Cuộc sống U80 của "siêu trộm" tình báo Việt cướp máy bay chấn động thế giới

Chiếc trực thăng UH-1 của Không quân Việt Nam Cộng hòa chao đảo giữa lớp mây mù Đà Lạt. Máy bay lúc chúi xuống, khi ngóc đầu lên, suýt đâm vào núi. Gần 20 phút vật lộn giữa không trung, ông Hồ Duy Hùng có lúc không thở nổi. May mắn, chiếc UH-1 bất ngờ thoát ra khoảng trời trong, vùng đất Liên Khương hiện ra phía dưới.

Đây được xem là vụ án hy hữu của quân đội Sài Gòn: Một chiếc trực thăng Mỹ hiện đại bị lấy đi giữa ban ngày, rồi rơi vào tay lực lượng cách mạng trong tình huống không ai ngờ tới.

"Siêu trộm" thực hiện phi vụ táo bạo ấy là Hồ Duy Hùng, bí danh E6, còn gọi Chín Chinh, chiến sĩ Tổ Điệp báo E4 thuộc Ban Quân báo Quân khu Sài Gòn - Gia Định. 

Ông Hùng quê Quảng Nam, lớn lên trong gia đình cách mạng. Năm 1969, ông được cài vào hàng ngũ đối phương, khoác vỏ bọc sĩ quan không quân Việt Nam Cộng hòa và được đưa sang Mỹ đào tạo phi công. Năm 1972, ông bị bắt vì khai man lý lịch rồi bị loại khỏi quân ngũ, nhưng thân phận điệp báo không bị phát hiện.

Trở về lực lượng quân báo thuộc Quân khu Sài Gòn - Gia Định, tháng 11/1973, ông thực hiện điệp vụ “Xuất quỷ nhập thần”: Lấy chiếc UH-1 tại Đà Lạt, đưa về căn cứ cách mạng.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Hùng công tác tại Trung đoàn Không quân trực thăng 917, làm nhiệm vụ ở Tây Nguyên, Trường Sa và các tuyến biên giới. Năm 1982, ông rời quân ngũ với quân hàm đại úy.

Ở tuổi 80, người cựu điệp báo sống giản dị bên vợ con, vẫn thường xuyên thăm hỏi đồng đội và trở lại các căn cứ năm xưa.

Nhìn lại cuộc đời nhiều biến cố ly kỳ, những lần cận kề cái chết, cả những phi vụ "lỡ hẹn", ông khiêm tốn nói mình "hay không bằng hên", và luôn chấp nhận sự sắp đặt của số phận. 

"Siêu trộm" lấy cắp máy bay Mỹ

Gặp phóng viên Dân trí tại căn nhà trên đường Lê Lâm (phường Phú Thạnh, TPHCM), ông Hồ Duy Hùng gây ấn tượng bởi dáng người dong dỏng, cách trò chuyện từ tốn. Ánh mắt ông long lanh, hào hứng khi kể chiến công của đồng đội, đơn vị, nhưng lại khá kiệm lời khi nhắc đến bản thân.

Nhớ lại một thời trai trẻ, ông bật cười: "Thời trẻ tôi điếc không sợ súng. Bây giờ nghĩ lại mới thấy sợ chết khiếp!".

Trải qua những khoảnh khắc hồi hộp khi đánh cắp tài liệu của địch bí mật đưa về đơn vị, hay những lần ngồi trên máy bay địch bị quân ta bắn đạn xối xả; nhưng nhiệm vụ để lại nhiều cảm xúc nhất với ông Hùng vẫn là phi vụ đánh cắp trực thăng UH-1 tại Đà Lạt vào tháng 11/1973. 

Sau khi bị loại khỏi hàng ngũ quân đội Sài Gòn và trở về quân khu Sài Gòn - Gia Định, ông ấp ủ kế hoạch táo bạo: Lấy chiếc UH-1 giữa vùng đối phương rồi đưa về căn cứ; sau đó dùng chính chiến lợi phẩm này bất ngờ trở lại Sài Gòn đánh Dinh Tổng thống. 

Nếu thành công trọn vẹn, đây sẽ là đòn tập kích chưa từng có: Máy bay của đối phương biến mất giữa ban ngày, rồi xuất hiện trở lại trên bầu trời trung tâm Sài Gòn trong một nhiệm vụ hoàn toàn ngược lại.

Ngày 7/11/1973, khi chiếc UH-1 được ông Hùng lấy cắp và biến mất khỏi bãi đáp, cuộc truy lùng “siêu trộm” lập tức được mở ra. Xe quân cảnh và cảnh sát chạy kín các tuyến đường ở Đà Lạt, các khu chợ cũng lan truyền tin một chiếc trực thăng đã bị lực lượng cách mạng lấy đi. 

