Phóng tác cổ tích: Đừng dùng “dị bản” để ngụy biện

Đã là truyện dân gian thì có thể có một hay rất nhiều dị bản, phản ánh đời sống và cách nhìn phong phú của con người trong một giai đoạn lịch sử. Tôn trọng sáng tạo của cộng đồng hay chọn lọc, chỉnh sửa để phù hợp với tâm lý tiếp nhận của độc giả, đó lại là câu chuyện khác.
>>Nhà sách xuất bản cuốn “sọ dừa- sọ người” bị phạt 45 triệu đồng
>>Từ truyện "Sọ Dừa" có chi tiết "sọ người": Cần chọn dị bản phù hợp trẻ em

Cổ tích “quên” chân-thiện-mỹ

Người mẹ trước khi chết, cởi chiếc quần độc nhất của mình nhường cho Thạch Sanh để con không phải… cởi truồng. Một đoạn khác thuật lại cảnh Thạch Sanh đánh nhau với trăn tinh, “Thạch Sanh giơ búa nhè giữa đầu trăn bổ xuống thật mạnh, nó bị vỡ đầu, óc phọt ra chết tươi”. Đó là những đoạn miêu tả trong truyện Thạch Sanh của cuốn “Truyện cổ tích Việt Nam” do NXB Kim Đồng tái bản tháng 10-2014. Ở truyện “Sọ Dừa”, nằm trong một ấn phẩm được cho là của NXB Hồng Đức, có đoạn người mẹ uống nước trong sọ… người, kèm theo hình minh họa người mẹ cầm một chiếc sọ người trên tay.

Hình ảnh người mẹ cầm chiếc sọ người gây choáng váng cho độc
giả

Hình ảnh người mẹ cầm chiếc sọ người gây choáng váng cho độc giả

Hẳn không ít độc giả, trong đó có những bậc phụ huynh cảm thấy “sốc”, khi những câu chuyện cổ tích tưởng chừng rất quen thuộc với con em mình, lại được kể, được tả theo những cách khá phản cảm, nhuốm màu bạo lực, thậm chí rùng rợn. Nói như một nhà nghiên cứu văn hóa, chuyện Thạch Sanh là “một phóng tác rất dở” vì nó không "chân" (người mẹ xưa mặc quần), không "thiện" (chi tiết “phọt óc chết tươi”), không “mỹ” (văn chương lủng củng, chi tiết cắt xén, thiếu logic kể chuyện cổ tích). Nguồn gốc những tình tiết gây sững sờ này đều được giải thích là “theo dị bản”. Thế nên khi bị phản ứng là đổ cho dị bản. Thế là xong! 

Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội, dị bản có thể là mỗi bản ghi, một lần kể, hay một bản dịch do những cư dân thuộc các tộc người khác nhau ghi lại. Bởi tính phong phú trong cả cách thức lẫn nội dung truyền đạt nên nhiều truyện cổ tích dân gian xưa tồn tại nhiều dị bản khác thường, thậm chí là quái dị. Không nói đâu xa, truyện cô Tấm trả thù mẹ con Cám bằng cách “dội nước sôi”, “làm mắm con gửi về cho mẹ ăn” trong truyện cổ tích Tấm Cám từng gây ra không ít tranh luận. Một số cho rằng hành động của Tấm là phù hợp với nhân quả, ác giả thì ác báo. Số khác phản bác những hành động tàn độc như vậy không thể tồn tại ở một nhân vật được cho là nết na, hiền dịu, lại càng không phù hợp truyền thống đạo đức, cách đối nhân xử thế của người Việt. Vậy chấp nhận hay không chấp nhận?

Phóng tác để khỏi phải trả tiền?

Quay trở lại câu chuyện bị cho là rùng mình – “người mẹ uống nước trong sọ người”, người ta bỗng phát hiện, hóa ra chi tiết này xuất hiện trong rất nhiều ấn phẩm truyện cổ tích trên thị trường. Trong đó có cả bộ sách “Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam” của NXB Giáo dục, do tác giả Nguyễn Đổng Chi - một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nổi tiếng sưu tầm. Nhưng có lẽ, nó sẽ không gây phản cảm nhiều nếu đơn vị xuất bản không đưa hình minh họa không những thiếu thẩm mỹ mà còn khá ghê rợn đối với cách nhìn của trẻ nhỏ. Người họa sỹ vẽ truyện cũng không lường được sự tác động tiêu cực của hình ảnh như vậy đối với những tâm hồn ngây thơ, non nớt. Tương tự, cảnh Thạch Sanh giết Trăn tinh, nếu xử lý một cách mềm mại, trau chuốt hơn thì sẽ làm nổi bật tính oai hùng của nhân vật, chứ đâu gây ra hiệu ứng bạo lực tai hại như vậy. Cuối cùng, sự thật là chẳng ai truy được nguồn gốc của những dị bản đó, hay chỉ là “sáng tạo” của người biên soạn.

