Vua Nguyễn tại Huế tổ chức lễ nghi, yến tiệc gì trong dịp Tết? (Kỳ 1)

Dân trí Vua Nguyễn trong thời kỳ phong kiến cuối cùng trị vì tại Huế, vào dịp lễ Tết thường hay vui chơi những gì? Đó là một vấn đề thú vị được chúng tôi giới thiệu đến quý độc giả báo Dân trí nhân dịp Xuân Bính Thân 2016.

Theo Th.s. Nguyễn Phước Hải Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, vào thời vua Nguyễn ở Huế (1802-1945), khác với không khí Tết cổ truyền trong nhân gian, Tết trong Hoàng cung Huế được tổ chức rất long trọng với nhiều nghi lễ. Từ ngày mồng 1 tháng 12 (âm lịch), triều đình đã tổ chức lễ Ban sóc (phát lịch). Các loại lịch được phát gồm long lịch, loan lịch, phương lịch, tùy theo thứ bậc và phẩm trật mà ban lịch.

Một lễ ban sóc thời vua Nguyễn ngày cận Tết trước Ngọ Môn (ảnh: Internet)
Một lễ ban sóc thời vua Nguyễn ngày cận Tết trước Ngọ Môn (ảnh: Internet)

Đến tiết lập xuân có lễ Tiến xuân ngưu (đưa trâu tiến xuân). Triều đình làm một hình nộm gọi là thần chăn trâu và một con trâu đất với kích thước tượng trưng, ứng với số tháng, số ngày trong một năm và tiến hành làm lễ rước. Cuộc rước diễn qua một số nơi trong Hoàng Thành và kết thúc bằng việc quan phủ Thừa Thiên đưa trâu đất ra đánh 3 roi tượng trưng cho sự khuyến cày. Lễ có ý nghĩa khuyên răn công việc đồng áng trong dân, ước mơ về đời sống vật chất dầy đủ trong một năm mới.

Từ ngày 25 tháng chạp đến 11 tháng giêng, triều đình cho trang hoàng cung điện. Đặc biệt khu vực từ Ngọ Môn đến điện Thái Hòa, điện Cần Chánh cùng một số nơi trong Tử Cấm Thành được trang trí lộng lẫy nhất với các loại lồng đèn, cờ, hoa, câu đối Tết…

Hoàng cung Huế hiện tại được trang hoàng rất đẹp vào Tết 2016
Hoàng cung Huế hiện tại được trang hoàng rất đẹp vào Tết 2016

Riêng ở điện Thái Hòa, hai bên tả hữu trong nội thất được đặt hai hương án để hạ biểu mừng của các quan đại thần và quan các địa phương. Gian giữa trải chiếu hoa, làm nơi bái của các hoàng thân; hai bên là vị trí các tôn tước và quan lại từ tam phẩm trở lên; các quan từ tứ phẩm trở xuống thì đứng ở sân Đại triều; và hai bên sân này được bố trí các bộ nhạc khí cùng các đội vũ sinh.

Theo định lệ từ đời Gia Long, vào ngày mồng một Tết, vua ngự ở điện Thái Hòa, đặt đại triều, bá quan làm lễ khánh hạ. Từ mờ sáng mồng 1, chiếc đại kỳ thêu rồng và các loại cờ khánh hỉ nhiều màu sắc được kéo lên và trang trí ở Kỳ Đài. Sau khi viên quan ở Khâm Thiên Giám báo giờ tốt, vua mặc triều phục ra điện Cần Chánh chuẩn bị. Sau đó, trong tiếng nhạc lễ (do ban Tiểu nhạc cử) cùng đội Nghi trượng, vua ngự ra điện Thái Hòa để làm lễ.

Đội nghi lễ
Đội nghi lễ
và đội Đại nhạc, Tiểu nhạc trong dịp lễ của triều đình Huế (ảnh: Internet)
và đội Đại nhạc, Tiểu nhạc trong dịp lễ của triều đình Huế (ảnh: Internet)

Từ Ngọ Môn, chuông trống gióng lên để đón chào. Vua xuống kiệu và tiến vào điện trong tiếng nhạc mừng do ban Đại nhạc cử. Chín phát đại bác báo hiệu, vua ngự ở ngai vàng và buổi lễ Khánh hạ diễn ra với nhiều nghi tiết như các quan làm lễ bái, dâng biểu mừng.