Máy bay được tung đi tìm kiếm nhưng bay theo hướng khác, không phát hiện chiếc trực thăng đang hạ thấp độ cao để tránh radar và trở về căn cứ cách mạng.

Dưới mặt đất, quân đội, an ninh và cảnh sát tại Đà Lạt được đặt trong tình trạng báo động, cấm trại 100%.

Tin chiếc trực thăng biến mất nhanh chóng vượt ra ngoài Đà Lạt. Ngay tối 7/11, đài BBC đưa tin; những ngày tiếp theo, báo chí Sài Gòn cũng liên tục đăng bài.

Nhà chức trách khoanh vùng lý lịch kẻ lấy cắp trực thăng: Một cựu phi công không quân Việt Nam Cộng hòa, từng bị loại khỏi quân đội vì bị nghi có hoạt động "mờ ám" có lợi cho phía cách mạng.  Vụ truy tìm sau đó mở rộng đến Quy Nhơn, Đà Nẵng và Sài Gòn nhưng không có kết quả. 

Sau sự việc hy hữu này, phía Việt Nam Cộng hòa không còn cho trực thăng tùy tiện hạ cánh bên ngoài những sân bay có lính gác, đồng thời lắp thêm khóa vào cần điều khiển cất cánh của mỗi chiếc. 

Kế hoạch "xuất quỷ" hoàn thành, ông Hùng vô cùng hào hứng, chờ đợi được thực hiện kế hoạch "nhập thần", cùng anh em lập công cho đơn vị.

Nhưng, cuối cùng, người tính lại... không bằng trời tính. 

Đại úy phi công, cựu điệp báo Hồ Duy Hùng thời trẻ và hiện tại (Ảnh: Bảo Quyên).

Trận đánh bị bỏ lỡ và 2 lần điệp viên "gãy cánh"

Theo dự tính của Quân khu Sài Gòn - Gia Định, chiếc UH-1 vừa lấy được sẽ mang hai thùng phuy chứa chất nổ đánh Dinh Độc Lập, khi ấy là dinh Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Thời điểm hành động được dự tính vào 9h sáng mùng Một Tết Dương lịch năm 1974, khi Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu tổ chức tiếp tân đầu năm. 

Ông Hùng cùng cấp trên dự kiến bay theo Quốc lộ 13 hoặc dọc sông Sài Gòn; đến khu vực Hàng Xanh sẽ đổi hướng, chỉ ít phút sau là tiếp cận mục tiêu.

Kế hoạch được giữ bí mật tuyệt đối. Những người tham gia chuẩn bị trong tâm trạng háo hức, tin rằng phương án sẽ được chấp thuận và đơn vị có trận đánh "để đời".

Thế nhưng, sau khi cấp tư lệnh thông qua, Bộ Tư lệnh Miền lại không cho thực hiện trận đánh, yêu cầu đưa chiếc trực thăng ra miền Bắc phục vụ nhiệm vụ khác. "Quân lệnh như sơn", không ai có ý kiến thêm, song ông Hùng thừa nhận trong lòng ông đầy tiếc nuối.

Sau này, ông Hùng mới hiểu quyết định này có những ý nghĩa chiến lược, lâu dài.

Chiếc máy bay được tháo rời, vận chuyển bằng xe tải ra miền Bắc rồi lắp ráp lại. Các phi công, cán bộ kỹ thuật của ta nghiên cứu tính năng, học cách khai thác loại trực thăng chiến lợi phẩm này.

Ông Hùng cũng trực tiếp truyền lại những kiến thức từng được đào tạo trong quân đội đối phương, huấn luyện phi công sử dụng máy bay UH-1, trong đó có phi công Nguyễn Xuân Trường (sau này là Đại tá, Trưởng đoàn bay phục vụ dầu khí).

"Cực khổ mới lấy được chiếc trực thăng về mà không được đánh. Tôi tiếc, nhưng nhiệm vụ huấn luyện phi công cũng rất quan trọng", ông Hùng nói.

Đầu năm 1975, một cơ hội khác đến, phi vụ "Xuất quỷ nhập thần" có khả năng được hoàn thành. Ông Hùng cùng một số phi công dự kiến thành lập phi đội UH-1 vũ trang tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Nhưng trên đường làm nhiệm vụ, ông bị thương, phi đội trực thăng cuối cùng không kịp góp mặt trong chiến dịch.

Đó là lần "gãy cánh" đầu tiên trong đời phi công Hồ Duy Hùng.

