Ông Trump chật vật tìm cách hiểu giới lãnh đạo Iran

Các nhà lãnh đạo Iran luôn khiến nhiều đời tổng thống Mỹ bối rối, nhưng người bị đau đầu nhất cho đến nay có lẽ là Tổng thống Donald Trump.

Cáo buộc giận dữ của Tổng thống Trump hôm 3/8 đối với các nhà lãnh đạo trong các giao dịch với Mỹ chỉ là dấu hiệu mới nhất cho thấy ông đang gặp khó khăn trong việc hiểu các đối thủ của mình ở Tehran.

Ông Trump tự cho mình là bậc thầy trong việc đánh giá và khai thác điểm yếu của đối thủ. Nhưng chính các nhà lãnh đạo Iran đã khiến ông bối rối. "Tất cả những gì họ làm chỉ khiến tôi nổi giận", ông nói với các phóng viên tuần trước. 

Nỗi thất vọng của ông Trump có thể còn tiếp tục tăng lên theo thời gian. Các quan chức chính quyền Mỹ cho biết các bên có thể sắp đạt được một thỏa thuận mới để mở lại eo biển Hormuz, nhưng Iran được cho là yêu cầu thu phí, điều mà ông Trump cho là "không thể chấp nhận được".

Việc ông Trump không thể đạt được một thỏa thuận có lợi với Iran không chỉ khiến nhà lãnh đạo này mất tín nhiệm đối với cử tri trong nước, nhất là khi thời điểm bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, mà còn khiến giá dầu biến động mạnh, gây tác động tới người tiêu dùng Mỹ.

Ông Trump không phải là tổng thống Mỹ đầu tiên gặp khó khăn trong việc hiểu các nhà lãnh đạo Iran. Mọi tổng thống Mỹ tiền nhiệm của ông đều cố gắng giải mã "cấu trúc quyền lực" và tư duy của giới lãnh đạo chính trị Iran kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Cựu Tổng thống Barack Obama đã đạt được thỏa thuận hạt nhân với Tehran năm 2015 sau 20 tháng nỗ lực ngoại giao. Ông Obama coi đó là một thành tựu lớn, bất chấp những chỉ trích từ đảng Cộng hòa và một số đảng viên Dân chủ rằng Iran đưa Mỹ vào một thỏa thuận thiếu sót bằng cách giả ôn hòa.

Nhưng ông Trump có thể là vị tổng thống chưa hiểu rõ về giới lãnh đạo Iran, theo Kenneth Pollack, một cựu chuyên gia phân tích của Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia, người đã nghiên cứu về Iran trong nhiều thập kỷ.

Sau khi cuộc xung đột bùng nổ bằng cuộc không kích của Mỹ ngày 28/2 khiến nhà Lãnh đạo Tối cao của Iran Ali Khamenei thiệt mạng sau gần 40 năm nắm quyền, ông Trump đã kêu gọi người dân Iran đứng lên. Nhà lãnh đạo Mỹ nói thêm rằng ông sẽ “chọn” nhà lãnh đạo tiếp theo của Iran.

Nhiều quan chức cấp cao khác của Iran cũng thiệt mạng trong các cuộc không kích. Nhưng không có cuộc nổi dậy nào nổ ra.

Thay vào đó, vào tháng 3, Iran đã bổ nhiệm một lãnh đạo tối cao mới, con trai của ông Khamenei, Mojtaba Khamenei. Các quan chức Mỹ nhận định vị lãnh đạo tối cao này thậm chí còn cứng rắn hơn cha mình. Và ông Mojtaba Khamenei đã không trả lời về đề nghị công khai của ông Trump để tiến hành "một cuộc gặp trực tiếp".

Mặc dù vậy, ông Trump vẫn giữ hy vọng về một sự thay đổi lớn. “Iran có thể có được vị thế rất tốt nếu đạt được thỏa thuận”, ông Trump nói vào cuối tháng 4. 

Các quan chức Iran cho biết họ có thể đàm phán với ông Trump về các vấn đề như eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân, ngay cả khi họ loại trừ nhiều yêu cầu cốt lõi của nhà lãnh đạo Mỹ.

Với tình thế đối đầu hiện hữu, rõ ràng Mỹ luôn thể hiện việc cần một hướng đi hòa giải lớn hơn với Iran. Nhưng không có nhiều dấu hiệu cho thấy những tháng ngày ông Trump đàm phán với phía Iran đã giúp ông hiểu rõ hơn về họ. Trong suốt cuộc xung đột, ông Trump liên tục điều chỉnh đánh giá của mình về lãnh đạo tối cao Iran và các cấp phó của ông. 

Ông Trump rõ ràng đang trải qua những nỗi thất vọng mà một số người tiền nhiệm của ông, những người cũng hy vọng đạt được những thỏa thuận lớn với Iran, nếm chịu.