Mở đầu một bài biểu mừng Tết thường có chủ đề như sau: “Gặp Tết Nguyên đán, Tam dương tươi sáng; muôn vật sinh sôi. Non sông một cảnh tượng êm đềm, tiên bàn dâng Thụy; Cung khuyết ba sắc mây đầm ấm, giáp lịch mở đầu. Chúng thần thực lòng hoan hỉ, kính cẩn dâng biểu chúc mừng”. Trong những nghi tiết này còn có sự chen lẫn của những tiết mục múa hát cung đình. Buổi lễ kết thúc bằng khúc Hòa bình chi chương và âm thanh rộn rã của ban Đại nhạc. Trong những buổi lễ như vậy, ban múa hát cung đình đều phải tấu 5 bài dùng chữ Bình như Lý Bình, Túc Bình, Khánh Bình, Di Bình và Hòa Bình.

Kế đến, vua lên kiệu về điện Cần Chánh để thực hiện phần tiếp của lễ Nguyễn đán. Lúc này, hoàng thân và quan văn võ từ tứ phẩm trở lên được ban đứng hầu hai bên tả hữu sân điện. Các quan thái giám, quan bộ Lễ đưa các hoàng đệ, hoàng tử, công chúa nhỏ tuổi đến mừng vua 5 lạy. Sau đó vua truyền chỉ ban yến tiệc và tiền thưởng xuân.

Các quan lạy chầu vua (ảnh: Internet)
Các quan lạy chầu vua (ảnh: Internet)

Yến tiệc Tết thường được tổ chức ở điện Cần Chánh và Tả Vu, Hữu Vu vào hai ngày (mồng 1 và mồng 2 âm lịch). Hoàng thân cùng các quan từ tứ phẩm trở lên dự vào ngày mồng 1; các quan từ ngũ phẩm trở xuống dự vào mồng 2. Các quan phủ doãn, quan tỉnh thì dự tiệc yến ở Tả, Hữu Đãi Lậu Viện (ở hai bên, trước điện Thái Hòa).

Tùy theo đời vua mà thành phẩm tham dự yến tiệc có sự thay đổi. Như năm 1846, nhân là năm có lễ Tứ tuần đại khánh tiết (sinh nhật lần thứ 40), vua Thiệu Trị ra chỉ gia ơn cho nhiều quan nhỏ như giám thành, võng thành, thủ hộ v.v. cũng được đến dự yến tiệc. Cũng trong năm này, vua cũng ra chỉ dụ cho “con cháu các thân phiên trong Tôn Thất ở chi gần, chuẩn cho ngày mồng 3 Tết đều cho dự tiệc yến một lần ở nhà Duyệt Thị (tức nhà hát cổ Duyệt Thị Đường hiện nay - PV)”.

Cờ phướn trang trí Hoàng cung Huế trong một dịp lễ Tứ tuần đại khánh trùng dịp Tết của nhà vua (ảnh: Internet)
Cờ phướn trang trí Hoàng cung Huế trong một dịp lễ Tứ tuần đại khánh trùng dịp Tết của nhà vua (ảnh: Internet)

Trong các cuộc Đại yến ở Hoàng cung luôn có tấu 5 bài nhạc lễ dùng chữ Thành như Bảo Thành, Doãn Thành, Mỹ Thành, Bình Thành và Khánh Thành cùng các tiết mục góp vui của đội vũ sinh. Mỗi cuộc yến tiệc có không dưới 30 món ăn khác nhau với nhiều sơn hào hải vị. Qua tìm hiểu của PV, theo một số nghiên cứu, thực đơn yến tiệc gồm có nhiều loại thức ăn, bánh, mứt, trái cây, xôi chè. Tùy theo mà có một số món quý nhất ngày xưa như yến sào, chả phụng, nem công, môi dười ươi, thịt chân voi. Sau khi dự yến tiệc, mỗi người khách đều được biếu một gói quà mang về cho con cháu.

