Chủ tịch Quốc hội: Chấm dứt cảnh một việc họp 4 lần, thủ tục lòng vòng

Sáng 14/8, thảo luận về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) thành một chương trình duy nhất, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các lãnh đạo Quốc hội thống nhất cao với chủ trương nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo nguồn lực. Tuy nhiên, các ý kiến nhấn mạnh việc tích hợp phải tạo ra sự thay đổi về chất trong cơ chế quản lý, không đơn thuần là phép cộng cơ học.

Xóa "cộng gộp cơ học", thu về một đầu mối

Phân tích nguyên nhân ách tắc thời gian qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ rõ tình trạng đa đầu mối quản lý. Hiện nay, một nội dung công việc nhưng địa phương phải nhận hướng dẫn từ nhiều Bộ khác nhau, dẫn đến việc "một nội dung phải họp 4 lần", thủ tục hành chính lòng vòng.

Để khắc phục, Chủ tịch Quốc hội định hướng mô hình quản lý mới phải chuyển mạnh từ việc Trung ương "cầm tay chỉ việc" sang phân cấp triệt để với phương châm: "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và định mức ngân sách.

Về bộ máy, cần chấm dứt tình trạng mỗi Bộ có một ban quản lý riêng, thay vào đó thành lập một Văn phòng điều phối chung duy nhất ở Trung ương và địa phương. Đồng thời, trao quyền cho Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh được tự chủ điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần nếu thấy cấp thiết mà không cần trình các Bộ chuyên ngành thẩm định lại.

Đồng tình với quan điểm này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh nguyên tắc "4 trong 1": 1 chương trình, 1 mục tiêu, 1 cơ chế quản lý và 1 nguồn lực chung. Theo đó, Quốc hội chỉ ban hành 1 Nghị quyết mới và bãi bỏ hoàn toàn 4 Nghị quyết cũ. Không thể để tồn tại song song 5 Nghị quyết, dẫn đến 4 cơ chế khác nhau khiến địa phương lúng túng. Những nội dung trùng lặp như chi phí tập huấn, hội thảo, truyền thông... ở cả 4 chương trình phải được gộp lại để tránh lãng phí.

Không áp đặt cứng nhắc tỷ lệ vốn

Về cơ cấu nguồn lực, dự kiến tổng ngân sách cho chương trình tích hợp là 345.000 tỷ đồng, trong đó Chính phủ đề xuất cơ cấu 75% vốn đầu tư công và 25% chi thường xuyên.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý, tỷ lệ 75/25 này chỉ nên coi là "khung quốc gia", tuyệt đối không ép cứng từng địa phương. Chủ tịch Quốc hội phân tích, việc đầu tư cho con người trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, văn hóa đòi hỏi nguồn chi thường xuyên rất lớn để duy trì hoạt động, bảo trì thiết bị và đào tạo. Nếu không linh hoạt, sẽ dẫn đến tình trạng xây xong cơ sở hạ tầng nhưng không có kinh phí vận hành, "có vỏ mà không có ruột".

Tiếp nối vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng dẫn chứng những bất cập từ thực tiễn: Dù giai đoạn qua có tới 45 văn bản quy phạm pháp luật và gần 200 văn bản hướng dẫn, nhưng giải ngân đầu năm 2025 mới đạt 76,8%.

Bà bày tỏ lo ngại, khi được phân quyền, các địa phương có xu hướng dồn vốn vào các công trình hạ tầng lớn để dễ giải ngân, đẩy nhanh tiến độ, từ đó dễ bỏ quên các mục tiêu "mềm" khó thực hiện như sinh kế giảm nghèo, giải quyết các vấn đề xã hội. Do đó, cần có cơ chế giám sát nguồn lực theo sát từng nhóm mục tiêu cốt lõi.

Đừng "phức tạp hóa những vấn đề đơn giản"

Phát biểu kết luận định hướng hoàn thiện hồ sơ, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đánh giá cao nỗ lực chuẩn bị của Chính phủ, đồng thời chốt lại nguyên tắc: Phải đổi mới toàn diện phương thức quản lý, chuyển từ việc chủ yếu kiểm soát quy trình, thủ tục sang quản lý bằng kết quả đầu ra (KPIs).

Chỉ ra thực trạng hệ thống văn bản hiện hành quá cồng kềnh, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội thẳng thắn: "Chúng ta đang làm phức tạp hóa những vấn đề rất đơn giản". Ông dẫn chứng, việc đầu tư xây dựng một công trình nhỏ như nhà văn hóa cấp xã vốn đã có quy trình xây dựng cơ bản theo pháp luật hiện hành, nhưng khi đưa vào CTMTQG lại bị "đẻ" thêm nhiều văn bản hướng dẫn chuyên ngành rườm rà, khiến cấp cơ sở hoang mang, không biết làm sao cho đúng.

Để giải quyết triệt để, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến yêu cầu cơ quan soạn thảo chỉ thiết kế một phương án duy nhất để trình Quốc hội; ban hành một Nghị quyết tổng thể với tên gọi ngắn gọn, súc tích thay thế toàn bộ các nghị quyết cũ.

Hệ thống quản lý mới phải đảm bảo các tiêu chí: Xác định rõ mục tiêu đầu ra có thể đo lường được; giao toàn quyền chủ động cho đơn vị thực hiện; và giám sát, đánh giá bằng dữ liệu thực tế thay vì báo cáo giấy. Bên cạnh đó, các dự án dang dở đã chi tiền tiếp tục thanh toán theo cơ chế cũ, công việc chưa làm áp dụng ngay cơ chế mới để không đứt gãy nguồn vốn.

Dự kiến, hồ sơ về Chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét, thảo luận vào ngày 19-20/8 tới đây.