Truyện Thạch Sanh với những chi tiết lạ, bạo lực
Truyện Thạch Sanh với những chi tiết lạ, bạo lực

Tôn trọng tính chân thực của nguyên tác, đó là yêu cầu đặt ra đối với người làm sách, nhưng điều này cũng sẽ  phản tác dụng nếu người biên tập không sàng lọc, không đánh giá mà cứ thế đưa lên trang sách. Và câu hỏi đặt ra là, liệu có phải những người làm sách lâu nay đã quá lạm dụng khái niệm “dị bản” để hợp thức những cái gọi là “phóng tác”, thậm chí thêm thắt cho hấp dẫn, cho câu chuyện thêm phần kịch tính? Đáng nói hơn đã có nhà xuất bản phóng tác truyện để đỡ phải trả tiền bản quyền cho tác giả sưu tầm. Và khi bị phản ứng thì lại mượn chữ “dị bản” để ngụy biện. 

Theo Mai Anh

An ninh Thủ đô

MỚI NHẤT
Tìm thấy thành phố cổ 5.000 năm tuổi dưới lòng đất
Tìm thấy thành phố cổ 5.000 năm tuổi dưới lòng đất

(Dân trí) - Một thành phố ngầm khổng lồ với niên đại 5.000 năm tuổi vừa được tìm thấy.

Thứ ba, 07/04/2015 - 09:52

Người mẫu của “Hãy chọn giá đúng” mắc lỗi sai khó tin
Người mẫu của “Hãy chọn giá đúng” mắc lỗi sai khó tin

(Dân trí) - Một người mẫu trong chương trình “Hãy chọn giá đúng” đã vô tình trao đi một chiếc xe hơi có giá 21.960 đô la (477 triệu đồng) do một sự nhầm lẫm không thể tin nổi.

Thứ ba, 07/04/2015 - 09:30

VTV bị xử phạt vì phát sóng Tìm kiếm tài năng Châu Á
VTV bị xử phạt vì phát sóng Tìm kiếm tài năng Châu Á

(Dân trí) - Bộ Thông tin & Truyền thông (TT&TT) vừa ban hành Quyết định xử phạt VTV vì đã vi phạm hành chính phát sóng chương trình liên kết “Tìm kiếm tài năng Châu Á” trên kênh VTV6 khi chưa được cấp phép.

Thứ ba, 07/04/2015 - 09:06

Khu di tích Bà Triệu đón bằng Di tích quốc gia đặc biệt
Khu di tích Bà Triệu đón bằng Di tích quốc gia đặc biệt

(Dân trí) - Sáng ngày 7/4, UBND tỉnh Thanh Hóa long trọng tổ chức Lễ đón bằng Di tích quốc gia đặc biệt Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Khu di tích Bà Triệu, huyện Hậu Lộc và lễ hội Bà Triệu năm 2015.

Thứ ba, 07/04/2015 - 09:02

Khai mạc Liên hoan dân ca Việt Nam năm 2015 khu vực Tây Nguyên
Khai mạc Liên hoan dân ca Việt Nam năm 2015 khu vực Tây Nguyên

Liên hoan dân ca Việt Nam năm 2015 khu vực Tây Nguyên có 5 đơn vị gồm các tỉnh: Lâm Đồng, Đắc Nông, Đắc Lắc, Gia Lai và Kon Tum tham gia.

Thứ ba, 07/04/2015 - 08:24

Huy động hàng nghìn người tham gia công tác tổ chức lễ hội Đền Hùng
Huy động hàng nghìn người tham gia công tác tổ chức lễ hội Đền Hùng

(Dân trí) - Ông Lưu Quang Huy, Giám đốc BQL Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Phú Thọ cho biết, năm nay Ban tổ chức sẽ huy động khoảng 1.500 chiến sỹ công an và các lực lượng hỗ trợ khác tham gia vào công tác tổ chức, đảm bảo an ninh trong Lễ hội Đền Hùng.