Sau yến tiệc, nhà vua lại thưởng bạc mừng xuân. Hoàng thân, hoàng tử mỗi người được ban trên dưới 20 lạng bạc; các quan tùy theo phẩm trật, chức tước mà được ban từ 1 đến 12 lạng bạc. Sau các cuộc lễ này, nhà vua cùng các đại thần đưa các hoàng tử đến cung Diên Thọ (trước đây có tên là Từ Thọ) dâng biểu chúc mừng Hoàng Thái Hậu (mẹ của vua) và làm lễ Khánh hạ.

Hoàng cung Huế trong dịp lễ (ảnh: Internet)
Hoàng cung Huế trong dịp lễ (ảnh: Internet)

Đại Dương (ghi lại)

MỚI NHẤT
“Dở khóc dở cười” khi thử… lãng mạn như phim
“Dở khóc dở cười” khi thử… lãng mạn như phim

(Dân trí) - Một cô gái nhớ lại lần bạn trai cô giấu nhẫn cầu hôn trong chiếc bánh kẹp, đương nhiên cô không biết điều này và đã vô tình cắn quá mạnh vào chiếc nhẫn, khiến răng cửa bị mẻ…

Thứ năm, 11/02/2016 - 02:00

Sống trong siêu phẩm hội họa của Van Gogh với giá chỉ… 10 đô
Sống trong siêu phẩm hội họa của Van Gogh với giá chỉ… 10 đô

(Dân trí) - Những người yêu tranh Van Gogh sẽ có cơ hội được sống trong siêu phẩm hội họa của ông với giá chỉ… 10 đô la.

Thứ năm, 11/02/2016 - 01:08

Tiếng chày của người Jrai và chuyện tối kị
Tiếng chày của người Jrai và chuyện tối kị

(Dân trí) - Người J’rai ngày trước gắn bó với cái chày, cái cối như gắn bó với người thân của mình, cái chày, cái cối đã giúp cho họ có những hạt gạo nuôi sống cả gia đình. Nên người J’rai xem trọng cối, xem nó như một vật thiêng cần phải giữ gìn.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:58

Hoài Linh quỳ gối hối lỗi trước bố mẹ khiến triệu người xúc động
Hoài Linh quỳ gối hối lỗi trước bố mẹ khiến triệu người xúc động

(Dân trí) - Ca sỹ Nguyên Lộc, một người bạn thân của danh hài Hoài Linh vừa chia sẻ một clip quay cảnh danh hài nổi tiếng phương Nam quỳ gối hối lỗi trước bố mẹ của mình trong ngày Tết khiến hàng triệu người xúc động.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:52

“Phụ nữ tuổi Canh Thân ngồi giữa đám đông cũng thấy mình cô độc”
“Phụ nữ tuổi Canh Thân ngồi giữa đám đông cũng thấy mình cô độc”

(Dân trí) - Đặng Thái Huyền sinh năm 1980, cầm tinh tuổi Canh Thân. Người ta nói đàn bà tuổi Canh Thân thường rất vất vả, ít cơ hội thành công và cô độc… thế nhưng những gì nữ đạo diễn này đang có lại cho thấy điều đó chưa hẳn đúng. Điều duy nhất đúng ở nữ đạo diễn này đó là sự cô độc mà theo như chị nói đó là ngồi giữa đám đông cũng thấy mình cô độc.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:49

Hà Nội: Phố sách Bính Thân giảm giá tưng bừng
Hà Nội: Phố sách Bính Thân giảm giá tưng bừng

(Dân trí) - Sáng 10/2 tức mùng 3 Tết Bính Thân, Phố sách Bính Thân đã chính thức khai mạc với sự tham gia của gần 19 nhà sách tại phố Lê Thạch, Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:47

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông
Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông

(Dân trí) - Trong 12 con giáp, Thân, tức con khỉ, đứng ở vị trí thứ 9. Loài khỉ được đánh giá là thông minh hơn nhiều loài vật khác và đã đi vào đời sống văn hóa Á Đông từ xa xưa.

Thứ năm, 11/02/2016 - 10:00

Mùa Xuân, mùa R’dáo của dân tộc Cơtu
Mùa Xuân, mùa R’dáo của dân tộc Cơtu

(Dân trí) - Dân tộc Cơtu cư trú chủ yếu tại huyện Đông Giang và Tây Giang (Quảng Nam), đây là dân tộc có nhiều nét văn hoá phong phú và đa dạng mà nhiều người chưa được biết đến, trong đó có tục R’dáo.

