có ý tưởng đều được đề xuất nhưng nghiên cứu chỉ được thực hiện khi có một cơ quan bảo lãnh sử dụng sản phẩm sau nghiên cứu. Đơn vị bảo lãnh phải là bộ, ngành hoặc ủy ban nhân dân các tỉnh, các đơn vị này là những người vừa có tiền vừa có quyền. Ông bộ trưởng hay ông chủ tịch UBND tỉnh một khi đã đặt hàng nhà khoa học nghiên cứu thì nghiên cứu xong phải nhận lại, đầu tư, ứng dụng kết quả nghiên cứu. Không có chuyện giao xong lại bảo không có tiền đầu tư, ứng dụng. Chính cơ chế đặt hàng buộc các sản phẩm ấy phải có tính thực tiễn, có địa chỉ ứng dụng, kết quả nghiên cứu phải trở thành sản phẩm của xã hội. Chúng tôi hy vọng với bằng ấy chế tài chúng ta sẽ giảm bớt số đề tài bỏ ngăn kéo theo nghĩa xấu, còn đề tài bỏ ngăn kéo theo nghĩa tốt thì kể cả nước Mỹ cũng vẫn làm, không riêng Việt Nam.

Cảm ơn ông.

Theo Nguyễn Hoài

Tiền Phong

MỚI NHẤT
Khối chuyên của trường ĐH tiếp tục dẫn đầu ở cuộc thi khoa học kỹ thuật
Khối chuyên của trường ĐH tiếp tục dẫn đầu ở cuộc thi khoa học kỹ thuật

(Dân trí) - Hai đề tài đạt giải Nhất toàn cuộc ở cuộc thi Khoa học kỹ thuật quốc gia đều đến từ các khối chuyên của trường ĐH. Đây là năm thứ hai liên tiếp, khối chuyên của các trường ĐH tiếp tục thể hiện khả năng nghiên cứu khoa học vượt trội so với các trường phổ thông khác.

Thứ tư, 09/03/2016 - 12:03

Sinh viên năm nhất sáng tạo trong Ngày hội Kỹ thuật
Sinh viên năm nhất sáng tạo trong Ngày hội Kỹ thuật

(Dân trí) - Trong ngày Ngày hội Kỹ thuật Bách khoa 2016 của trường ĐH Bách khoa - ĐHQG TP.HCM, các sinh viên năm 1 đã tự tin giới thiệu các đề tài sáng tạo của mình từ cách hút lọc dầu, robot công nghiệp đến pin từ chuối... Dù các sản phẩm chưa hoàn hảo nhưng thôi thúc sinh viên “giữ lửa” đam mê với ngành nghề mình chọn.

Chủ nhật, 06/03/2016 - 11:30

Học sinh phổ thông sẽ được nghiên cứu khoa học
Học sinh phổ thông sẽ được nghiên cứu khoa học

(Dân trí) - Chia sẻ tại lễ khai mạc cuộc thi Khoa học kĩ thuật cấp quốc gia khu vực phía Bắc chiều 5/3, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển cho biết: Trong chương trình giáo dục phổ thông sắp tới sẽ chính thức có việc nghiên cứu khoa học dành cho học sinh phổ thông dưới hình thức các chuyên đề nghiên cứu tự chọn.

Chủ nhật, 06/03/2016 - 12:02

Minh bạch hóa thông tin trường học qua công nghệ thông tin
Minh bạch hóa thông tin trường học qua công nghệ thông tin

(Dân trí) - Thông qua phần mềm giáo dục, học sinh và phụ huynh sẽ được kiểm soát chất lượng, thông tin các dịch vụ giáo dục trong nhà trường.

Thứ bảy, 05/03/2016 - 08:00

Thầy giáo thể dục chế tạo thành công nông cụ giá rẻ
Thầy giáo thể dục chế tạo thành công nông cụ giá rẻ

(Dân trí) - Tại Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Sóc Trăng lần thứ IX-năm 2015, vượt qua 40 giải pháp tham gia Hội thi, giải pháp “Máy vô chân ấm mía” được Ban giám khảo chấm chọn trao giải Nhất. Điều đáng nói, tác giả của giải pháp này là một giáo viên dạy bộ môn Giáo dục thể chất. Đó là thầy Nguyễn Văn Nưng, giáo viên Trường Tiểu học An Thạnh 3A, xã An Thạnh 3, huyện Cù Lao Dung (tỉnh Sóc Trăng).

Thứ sáu, 04/03/2016 - 03:29

Giới trẻ Việt náo nức tổ chức đón nhật thực
Giới trẻ Việt náo nức tổ chức đón nhật thực

Vào ngày 9/3 tới, người yêu thiên văn Việt Nam có cơ hội chiêm ngưỡng nhật thực toàn phần, sự kiện thiên văn đáng chú ý nhất 2016.