Người viết hỏi rằng liệu ông có tiếc nuối hay không, nếu ngày đó không bị chấn thương và thực hiện được trọn vẹn kế hoạch đề ra, thì biết đâu có thêm "dấu son" cho cá nhân lẫn đơn vị. Nhưng người cựu phi công bảo, ông chấp nhận bởi đó là chiến tranh, có những điều không thể đoán định. Ông chỉ ngậm ngùi vì không được cùng đồng đội góp mặt trong trận đánh cuối.

Dẫu vậy, theo ông, việc phi đội UH-1 không tham gia cũng không ảnh hưởng đến kết quả chung.

"Lúc đó, quân địch đã tận số, tan tác hết cả rồi", ông nói.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Hồ Duy Hùng công tác tại Trung đoàn Không quân trực thăng 917, tham gia huấn luyện phi công và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ ở nhiều chiến trường. Ông nghĩ cuộc đời mình sẽ còn gắn bó lâu dài với buồng lái.

Nhưng một buổi trưa năm 1979, sau chuyến bay chở thương binh trở về, ông được gọi lên nhận lệnh chuyển về Cục Tham mưu Quân chủng tại Hà Nội để biên soạn tài liệu.

Từ một phi công đang bay liên tục, ông Hùng đột ngột phải rời cần lái. Với ông, đó là lần "gãy cánh" thứ hai. 

Khép lại quãng đời phi công, ông Hùng không nghĩ nhiều đến thiệt thòi, mất mát. "Nói không tiếc nuối là không phải. Nhưng tôi chấp nhận xuống mặt đất. Biết đâu nếu tiếp tục bay, tôi lại gặp sự cố rồi chết thì sao", ông cười, cho rằng âu cũng là số trời đã định.

"Điệp viên cũng là công việc dễ bị nghi ngờ. Có những nỗi đau không ai biết. Nhưng nỗi buồn đôi khi cũng là một chút niềm vui trong đời. Nếu cuộc sống cứ bình thường trôi qua, mình lại chẳng có chuyện gì để kể với con cháu", ông tâm sự thêm.

Năm 1982, ông Hùng rời quân ngũ, về công tác tại Quận ủy Quận 11 (cũ). Năm 1989, ông chuyển sang làm kinh tế. Không còn được bay, những ký ức về bầu trời, chiến trường và những người đã cùng ông đi qua lằn ranh sinh tử hay ân tình đồng bào vẫn chưa bao giờ lùi xa.

Từ khi nghỉ hưu, ông có thêm nhiều thời gian cho hoạt động nghĩa tình: Tìm thăm đồng đội bị nhiễm chất độc da cam, trở lại những cơ sở từng nuôi giấu cán bộ, thăm Mẹ Việt Nam Anh hùng, vận động xây nhà tình nghĩa, tìm dấu tích người đã hy sinh...

"Tình nghĩa đồng đội, đồng bào trong chiến tranh đáng quý lắm. Anh em chỉ ở cùng nhau vài đêm nhưng rồi trở thành chiến hữu thân thiết.

Ngày đó, sự sống và cái chết rất mong manh, cùng nhau trải qua thời khắc sinh tử nên tình cảm càng quý giá. Sau này đi làm kinh tế, tôi gặp gỡ nhiều người nhưng không bao giờ tìm lại được tình cảm, tình đồng chí như vậy", ông tâm sự.

Từ điệp viên đến giám đốc doanh nghiệp và gia tài để lại cho con cháu

Một ngày của ông Hồ Duy Hùng ở tuổi 79 trôi qua bình lặng. Thức dậy, ông đọc báo, tưới cây rồi chăm những chú chim trong khoảng vườn nhỏ ở hành lang tầng lửng.

Ông cười, nói rằng tuổi này chẳng còn việc gì nặng nhọc, nhưng hết chăm vườn cây, đọc sách báo, thu xếp những chuyện lặt vặt trong nhà, "loay hoay một lúc cũng hết ngày". Kế bên ông, bà Trần Thị Mai - người vợ đã đồng hành cùng ông nửa thế kỷ - thường trực nụ cười hiền hậu. Những ngày ông không đi gặp gỡ, thăm hỏi đồng đội, hai vợ chồng quanh quẩn bên nhau; ông phụ con gái trông quán nước, bà lo chuyện bếp núc, nhà cửa.

Phía trước hiên nhà, chị Hiền (SN 1983) - con gái ông Hùng kê vài bộ bàn ghế cùng những vật dụng phục vụ quán nước vỉa hè.