Thứ ba, 07/04/2015 - 07:41

Mỹ Tâm tiếp tục được vinh danh tại giải Cống hiến 2015
Mỹ Tâm tiếp tục được vinh danh tại giải Cống hiến 2015

(Dân trí) - Một lần nữa, tên của nữ ca sĩ “Họa mi tóc nâu” đã được vinh danh tại lễ trao giải Cống hiến 2015 vừa mới diễn ra vào tối 6/4 tại TPHCM. Tuy nhiên, vì đang lưu diễn ở Nhật chưa về nên Mỹ Tâm đã không thể đến nhận giải thưởng này.

Thứ hai, 06/04/2015 - 10:33

Bộ TT&TT cấp phép VTV phát sóng Vietnam Idol vào phút chót
Bộ TT&TT cấp phép VTV phát sóng Vietnam Idol vào phút chót

(Dân trí) - Việc chương trình Vietnam Idol lên sóng tối 5/4 khi chưa có thông tin được cấp phép của Bộ TT&TT khiến dư luận xôn xao.

Thứ hai, 06/04/2015 - 05:01

Những MC tiền tỷ của showbiz Việt
Những MC tiền tỷ của showbiz Việt

Diễn viên Quyền Linh, Bình Minh, Jennifer Phạm giờ đều là những MC tay ngang nổi tiếng và giàu có.

Thứ hai, 06/04/2015 - 02:02

Lễ trao giải âm nhạc Cống hiến 2015 đậm chất trẻ
Lễ trao giải âm nhạc Cống hiến 2015 đậm chất trẻ

(Dân trí) - Lễ trao giải Âm nhạc Cống hiến do báo Thể thao &Văn hóa (TTXVN) sẽ diễn ra lúc 20h tối nay,ngày 6/4 tại Nhà hát TP.HCM. Nhạc sĩ Đức Trí sẽ là người đảm nhiệm vai trò giám đốc âm nhạc của Lễ trao giải.

Thứ hai, 06/04/2015 - 02:00

Vì sao bị “tuýt còi”, Vietnam Idol vẫn lên sóng truyền hình?
Vì sao bị “tuýt còi”, Vietnam Idol vẫn lên sóng truyền hình?

(Dân trí) - Dù bị Bộ Thông tin & Truyền thông (TT&TT) “tuýt còi” nhưng tối 5/4, VTV vẫn cho phát sóng tập đầu tiên của chương trình Thần tượng Việt Nam- Vietnam Idol 2015 khiến cho rất nhiều khán giả xem truyền hình bất ngờ.

Thứ hai, 06/04/2015 - 11:10

Tiết lộ “động trời” của một đại gia sưu tập tranh quý
Tiết lộ “động trời” của một đại gia sưu tập tranh quý

(Dân trí) - Trong suốt hàng thập kỷ, có một “Mạnh Thường Quân” đã quyên tặng những tác phẩm nghệ thuật quý giá cho các viện bảo tàng trên khắp nước Mỹ. Ông được biết đến như một nhà sưu tập nghệ thuật giàu có và hảo tâm, cho tới khi sự thật “động trời” được tiết lộ…

Thứ hai, 06/04/2015 - 11:02

ĐÁNG QUAN TÂM
Gặp lại chàng trai “đóng cặp” với hoa hậu Nguyễn Thị Huyền
Gặp lại chàng trai “đóng cặp” với hoa hậu Nguyễn Thị Huyền

(Dân trí) - Trong chiếc áo sơ mi sáng màu giản dị và mái tóc húi cua, “Giang Minh Sài” bây giờ chẳng khác là mấy so với chục năm trước, khi đóng cặp với Hoa hậu Nguyễn Thị Huyền...

Thứ hai, 06/04/2015 - 10:12

Danh ca Chế Linh mừng sinh nhật tuổi 73 tại Hà Nội
Danh ca Chế Linh mừng sinh nhật tuổi 73 tại Hà Nội

(Dân trí) - Chế Linh cùng vợ, bà Vương Nga hạnh phúc ngập tràn trong buổi tiệc sinh nhật đầm ấm mừng ông chính thức bước sang tuổi 73 tại Hà Nội.

Thứ hai, 06/04/2015 - 10:06

Những sự hóa thân phi thường
Những sự hóa thân phi thường

(Dân trí) - Mỗi vai diễn dưới đây khi ra mắt đã khiến hàng triệu trái tim khán giả xúc động pha lẫn cả sự khâm phục, kinh ngạc trước khả năng hóa thân phi thường của người diễn viên.

