Cận cảnh tháp Chăm cổ tỉnh Khánh Hòa đang nỗ lực bảo vệ

Cụm di tích tháp Hòa Lai (còn gọi là Ba Tháp) nằm tại thôn Ba Tháp, xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa. Theo Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa, cụm tháp Hòa Lai được xây dựng vào khoảng thế kỷ VIII-IX, là một trong những quần thể tháp Chăm cổ và đẹp nhất còn tồn tại đến ngày nay.

Nguyên gốc, quần thể gồm 3 tháp chính là tháp Bắc, tháp Giữa và tháp Nam, xếp dọc theo trục Bắc - Nam và cùng hướng về phía Đông. Đến nay, tháp Giữa đã sụp đổ hoàn toàn, chỉ còn lại tháp Bắc và tháp Nam tương đối nguyên vẹn.

Cận cảnh tháp Nam thuộc cụm di tích tháp Chăm cổ Hòa Lai.

Theo ghi nhận, tháp Bắc có quy mô nhỏ hơn tháp Nam. Cả 2 công trình đều có cửa chính quay về hướng Đông.

Theo Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa, các tháp được xây bằng gạch theo kỹ thuật mài chập, sử dụng chất kết dính có nguồn gốc thực vật (dầu rái).

Các hoa văn được chạm khắc tinh xảo tại tháp Chăm cổ thuộc di tích Hòa Lai. Ở các góc của công trình, hình chim thần Garuda đang xòe cánh được điêu khắc nổi bật, tượng trưng cho sức mạnh bảo hộ.

Ảnh chụp từ đỉnh tháp Nam thuộc cụm di tích Hòa Lai.

Cụm tháp cổ này từng được tu bổ, tôn tạo vào giai đoạn 2006-2007. Các viên gạch sử dụng trong quá trình tu bổ được in năm thực hiện và biểu tượng của đơn vị bảo tồn di tích để phân biệt với gạch gốc.

Tháp Giữa đã sụp đổ hoàn toàn, chỉ còn lại những dấu tích gạch cổ xen lẫn cỏ cây.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc, năm 2016, cụm di tích tháp Hòa Lai được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt.

Tỉnh Khánh Hòa đang tổ chức lập quy hoạch vùng bảo vệ di tích với diện tích gần 5ha. Trong đó, khu vực bảo vệ I rộng gần 1,5ha, là vùng chứa các yếu tố gốc cấu thành di tích; khu vực bảo vệ II rộng gần 3,5ha, bao quanh hoặc tiếp giáp khu vực bảo vệ I.

Tuy nhiên, khi rà soát hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, UBND tỉnh Khánh Hòa phát hiện đoạn tuyến đi qua xã Thuận Bắc nằm trong khu vực bảo vệ II của cụm di tích tháp Hòa Lai (cụm tháp trong ô màu vàng; đường sắt màu đỏ) (Ảnh: Google Maps).

Theo đánh giá của tỉnh Khánh Hòa, việc bố trí công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong khu vực phụ cận có nguy cơ ảnh hưởng đến không gian văn hóa - lịch sử, cảnh quan, trục nhìn kiến trúc và tính toàn vẹn của di tích.

Ngoài ra, quá trình thi công, xử lý nền móng, khoan cọc và vận hành công trình có thể tác động đến môi trường khảo cổ, các địa tầng khảo cổ chưa được khai quật cũng như những yếu tố gốc cấu thành di tích. 

Dẫn quy định của Luật Di sản văn hóa về việc các di tích được xếp hạng phải được khoanh vùng thành 2 khu vực bảo vệ, UBND tỉnh Khánh Hòa kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét điều chỉnh hướng tuyến nhằm hạn chế tác động đến di tích tháp Hòa Lai.

Vị trí cụm di tích tháp Hòa Lai (Ảnh: Google Maps).