Những dấu tích đặc biệt nơi "tọa độ lửa" bên bờ sông Gianh

(Dân trí) - Bến phà Gianh, tỉnh Quảng Trị từng là “tọa độ lửa” trên tuyến vận tải huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam. Di tích vừa được nâng cấp khang trang, góp phần gìn giữ, lan tỏa giá trị lịch sử.

Di tích bến phà Gianh, thuộc tỉnh Quảng Bình cũ, nay là phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị, nằm ở hạ lưu sông Gianh, cách cửa biển 5km, thuộc hệ thống Di tích đường Trường Sơn, được xếp hạng di tích quốc gia năm 1998 và di tích quốc gia đặc biệt năm 2013.

Diện mạo mới ở Khu di tích lịch sử bến phà Gianh (Video: Tiến Thành).

Bến phà Gianh là điểm vượt sông chiến lược trên tuyến vận tải huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam trong kháng chiến, nơi chứng kiến sự hy sinh anh dũng của bộ đội, thanh niên xung phong và nhân dân địa phương. Trong ảnh là một số ảnh tư liệu về bến phà Gianh - cảng Gianh trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Vừa qua, tỉnh Quảng Trị cùng các tổ chức, cá nhân đã đầu tư nâng cấp Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt bến phà Gianh bằng nguồn vốn xã hội hóa. Để vào khu di tích, người dân và du khách sẽ đi qua cây cầu tượng trưng cho cầu Gianh rộng 5m, dài 25m. Giữa hồ nước là đảo bán nguyệt, tiếp đến là mô hình phà sông Gianh bằng thép tấm và cổng tam quan.

Khu di tích bến phà Gianh đã được tôn tạo, chỉnh trang đồng bộ trên diện tích 2,8ha với nhiều hạng mục khang trang như đền thờ, nhà trưng bày, nhà đón tiếp, nhà bia, tháp chuông... Đền thờ được thiết kế theo kiểu kiến trúc hai mái truyền thống, phía trước nổi bật với bức phù điêu rồng uy nghi, tạo điểm nhấn trang trọng cho tổng thể không gian.

Tượng đài chiến thắng sông Gianh trong Khu di tích lịch sử bến phà Gianh. Công trình gợi nhắc về chiến thắng của Hải quân nhân dân Việt Nam trên sông Gianh vào tháng 8/1964, dấu mốc khẳng định ý chí chiến đấu, năng lực bảo vệ chủ quyền của lực lượng vũ trang nhân dân.

Tại Khu di tích bến phà Gianh, một mô hình thuyền gỗ được phục dựng theo tỷ lệ 1:1 với chiếc thuyền đầu tiên xuất phát từ cảng Gianh năm 1960. Thuyền dài 13,5m, rộng 3,6m, cao 2,3m, nặng khoảng 20 tấn, được thiết kế hai đáy.

Con thuyền bản gốc xuất phát từ cảng Gianh đêm 27/1/1960, được xem là dấu mốc mở đầu cho tuyến vận tải chiến lược Hồ Chí Minh trên biển. Ngày ấy, 6 chiến sĩ lên thuyền cùng 5 tấn hàng hóa, lặng lẽ tiến về phía Nam. Thế nhưng con thuyền đã gặp nạn vì sóng to, gió lớn tại vùng biển Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, toàn bộ thủy thủ sau đó bị địch bắt, tra tấn, tù đày, trong đó 5 người anh dũng hy sinh.

Nhiều bức ảnh quý về bến phà Gianh, cảng Gianh và nhiều hiện vật như mảnh bom, bi đông, vỏ đạn, dụng cụ sinh hoạt được trưng bày tại khu di tích, tái hiện sinh động một thời kỳ lịch sử đầy gian khổ nhưng hào hùng của dân tộc. Mỗi hiện vật, mỗi bức ảnh là một câu chuyện lịch sử, gắn với những con người quả cảm đã từng sống, chiến đấu và anh dũng hy sinh tại “tọa độ lửa” bến phà Gianh.

Nhà bia, tháp chuông được xây dựng trong Khu di tích lịch sử bến phà Gianh. Khuôn viên di tích được phủ xanh với nhiều loại cây tỏa bóng mát, các khóm hoa nở rực rỡ. Việc nâng cấp, tôn tạo Khu di tích lịch sử bến phà Gianh không chỉ làm cho diện mạo khang trang hơn mà còn góp phần gìn giữ, phát huy giá trị lịch sử, đưa di tích trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về những hy sinh, mất mát và thêm trân trọng giá trị của hòa bình hôm nay.

Đến dâng hương tri ân và tham quan tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt bến phà Gianh, ông Trần Xuân Dưỡng (SN 1951), trú tại phường Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị không khỏi xúc động và cảm thấy tự hào khi di tích được tôn tạo khang trang.

“Chúng tôi từng nghe, từng chứng kiến những năm tháng chiến tranh ác liệt nơi đây. Rất mừng khi di tích được đầu tư bài bản, sạch đẹp, trưng bày nhiều tư liệu, hiện vật, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về sự hy sinh của thế hệ cha anh, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, hun đúc niềm tự hào dân tộc”, ông Dưỡng chia sẻ.

Trước đó, vào tối 18/4, tại Khu di tích lịch sử bến phà Gianh, chương trình nghệ thuật chính luận "Bản hùng ca trên sông" đã diễn ra trang trọng, thu hút đông đảo đại biểu và nhân dân tham dự.

Chương trình là lời tri ân thế hệ cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến đã chiến đấu, anh dũng hy sinh tại bến phà Gianh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đồng thời là lời nhắc nhở về những chiến công vang dội tại bến phà Gianh - cảng Gianh trong giai đoạn 1964-1973.