Thứ hai, 06/04/2015 - 10:05

“Sự cám dỗ cuối cùng” – Bản tình ca của năm tháng
“Sự cám dỗ cuối cùng” – Bản tình ca của năm tháng

(Dân trí) - Bắt đầu từ sự mâu thuẫn về nghề nghiệp mà phía gia đình Trịnh Vĩ phản đối tình yêu của anh và Giản Nhu. Cùng với bí mật bất ngờ mà Giản Nhu phát hiện ra đằng sau cái chết của cha mình khiến tình yêu của hai người phải đối mặt với chông gai.

Thứ hai, 06/04/2015 - 10:00

Hơn 100 tỷ đồng khôi phục xây dựng chùa Diệc cổ
Hơn 100 tỷ đồng khôi phục xây dựng chùa Diệc cổ

(Dân trí) - Chùa Diệc đã được tỉnh Nghệ An ra quyết định phục hồi nhằm bảo tồn phát huy các giá trị lịch sử, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của người dân. Tổng giá trị xây dựng chùa là gần 134 tỷ đồng được các cá nhân tổ chức đóng góp.

Thứ hai, 06/04/2015 - 03:42

Phạm Thu Hà, Hữu Kiên khiến khán giả “nổi da gà” với “Hồ trên núi”
Phạm Thu Hà, Hữu Kiên khiến khán giả “nổi da gà” với “Hồ trên núi”

(Dân trí) - Song ca với Hữu Kiên ca khúc "Hồ trên núi", ca sĩ Phạm Thu Hà đẹp quyến rũ, trên sân khấu Gala Vietnam’s Got Talent với thiết kế áo dài cách tân và phong cách trình diễn chuyên nghiệp...

Thứ hai, 06/04/2015 - 03:40

Choáng với thời trang không giống ai của 3 MC Việt
Choáng với thời trang không giống ai của 3 MC Việt

Việt Nga, Thanh Bạch, Huyền Ny đều là những MC có phong cách ăn mặc khác lạ.

Chủ nhật, 05/04/2015 - 03:40

Sau vụ khủng bố đẫm máu, người Pháp đổ xô đi mua sách về đạo Hồi
Sau vụ khủng bố đẫm máu, người Pháp đổ xô đi mua sách về đạo Hồi

(Dân trí) - Người Pháp đang đặt ra rất nhiều câu hỏi về đạo Hồi, vì vậy, họ đổ xô tới các hiệu sách mong tìm được những câu trả lời thỏa đáng.

Chủ nhật, 05/04/2015 - 01:28

6 diễn viên xứng đáng nhận cát-sê 435 tỉ đồng/1 phim
6 diễn viên xứng đáng nhận cát-sê 435 tỉ đồng/1 phim

(Dân trí) - Những ngôi sao điện ảnh nào xứng đáng nhận cát-sê 20 triệu USD cho một vai diễn?

Chủ nhật, 05/04/2015 - 10:20

Việt Nam chi 1 tỷ đồng đưa xe kéo tay của vua Thành Thái về nước
Việt Nam chi 1 tỷ đồng đưa xe kéo tay của vua Thành Thái về nước

(Dân trí) - Ngày 4/4, TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết chiếc xe kéo tay của vua Thành Thái tặng Thái hậu Từ Minh- cổ vật quý giá của triều Nguyễn đấu giá thành công tại Pháp sẽ được đưa về Việt Nam vào ngày 14/4.

Chủ nhật, 05/04/2015 - 10:13

Nữ diễn viên đoạt Oscar bị “tước” chức đại sứ du lịch vì... diễn dở
Nữ diễn viên đoạt Oscar bị “tước” chức đại sứ du lịch vì... diễn dở

(Dân trí) - Ngôi sao điện ảnh Hollywood - Julianne Moore - vừa được bổ nhiệm làm đại sứ quảng bá du lịch cho Thổ Nhĩ Kỳ, còn chưa “ấm chỗ” thì cô đã lại bị... truất chức.

Chủ nhật, 05/04/2015 - 08:23

Nhộn nhịp Tết Thanh minh
Nhộn nhịp Tết Thanh minh

(Dân trí) - Những ngày qua, người dân Sóc Trăng, Bạc Liêu tất bật đón Tết Thanh minh trong không khí sôi nổi, ấm cúng. Đây được xem như là một nét đẹp văn hóa trong đời sống tinh thần mà người dân lưu giữ được.

Chủ nhật, 05/04/2015 - 02:34