Gần trưa, cháu ngoại ông đi học trở về. Thấy đứa trẻ bước vào nhà, người cựu điệp báo dang tay ôm cháu, gương mặt rạng rỡ.

Ông bảo niềm vui tuổi già không còn nằm ở những chuyến đi xa hay công việc lớn, mà là được sống bên con cháu, mong chờ những bữa cơm và phút sum vầy hiếm hoi của cả gia đình.

"Chục năm trước, tôi thường đảm nhận việc đưa đón cháu ngoại. Gần đây, thấy cha đã lớn tuổi, con gái tôi không muốn tôi đi lại nhiều. Con gái giờ nghỉ công việc bên ngoài, mở quán nước tại nhà, nhờ đó có thêm thời gian chăm sóc con và đỡ đần cha mẹ", ông Hùng nói.

Nhịp sống bình yên dường ấy đối lập với phần lớn cuộc đời điệp viên, phi công nhiều biến động của ông.

Ông Hùng kể, sau khi rời quân ngũ, ông không tránh khỏi khó khăn, bỡ ngỡ. Từ người lính chuyển sang công việc văn phòng rồi bước vào lĩnh vực kinh tế, ông tự nhận mình khi ấy còn nhiều "khù khờ". Nếu không gặp may và được nhiều người giúp đỡ, có lẽ ông khó hoàn thành công việc.

Ít ai biết người đàn ông sống giản dị trong căn nhà ấy từng có 9 năm giữ chức Giám đốc Công ty Du lịch Phú Thọ - doanh nghiệp có tiền thân trực thuộc UBND quận 11, quản lý Công viên Văn hóa Đầm Sen cùng nhiều cơ sở du lịch, dịch vụ.

Bước vào thương trường, ông Hùng mang theo tính kỷ luật, sự quyết đoán và tinh thần chịu trách nhiệm của người lính. Ông quan niệm chỉ tiêu kinh doanh không phải những con số khô cứng, bởi phía sau doanh thu là thu nhập, cuộc sống của hơn nghìn người lao động và gia đình họ.

Người cựu điệp báo luôn biết ơn vợ đã âm thầm gánh vác gia đình, để ông yên tâm công tác cho đến khi nghỉ hưu năm 2008.

Kể về mối duyên với vợ, ông Hùng pha chút dí dỏm: "Năm 1976, bà ấy vào đơn vị tôi ở Trung đoàn Không quân trực thăng 917 làm công nhân quốc phòng. Xui xẻo sao lại gặp tôi, vậy mà đến nay cũng tròn 50 năm rồi".

Năm 1982, ông bà mới tổ chức một buổi lễ giản dị để “tuyên bố” với mọi người. Khi ấy, bà Mai đã chuyển sang làm công nhân nhà in, còn ông Hùng chuẩn bị rời quân ngũ, bắt đầu một chặng đường mới tại TPHCM. Những năm đầu, cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ trải qua không ít thiếu thốn, mãi sau này mới dần đủ đầy.

Ông bà hiện sống cùng con gái và cháu ngoại. Người con trai ở Đà Nẵng, thỉnh thoảng thu xếp trở về thăm cha mẹ. Bởi vậy, những dịp lễ Tết hay kỳ nghỉ hè có đủ các thành viên luôn là khoảng thời gian ông bà mong chờ nhất.

Người con trai của ông Hồ Duy Hùng, anh Trung (SN 1988), nhiều lần khuyên cha ghi lại ký ức chiến tranh vì sợ một ngày sẽ không còn cơ hội nghe chuyện của thế hệ đi trước. Ông Hùng vẫn khiêm nhường bảo những điều mình biết, những việc mình làm chỉ như "một chiếc lá con trong đại ngàn Trường Sơn".

Những người may mắn còn sống và tương đối lành lặn như ông vẫn mang một món nợ lớn với nhân dân và bao người đã hòa máu thịt vào núi sông.

Điều ông muốn để lại cho các con không phải niềm tự hào về chiến công riêng của cha. Ông kể những câu chuyện để các con thấu hiểu những mất mát, hy sinh của nhân dân trong hành trình giành lấy hòa bình. Ông dạy con không được sống vô ơn, phải ghi nhớ những người từng chở che thế hệ đi trước và tiếp tục đền đáp những ân tình còn dang dở.

Đến lượt mình, các con ông lại kể cho thế hệ cháu nghe về cuộc đời ly kỳ, can đảm của ông nội, ông ngoại. Ký ức chiến tranh trong gia đình ông Hùng cứ thế được tiếp tục được gìn giữ qua cách các thế hệ sau sống, học tập và trân trọng cuộc sống hòa bình hôm nay.