"Đặc sản Cúc Phương" đến sớm và thông điệp từ rừng già

Biến động tinh tế của rừng

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết, qua theo dõi thực địa và dữ liệu sinh thái, đơn vị nhận thấy mùa bướm và đom đóm năm nay tại vườn xuất hiện sớm hơn 2–3 tuần so với trung bình nhiều năm.

“Đây không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà là phản ánh trực tiếp những biến động rất tinh tế của hệ sinh thái rừng”, ông Chính nói.

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương chia sẻ tiếp, chu kỳ xuất hiện của loài bướm và đom đóm phụ thuộc rất lớn vào các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa đầu mùa và tình trạng sinh trưởng của thảm thực vật.

Năm nay, miền Bắc có xu hướng ấm lên sớm, độ ẩm cao hơn ngay từ cuối mùa xuân, tạo điều kiện thuận lợi để sâu non phát triển nhanh, chuyển hóa sớm thành bướm; đồng thời môi trường ẩm, ít biến động ánh sáng cũng giúp đom đóm bước vào giai đoạn phát sáng mạnh sớm hơn.

“Nhìn ở góc độ khoa học, đây là một chỉ báo sinh học (bio-indicator) rất đáng chú ý. Nó cho thấy hệ sinh thái rừng đang phản ứng nhạy bén với biến đổi khí hậu. Nhưng điều tích cực là rừng Cúc Phương vẫn đủ “khỏe” để duy trì những chu kỳ tự nhiên đó một cách rõ nét”, ông Chính cho hay.

Thông điệp của rừng già

Nhiều người xem mùa bướm và đom đóm là “đặc sản” của rừng Cúc Phương. Theo ông Chính, nếu chỉ nhìn bằng mắt người ta thấy đó là một cảnh quan rất đẹp, ban ngày là những dải bướm trắng bay thành đàn như suối chảy trên đường rừng; ban đêm là những đốm sáng li ti như dải ngân hà dưới tán cây. Nhưng giá trị thực sự của nó sâu hơn rất nhiều.

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương lý giải, thứ nhất, đó là biểu hiện của đa dạng sinh học ở trạng thái lành mạnh. Bướm là nhóm côn trùng nhạy cảm với môi trường, chỉ phát triển tốt khi hệ thực vật phong phú và không bị ô nhiễm. Đom đóm cũng vậy, chúng cần môi trường sạch, độ ẩm ổn định và ít ánh sáng nhân tạo. Khi hai “chỉ báo” này cùng phát triển mạnh, có nghĩa là hệ sinh thái đang cân bằng.

Thứ hai, đó là một ngôn ngữ của rừng. Rừng không nói bằng lời, nhưng thông qua những mùa như vậy, rừng “gửi tín hiệu” rằng nó vẫn đang sống, đang vận hành theo quy luật tự nhiên. Với những người làm nghề rừng, đó là một niềm vui rất sâu sắc.

Và thứ ba, đây chính là cầu nối cảm xúc giữa con người và thiên nhiên. Không phải ai cũng hiểu về khoa học bảo tồn, nhưng gần như ai cũng rung động khi đứng giữa một con đường phủ đầy bướm hay giữa một không gian đêm lung linh ánh đom đóm. Chính cảm xúc đó là điểm khởi đầu của nhận thức và hành động bảo vệ rừng.

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương chia sẻ thêm, chúng ta phải thẳng thắn rằng biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ đến các hệ sinh thái, trong đó có rừng nhiệt đới như Cúc Phương. Việc mùa bướm, mùa đom đóm đến sớm có thể là một dấu hiệu ban đầu.

“Tôi vẫn giữ một niềm tin, nếu chúng ta bảo vệ rừng đủ tốt, giữ được độ che phủ, giữ được nguồn nước, hạn chế tác động tiêu cực, thì rừng sẽ có khả năng tự điều chỉnh và thích nghi.

Những mùa bướm, mùa đom đóm có thể thay đổi về thời điểm, cường độ, nhưng nếu rừng còn, thì những vẻ đẹp ấy vẫn còn. Và đó cũng là lý do vì sao chúng tôi kiên định với quan điểm: “Lấy bảo tồn làm nền tảng cho mọi hoạt động phát triển”, ông Chính tâm sự.

Vị giám đốc chia sẻ thông điệp rừng già Cúc Phương muốn gửi gắm thông qua hai mùa đặc biệt này, thiên nhiên chỉ thực sự đẹp khi nó còn nguyên vẹn. Mùa bướm, mùa đom đóm không phải là “sản phẩm du lịch” do con người tạo ra. Nó là kết quả của hàng triệu năm tiến hóa, của sự cân bằng mong manh giữa vô số yếu tố sinh học và phi sinh học.

Nếu chúng ta phá vỡ sự cân bằng đó, dù chỉ một chút thì những mùa như vậy sẽ biến mất, và khi đó, không có cách nào “tái tạo” lại được. Vì vậy, điều mà những người bảo vệ rừng như ông mong muốn không phải là càng nhiều người đến càng tốt, mà là mỗi người đến đều hiểu hơn, yêu hơn và có trách nhiệm hơn với rừng.

“Tôi chỉ có một mong muốn rất giản dị, hãy đến với rừng như một vị khách biết lắng nghe, đừng vội vàng, đừng gây ồn ào, đừng cố “sở hữu” những gì thuộc về tự nhiên. Chỉ cần bạn đi nhẹ, nói khẽ, và mở lòng, rừng sẽ “kể chuyện” cho bạn theo cách riêng của nó.

Và khi rời đi, nếu bạn mang theo được một chút tĩnh lặng của đêm rừng, một chút rung động trước cánh bướm, hay một chút suy nghĩ về trách nhiệm của mình, thì chuyến đi đó đã có ý nghĩa. Bởi như chúng tôi vẫn thường nói: “Rừng không biết nói, nhưng nó ghi nhớ tất cả. Làm nghề rừng, hãy sống sao để mỗi bước chân đi qua, rừng thấy ấm lòng”, ông Chính tâm sự.

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương chia sẻ tiếp, ngắm bướm ban ngày trong rừng Cúc Phương là một trải nghiệm rất “mở” và giàu năng lượng. Nếu đom đóm đại diện cho sự tĩnh lặng và chiều sâu, thì bướm lại là biểu tượng của sự chuyển động và tái sinh.

Một con bướm trải qua quá trình biến thái hoàn toàn, từ trứng - sâu - nhộng - bướm. Đó là một trong những vòng đời kỳ diệu nhất của tự nhiên.

Lãnh đạo Vườn quốc gia Cúc Phương cho hay, tour trải nghiệm rừng ban đêm có hoạt động xem đom đóm không chỉ giúp du khách thỏa mãn sự tò mò đơn thuần mà để giúp du khách hiểu rừng bằng nhiều giác quan hơn.

Ban ngày, con người chủ yếu “nhìn” rừng. Nhưng ban đêm, họ bắt đầu “nghe” rừng, “cảm” rừng, từ đó biết trân trọng hệ sinh thái rừng hơn, hiểu rõ giá trị của thiên nhiên trong đời sống con người.