Thứ năm, 03/03/2016 - 07:53

Vĩnh Phúc: Lần đầu tiên dạy Toán bằng tiếng Anh
Vĩnh Phúc: Lần đầu tiên dạy Toán bằng tiếng Anh

(Dân trí) - Từ ngày 7/3/2016, 34 trường trung học (26 trường THCS, 8 trường THPT) trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc sẽ tiến hành dạy học thí điểm môn Toán song ngữ Việt - Anh.

Thứ tư, 02/03/2016 - 04:20

Tiến sĩ trẻ xuất sắc thế giới: "Tôi sẵn sàng về Việt Nam"
Tiến sĩ trẻ xuất sắc thế giới: "Tôi sẵn sàng về Việt Nam"

"Với tôi, Việt Nam có nhiều người xuất sắc. Người Việt ở nước ngoài chỉ là một bộ phận trong tổng hòa đó. Có rất nhiều người Việt nổi tiếng sống ở Việt Nam đấy chứ! Phải chung tay để người Việt ở bất cứ đâu ngày càng giỏi hơn và được sử dụng để chung tay xây dựng đất nước. "

Thứ ba, 01/03/2016 - 03:05

Kỹ sư "chân đất" chế hệ thống phun, tưới tự động
Kỹ sư "chân đất" chế hệ thống phun, tưới tự động

Anh Cao Phát Triển đã chế ra hệ thống phun thuốc và tưới tự động điều khiển bằng điện thoại giúp giảm chi phí cả trăm lần so lao động tay chân. Hơn nữa, mô hình này giúp thích ứng với tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt như hiện nay.

Chủ nhật, 28/02/2016 - 05:51

Nhà Toán học Việt "sở hữu" 100 công trình được công bố trên tạp chí danh tiếng thế giới
Nhà Toán học Việt "sở hữu" 100 công trình được công bố trên tạp chí danh tiếng thế giới

Dáng vóc nhỏ nhắn, chân đi không bình thường nhưng là tác giả của gần 100 công trình được công bố trên các tạp chí danh tiếng thế giới, ông cũng từng làm chủ tịch hàng chục hội nghị, hội thảo Quốc tế chuyên ngành. Đó là GS. TSKH Ngô Việt Trung, nguyên Viện trưởng toán học và là một trong số ít nhà khoa học dành trọn tiền giải thưởng để hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó.

Thứ tư, 24/02/2016 - 10:03

Những công trình sáng tạo kỹ thuật của học sinh xứ Nghệ
Những công trình sáng tạo kỹ thuật của học sinh xứ Nghệ

(Dân trí) - Dù mới chỉ ở dạng công trình nghiên cứu khoa học kỹ thuật nhưng những sản phẩm do học sinh làm đã có người tìm đến đặt hàng hoặc đang kêu gọi đầu tư để sớm hoàn thiện, đưa vào ứng dụng trong thực tiễn đời sống.

Thứ ba, 23/02/2016 - 04:58

GS Vũ Hà Văn: “Toán học Việt Nam chưa tạo ra được trường phái riêng”
GS Vũ Hà Văn: “Toán học Việt Nam chưa tạo ra được trường phái riêng”

(Dân trí) - “Số người nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp nói chung và toán học nói riêng ở Việt Nam là rất ít so với dân số. Toán học Việt Nam có một vài cá nhân có uy tín quốc tế, nhưng chưa tạo ra được trường phái riêng.” - nhận định của GS Vũ Hà Văn.

Chủ nhật, 21/02/2016 - 09:03

ĐÁNG QUAN TÂM
Học sinh trường làng nghiên cứu sáng tạo thuốc trừ sâu sinh học
Học sinh trường làng nghiên cứu sáng tạo thuốc trừ sâu sinh học

(Dân trí) - Vừa qua, một nhóm học sinh của Trường THPT An LạcThôn (huyện Kế Sách, Sóc Trăng) tiến hành tìm hiểu và phân tích thực trạng sử dụng thuốc trừ sâu ở địa phương, qua đó đã thí nghiệm trích lấy các chất từ cây cỏ dại để tạo nên thuốc trừ sâu sinh học.

Thứ ba, 16/02/2016 - 08:12

Khi nhà khoa học nữ nghỉ hưu, họ mong muốn gì?
Khi nhà khoa học nữ nghỉ hưu, họ mong muốn gì?

Nghỉ hưu ở tuổi 55, nhiều nhà khoa học nữ có kinh nghiệm, chuyên môn tốt cảm thấy hụt hẫng vì không được theo đuổi niềm đam mê nghiên cứu khoa học.