Thứ năm, 11/02/2016 - 02:00

Biên tập viên VTV Thúy Hằng: Người phương Nam đón Tết Hà Nội
Biên tập viên VTV Thúy Hằng: Người phương Nam đón Tết Hà Nội

Nói giọng Nam nhưng lại là người gốc Bắc. Sinh ra ở Hà Nội, nhưng lại coi như mình chưa từng ăn Tết ở Hà Nội, BTV Thúy Hằng của bản tin Thời sự 19h trên VTV chia sẻ với Thể thao & Văn hóa về cái việc mà cô cho rằng là đặc biệt: Đón tết ở Hà Nội.

Thứ tư, 10/02/2016 - 07:47

NSND Lê Khanh: Năm tháng đã qua, một thời kí ức
NSND Lê Khanh: Năm tháng đã qua, một thời kí ức

Nói đến người Hà Nội mặc áo dài đẹp, cốt cách thanh tao, phong thái nhẹ nhàng, khí chất thanh lịch rất riêng được hun đúc từ nhiều đời đặc trưng cho phụ nữ thủ đô, người ta sẽ nghĩ ngay tới NSND Lê Khanh.

Thứ tư, 10/02/2016 - 02:10

Cả nhà “nghiện” bài chòi giữa đảo Cù Lao Xanh
Cả nhà “nghiện” bài chòi giữa đảo Cù Lao Xanh

(Dân trí) - Giữa mênh mông sóng biển, mỗi khi chiều tà, tiếng hô bài chòi lại phát ra từ ngôi nhà nhỏ của ông Trần Hữu Phước (xã Nhơn Châu, TP Quy Nhơn, Bình Định) vang vọng giữa cả làng chài trên đảo Cù Lao Xanh.

Thứ tư, 10/02/2016 - 02:04

Bánh a quát - chiếc bánh tình yêu của người Tà Ôi
Bánh a quát - chiếc bánh tình yêu của người Tà Ôi

(Dân trí) - Tôi ví a quát là chiếc bánh tình yêu của người Tà Ôi là bởi món bánh này không thể thiếu đối với những cô gái trên dãy Trường Sơn hùng vĩ khi về nhà chồng. Mỗi cô gái đều tự tay làm những cặp bánh a quát với tất cả sự cần mẫn, chăm chút cho ngày vui của mình.

Thứ tư, 10/02/2016 - 11:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Đầu năm kể chuyện người viết Giao hưởng Thơ Kiều
Đầu năm kể chuyện người viết Giao hưởng Thơ Kiều

(Dân trí) - Cuối năm 2014, khi sang Varsava - thủ đô Ba Lan tôi may mắn được gặp nhạc sỹ Đặng Hồng Anh. Trong cái rét đêm cuối năm của châu Âu, người phụ nữ Hà nội lớn lên ở cái phố Tô Tịch sát nách Hồ Gươm chậm rãi kể chuyện.

Thứ tư, 10/02/2016 - 06:00

Bố con Trọng Tấn diện đồng phục đi đuổi vịt đầu năm mới
Bố con Trọng Tấn diện đồng phục đi đuổi vịt đầu năm mới

(Dân trí) - Dù được nhiều người tôn vinh “ông hoàng nhạc đỏ” nhưng Trọng Tấn lại có cuộc sống rất giản dị. Tết hàng năm, dù bận rộn đến mấy anh cũng cùng gia đình nhỏ của mình về quê đón Tết với gia đình lớn và họ hàng.

Thứ tư, 10/02/2016 - 01:00

Táo Quân 2016 chưa ngớt lời khen đã gây nhiều tranh cãi
Táo Quân 2016 chưa ngớt lời khen đã gây nhiều tranh cãi

(Dân trí) - Ngay khi chương trình Táo Quân vừa phát sóng vào tối 30 Tết, trên mạng xã hội đã xuất hiện rất nhiều lời khen ngợi dành cho chương trình này.

Thứ ba, 09/02/2016 - 01:31

Lòng trung thực nhận được phần thưởng bằng… vàng
Lòng trung thực nhận được phần thưởng bằng… vàng

(Dân trí) - Bằng một vận may hiếm có và lòng trung thực khó tìm, cô gái 16 tuổi đã nhận được phần thưởng xứng đáng bằng vàng ròng.

