Liên danh Vietur bị điểm tên trong loạt vi phạm ở sân bay Long Thành

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành thông báo kết luận thanh tra tại dự án sân bay Long Thành (Đồng Nai), trong đó nêu rõ việc chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định đối với một số nhà thầu và chủ đầu tư vi phạm quy định.

Hàng loạt vi phạm trong công tác đấu thầu, quản lý hợp đồng, sử dụng vốn tạm ứng và chuyển nhượng thầu tại gói thầu 5.10 (thi công nhà ga hành khách) - gói thầu có quy mô lớn nhất dự án do liên danh Vietur thực hiện - đã được cơ quan thanh tra làm rõ.

Loạt vi phạm quanh "đóa sen nghìn tỷ"

Dự án thành phần 3 của sân bay Long Thành do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư, có 16 gói thầu xây lắp chính, với 3 gói thầu đã hoàn thành và 13 gói đang thi công.

Thanh tra Chính phủ đã thanh tra 2 gói thầu tại dự án thành phần 3, gồm gói 5.6 (thi công móng cọc nhà ga hành khách) và gói 5.10 (thi công và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách). Hai gói thầu này là những hợp phần chính của "đóa sen nghìn tỷ" - hạng mục tạo điểm nhấn chính tại sân bay. 

Tại gói thầu 5.10, Thanh tra Chính phủ xác định liên danh Vietur dự thầu bằng ngoại tệ (giá trị hơn 235 triệu USD) là sai quy định, nhưng bên mời thầu không phát hiện để làm rõ, vẫn ký hợp đồng 5.10 theo hồ sơ dự thầu và thanh toán bằng USD là không đúng quy định.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện hồ sơ dự thầu đề xuất tỷ lệ sử dụng thầu phụ là 77,3% giá trị hợp đồng, nhưng hợp đồng 5.10 được ký lại cho phép tỷ lệ giá trị công việc tối đa được giao thầu phụ lên tới 80%, không đúng quy định tại hồ sơ mời thầu.

Cũng tại gói thầu 5.10, Thanh tra Chính phủ xác định 9/10 nhà thầu chính trong liên danh Vietur (gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, ATAD, Phục Hưng, SOL E&C và HAWEE) đã ký hợp đồng giao lại cho các nhà thầu khác thực hiện một phần công việc với tổng giá trị 1.652,8 tỷ đồng (thuộc hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm Luật Đấu thầu).

Nhà thầu IC Ictas đứng đầu liên danh cũng tự ý ký hợp đồng với các nhà thầu phụ vượt quá tỷ lệ phần trăm công việc cam kết trong hợp đồng khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận.

Đồng thời, IC Ictas còn giao công việc cung cấp và lắp đặt hệ thống quản lý trung tâm (CMS) cho nhà thầu Ricons nằm ngoài phạm vi thầu phụ được thỏa thuận, thuộc hành vi chuyển nhượng thầu theo Luật Đấu thầu. Về nội dung này, thanh tra xác định IC Ictas đã nhận được sự chấp thuận của chủ đầu tư và tư vấn giám sát trước khi thực hiện.

Vi phạm không chỉ dừng lại ở các nhà thầu chính mà còn được phát hiện ở cấp thầu phụ. Cụ thể, 4 nhà thầu phụ của IC Ictas gồm Ricons, Newtecons, SOL E&C và ATAD đã tiếp tục ký hợp đồng chuyển nhượng công việc cho các đơn vị khác với tổng giá trị lên tới 2.835,47 tỷ đồng, vi phạm quy định hợp đồng gói thầu 5.10.

Bên cạnh đó, 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur đã đem 936,02 tỷ đồng tiền tạm ứng của dự án đi gửi tiết kiệm có kỳ hạn tại ngân hàng, phát sinh 10,65 tỷ đồng tiền lãi. Việc này chưa đúng quy định hợp đồng về mục đích sử dụng tiền tạm ứng.