Thứ hai, 15/02/2016 - 02:56

Gia tài của giáo sư trẻ nhất Việt Nam
Gia tài của giáo sư trẻ nhất Việt Nam

Trải qua nhiều khó khăn, đến nay, GS.TS Nguyễn Văn Hiếu đã có một gia tài nghiên cứu khá lớn, anh là tác giả của 130 công trình khoa học. “Đất nước cần những trí thức trẻ dám cống hiến, dám hy sinh cho khoa học như GS Hiếu” - thầy cô và đồng nghiệp đã nói như vậy về giáo sư trẻ nhất năm 2015 Nguyễn Văn Hiếu.

Chủ nhật, 14/02/2016 - 12:13

Niềm tự hào của Toán học Việt Nam
Niềm tự hào của Toán học Việt Nam

Những ngày đầu năm 2016, cộng đồng người Việt tại Hungary đón nhận một tin vui khi Tiến sĩ Toán học Bùi Minh Phong, hiện đang công tác tại Trường Đại học Tổng hợp Eotvos Lorand, Budapest được phong hàm Giáo sư (GS).

Chủ nhật, 14/02/2016 - 10:00

Nữ bác học gốc Việt đầu tiên “hạ bệ” Diêm Vương tinh
Nữ bác học gốc Việt đầu tiên “hạ bệ” Diêm Vương tinh

(Dân trí) - Giản dị trong trang phục giày vải thể thao, bộ áo váy nhẹ nhàng, miệng luôn nở nụ cười thân thiện khi trò chuyện, nữ giáo sư Lưu Lệ Hằng - người Mỹ gốc Việt đầu tiên có tên đặt cho một tiểu hành tinh, đã để lại ấn tượng mạnh cho chúng tôi.

Thứ ba, 09/02/2016 - 07:00

Điều chỉnh mức lương cơ sở cho người làm việc tại BQL khu Công nghệ cao Hòa Lạc
Điều chỉnh mức lương cơ sở cho người làm việc tại BQL khu Công nghệ cao Hòa Lạc

(Dân trí) - Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định quy định hệ số điều chỉnh mức lương cơ sở tăng thêm đối với công chức, viên chức và người lao động làm việc tại Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Hòa Lạc thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ.

Chủ nhật, 07/02/2016 - 12:07

Hé lộ tư liệu quốc tế về nguồn gốc cụ rùa Hồ Gươm
Hé lộ tư liệu quốc tế về nguồn gốc cụ rùa Hồ Gươm

Cụ rùa Hồ Gươm và rùa Đồng Mô (Sơn Tây) có cùng loài hay không là câu hỏi gây tranh cãi ở Việt Nam nhiều năm nay. Các tư liệu khoa học quốc tế có thể giải mã câu hỏi này.

Thứ bảy, 30/01/2016 - 07:40

CIA giải mật hàng trăm trang tài liệu liên quan tới UFO
CIA giải mật hàng trăm trang tài liệu liên quan tới UFO

Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã giải mật hàng trăm trang tài liệu liên quan tới công tác điều tra vật thể bay không xác định (UFO) trên toàn thế giới.

Thứ năm, 28/01/2016 - 07:48

Nhiều nhà giáo đạt giải thưởng cao trong Hội thi sáng tạo kỹ thuật
Nhiều nhà giáo đạt giải thưởng cao trong Hội thi sáng tạo kỹ thuật

(Dân trí) - Tại buổi tổng kết Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Sóc Trăng lần thứ 9 năm 2015, nhiều giải pháp có hiệu quả đã được trao cho các nhà giáo đang công tác tại các trường học trong tỉnh Sóc Trăng.

Chủ nhật, 24/01/2016 - 09:14

Bạn đã học đúng cách?
Bạn đã học đúng cách?

(Dân trí) - Bạn học rất chăm chỉ mà kiến thức thu về chẳng là bao? Bạn băn khoăn không biết mình đã làm sai điều gì mà học mãi không vào? Thử làm trắc nghiệm dưới đây xem bạn đã học đúng cách chưa nhé!

Thứ sáu, 22/01/2016 - 12:02

Sẽ làm tiêu bản xác cụ rùa
Sẽ làm tiêu bản xác cụ rùa

Theo PGS.TS Hà Đình Đức, xác cụ rùa ở Hồ Gươm sẽ được bảo quản để làm tiêu bản, giống như cá thể rùa Hoàn Kiếm chết năm 1967 mà tiêu bản đang lưu giữ tại đền Ngọc Sơn.

Thứ năm, 21/01/2016 - 08:19

Tranh cãi về tên khoa học của cụ rùa Hồ Gươm
Tranh cãi về tên khoa học của cụ rùa Hồ Gươm

Điều phối viên Chương trình rùa châu Á nói rằng, ông rất ngạc nhiên trước thông tin kết quả giám định ADN cho thấy rùa Hoàn Kiếm (Hồ Gươm) thuộc giống khác rùa Đồng Mô và hai con rùa mai mềm Rafetus swinhoei ở miền nam Trung Quốc...

Thứ tư, 20/01/2016 - 03:19