Tranh luận việc chống ngập lụt tháp Chăm cổ có 2 kỷ lục

Có nên kích nâng di tích?

Ngày 21/8, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế tổ chức hội nghị lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học nhằm phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị di tích tháp Phú Diên, tại xã Phú Vinh.

Đây là tháp Champa cổ, được phát hiện bởi một nhóm công nhân khai thác titan vào ngày 18/4/2001, tại vùng cồn cát ven biển xã Phú Diên (nay là xã Phú Vinh). Thời điểm phát hiện, tháp Champa cổ này bị vùi sâu dưới lòng cát ven biển nhưng vẫn còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn nhiều yếu tố kiến trúc.

Từ khi phát hiện, thành phố Huế đã triển khai nhiều giải pháp để bảo tồn, tu bổ, phát huy giá trị di tích tháp Phú Diên, giúp công trình ổn định cho đến nay. Tuy nhiên, trước tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, công trình đối diện với nguy cơ ngập nước, rêu mốc, xuống cấp. Trong đợt mưa lũ cuối năm 2025, di tích quốc gia này đã bị ngập sâu kéo dài trong nhiều ngày, đe dọa sự an toàn của công trình.

Tại hội nghị, các chuyên gia, nhà nghiên cứu đã có nhiều ý kiến đóng góp cho công tác bảo tồn tháp Phú Diên, trong đó đề cập đến việc kích nâng di tích lên cao hơn hiện nay 0,8m-1m, để tránh ngập lụt.

Kỹ sư Lê Văn Quảng, nguyên Giám đốc Phân viện Khoa học công nghệ và xây dựng miền Trung (thuộc Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, Bộ Xây dựng), cho rằng việc kích nâng di tích lên cao hơn hoàn toàn có thể thực hiện được nhưng sẽ rất tốn kém.

Theo ông Quảng, khi tháp được kích nâng sẽ dẫn đến thay đổi diện mạo di tích quốc gia và vi phạm các kỷ lục thế giới đã được xác lập cũng như không bảo đảm an toàn cho công trình khi xảy ra mưa bão. Ông Quảng đề xuất nghiên cứu gia cường gạch của công trình, thay thế một số viên đã bị bào mòn.

Tiến sĩ Trần Minh Đức, nguyên Giám đốc Phân viện Khoa học công nghệ và xây dựng miền Trung, cũng cho rằng phương án kích nâng nguy cơ thay đổi diện mạo di tích nên khó thực hiện.

Ông Đức đề xuất đơn vị quản lý cần tập trung bảo quản thân tháp bằng cách rút muối, gia cường cứng lớp bề mặt, phủ hóa chất siêu kị nước chống hấp phụ ẩm; tẩy nấm mốc bơm vữa, chất kết dính, hóa chất chuyên dụng giúp làm đặc cấu trúc phần đế tháp.

Đơn vị quản lý cũng cần hoàn thiện hệ thống thu, thoát nước triệt để xung quanh di tích; xây dựng hệ kết cấu vây chặn nước ngấm ngang nhưng phải đảm bảo không gây tác động rung chấn ảnh hưởng công trình.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ), tháp Phú Diên chưa đủ điều kiện và cũng không nên kích nâng, di dời mà nên bảo tồn tại chỗ để bảo đảm giá trị của di tích. Nhà nghiên cứu đề nghị đầu tư hệ thống hầm hút, chứa nước cạnh tháp.

Áp dụng công nghệ mới vào bảo tồn, tu bổ di tích

Ông Nguyễn Thế Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế phải duy trì hoạt động bảo quản thường xuyên, áp dụng công nghệ mới vào quá trình này. Ông gợi ý sử dụng hóa chất trong bảo quản gạch, đá đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho phép, đã áp dụng tại di tích Hoàng thành Thăng Long cũng như một số di tích khác.

Về lâu dài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa đề xuất UBND thành phố Huế cho phép xây dựng một phương án tổng thể đối với việc bảo quản, tu bổ, phát huy giá trị di tích tháp Phú Diên, với sự tham gia của các kỹ sư xây dựng, nhà nghiên cứu môi trường, văn hóa, lịch sử, di tích,…

Một số ý kiến khác đề nghị thành phố Huế cho mời chuyên gia nước ngoài tham gia quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di tích tháp Phú Diên. Các nhà khoa học kiến nghị cải tiến khẩn cấp hệ thống mái che hiện tại sang kết cấu nhà vòm điều hòa không khí để cân bằng độ ẩm; thiết lập chế độ theo dõi, kiểm soát môi trường. Đưa người dân địa phương tham gia, trở thành chủ thể trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích.

Các chuyên gia đề xuất trang bị máy bơm nước công suất lớn để ứng phó khi xảy ra sự cố. Đơn vị quản lý cần xây dựng không gian trưng bày, trung tâm diễn giải, giới thiệu lịch sử, quá trình khảo cổ, thành tựu phục hồi tháp để phục vục khách tham quan.