Thứ ba, 09/02/2016 - 01:00

Người phụ nữ Tà ôi mang “xưởng dệt” trên vai đưa Zèng ra Thế giới
Người phụ nữ Tà ôi mang “xưởng dệt” trên vai đưa Zèng ra Thế giới

(Dân trí) - Hồ Thị Hợp kín đáo, ít nói, ít cười nhưng rất quyết tâm và bền bỉ khi thưc hiện kế hoạch đã đặt ra. Niềm tự hào về nghề dệt Zèng luôn đi với trăn trở, thúc đẩy chị lặn lội tìm cho được nguyên liệu phù hợp và mẫu mã có tầm sâu ý nghĩa văn hoá dân tộc nhằm giới thiệu với bạn bè thế giới...

Thứ ba, 09/02/2016 - 11:00

Nghệ sĩ tản mạn về năm khỉ
Nghệ sĩ tản mạn về năm khỉ

(Dân trí) - Đầu xuân 2016, PV Dân trí đã kịp ghi lại cảm xúc của giới văn nghệ sĩ khi tản mạn về năm khỉ.

Thứ ba, 09/02/2016 - 10:00

Ngày đầu năm mới, du xuân xin lộc Bà Chúa Thượng Ngàn
Ngày đầu năm mới, du xuân xin lộc Bà Chúa Thượng Ngàn

(Dân trí) - Mùng 1 Tết Bính Thân, hàng nghìn người dân và du khách thập phương đã hành hương về đền Cửa Đạt, xã Xuân Mỹ, huyện Thường Xuân để du xuân và xin lộc Bà Chúa Thượng Ngàn...

Thứ ba, 09/02/2016 - 08:00

Trước mùa lễ hội: Trở về truyền thống cũng phải cảnh giác!
Trước mùa lễ hội: Trở về truyền thống cũng phải cảnh giác!

Đó là ý kiến của GS.TS Nguyễn Quang Ngọc – Nguyên Viện trưởng Viện VN Học và Khoa học Phát triển – trước sự bùng nổ của lễ hội truyền thống.

Thứ ba, 09/02/2016 - 06:00

Nỗi niềm ngày Tết của hai “quý ông” độc thân Minh Quân, Lê Anh
Nỗi niềm ngày Tết của hai “quý ông” độc thân Minh Quân, Lê Anh

(Dân trí) - Được xem là hai quý ông độc thân vui tính của làng showbiz miền Bắc, ca sỹ Minh Quân và MC Trịnh Lê Anh đã có những chia sẻ rất riêng về ngày Tết. Và nếu ca sỹ Minh Quân muốn dành ngày Tết để đi chơi hội thì MC Trịnh Lê Anh lại ở nhà để hoàn thành việc viết luận án.

Thứ ba, 09/02/2016 - 02:00

Bình Định: Mùng 1 Tết đi hội Chợ Gò cầu may
Bình Định: Mùng 1 Tết đi hội Chợ Gò cầu may

(Dân trí) - Chẳng biết phiên chợ Gò họp từ thời nào nhưng hàng trăm năm nay, đúng mùng 1 Tết người dân lân cận huyện Tuy Phước (tỉnh Bình Định) lại nô nức trẩy hội đầu xuân để mua lộc, cầu may mắn ngày đầu năm mới.

Thứ ba, 09/02/2016 - 01:00

Cô gái Việt tham gia phim bom tấn
Cô gái Việt tham gia phim bom tấn

Cô gái ấy là ai mà được ghi tên trong ê-kíp làm phim “bom tấn” Mỹ đang “làm mưa làm gió” và “càn quét” các phòng vé trên khắp thế giới.

Thứ hai, 08/02/2016 - 03:20

Những quan niệm kiêng kỵ trong ngày đầu năm mới
Những quan niệm kiêng kỵ trong ngày đầu năm mới

(Dân trí) - Theo quan niệm, thói quen của một số nước Á Đông trong đó có Việt Nam, để mang lại may mắn trong năm mới, một số điều dưới đây nên và không nên làm trong ngày mồng 1 Tết.

Thứ hai, 08/02/2016 - 12:36