Thanh tra Chính phủ cũng ghi nhận nhà thầu không cung cấp được chứng từ liên quan đến việc sử dụng tiền tạm ứng (5,58 tỷ đồng); lập hóa đơn giá trị gia tăng sai thời điểm (lập sau khi nghiệm thu giá trị xây dựng); chậm kê khai thuế GTGT vãng lai.

Gói thầu 5.6 (thi công móng cọc nhà ga hành khách) có giá trị 471 tỷ đồng, nằm trong số 3 gói thầu đã hoàn thành theo báo cáo của ACV. Tại gói thầu này, Thanh tra Chính phủ xác định 3/6 nhà thầu chính có hành vi chuyển nhượng thầu.

Cụ thể, nhà thầu Hancorp, Vinaconex và Fecon đã ký hợp đồng với một số nhà thầu khác (nhà thầu chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ) thực hiện một phần công việc của gói thầu 5.6 với tổng giá trị 87,1 tỷ đồng, thuộc hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm Luật Đấu thầu 2013.

Ngoài ra, chủ đầu tư đã thương thảo, ký hợp đồng gói thầu 5.6 với nội dung tăng tỷ lệ tạm ứng từ 10% lên 20% (tăng 44,8 tỷ đồng) so với điều kiện tạm ứng quy định tại hồ sơ mời thầu, vi phạm nguyên tắc thương thảo hợp đồng.

Hệ lụy trên thực địa

Tính đến tháng 7, gói thầu 5.10 vẫn là một trong những hạng mục chính quyết định tiến độ tổng thể đưa sân bay Long Thành vào khai thác. Giá trị khối lượng thực hiện đạt 66,74% so với giá trị hợp đồng (không bao gồm phần vật tư, thiết bị về công trường).

Trong đó, việc chủ đầu tư ACV và liên danh Vietur ký hợp đồng gói thầu 5.10 với điều khoản cho phép thanh toán bằng USD đã kéo theo rắc rối trong quá trình thanh toán khi thi công dự án.

Theo ACV, một số thiết bị do nhà thầu IC Ictas đề xuất thanh toán bằng ngoại tệ thực chất có xuất xứ trong nước hoặc thông qua các đơn vị cung cấp tại Việt Nam, không đáp ứng điều kiện thanh toán bằng ngoại tệ theo quy định.

Trên cơ sở đó, ACV đề xuất IC Ictas điều chỉnh các hạng mục có chi phí thực tế phát sinh trong nước sang thanh toán bằng VNĐ (theo tỷ giá quy đổi ở thời điểm 3 ngày trước ngày đóng thầu) để bảo đảm tuân thủ quy định và không làm vượt tổng mức đầu tư dự án.

Tuy nhiên, phía nhà thầu IC Ictas không đồng thuận với phương án này, đồng thời giữ quan điểm toàn bộ khoản thanh toán cần được thực hiện bằng USD hoặc theo tỷ giá tại thời điểm thanh toán hiện hành. Nhà thầu cho rằng việc áp dụng tỷ giá tại thời điểm trước ngày đóng thầu có thể gây thiệt hại lũy kế do chênh lệch tỷ giá.

Theo ACV, bất đồng giữa các bên kéo dài có nguy cơ phát sinh tranh chấp, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả thực hiện dự án. Doanh nghiệp đã kiến nghị cơ quan chức năng hướng dẫn, tháo gỡ vấn đề này.

Tại kết luận thanh tra, Thanh tra Chính phủ đánh giá đến ngày 31/3/2025, chủ đầu tư chưa nghiệm thu thanh toán các chi phí thiết bị dự thầu bằng USD nêu trên. Tuy nhiên, sai sót này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD với tỷ giá tăng đáng kể so với trước thời điểm đóng thầu.

Căn cứ những vấn đề được phát hiện, Thanh tra Chính phủ quyết định chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định đối với các nhà thầu và ACV về hành vi chuyển nhượng thầu và vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán.