Lý do Israel kiên quyết phản đối Mỹ bán "tia chớp" F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ

Khi đến Ankara để tham gia hội nghị thượng đỉnh NATO, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ gỡ bỏ lệnh trừng phạt đã áp lên Thổ Nhĩ Kỳ trong nhiều năm qua vì mua S-400 của Nga. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng úp mở về việc có thể sẽ đồng ý đưa lại Thổ Nhĩ Kỳ vào chương trình F-35, sau khi Ankara bị loại ra trước đó.

Sau đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã công khai phản đối kịch bản này. Ông Netanyahu cáo buộc Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đang làm bất ổn Trung Đông, trong bối cảnh Ankara nổi lên là một trong những quốc gia chỉ trích mạnh mẽ nhất các chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza và Li Băng.

Ông Trump, người tới Thổ Nhĩ Kỳ hôm 7/7 để tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO, cho biết ông sẽ cân nhắc bán loại tiêm kích mà đồng minh này từ lâu mong muốn sở hữu.

"Tôi không lo ngại điều gì cả. Ý tôi là, ông ấy (ông Erdogan) là lãnh đạo của một đất nước mà ông ấy đã biến thành một quốc gia tốt đẹp hơn nhiều, tốt đẹp hơn rất nhiều, và mạnh mẽ hơn rất nhiều", ông Trump nói với The Hill.

Điều đó đã khiến ông Netanyahu bày tỏ lo ngại. "Tôi không nghĩ họ (Thổ Nhĩ Kỳ) nên được cấp F-35 hoặc động cơ cho các tiêm kích của họ, bởi điều đó sẽ làm mất cân bằng quyền lực ở Trung Đông, vốn cuối cùng được bảo đảm bởi ưu thế trên không của Israel và, theo tôi, bởi cả sự hiện diện chiến lược của Mỹ tại Trung Đông", ông Netanyahu nói với Fox News.

Ông Netanyahu cáo buộc ông Erdogan có quan điểm chống lại đất nước Israel. Trước đó, hai nhà lãnh đạo này từng bày tỏ quan điểm đối đầu với nhau liên quan tới các diễn biến tại khu vực Trung Đông.

Năm 2024, ông Erdogan thậm chí đã kêu gọi thành lập một liên minh giữa các quốc gia Hồi giáo để giải quyết "mối đe dọa" đến từ Israel. Khi đó, ông cáo buộc Israel tìm cách mở rộng cuộc chiến ở Trung Đông để giành thêm nhiều lãnh thổ hơn.

Hôm 7/7, Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cáo buộc ông Netanyahu đang tiến hành một "chiến dịch thông tin sai lệch" liên quan đến vai trò của nước này trong khu vực.

Diễn biến này xảy ra khi quan hệ giữa ông Trump và ông Netanyahu đã xấu đi trong những tháng gần đây, với các cuộc không kích liên tiếp của Israel tại Li Băng đe dọa làm chệch hướng các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran.

Tổng thống Mỹ từng thừa nhận sử dụng những lời lẽ cứng rắn trong các cuộc điện đàm với người đồng cấp Israel khi yêu cầu Israel đình chỉ các cuộc không kích.

Theo Ynet News, Mỹ từ trước đến nay luôn thận trọng trong việc duy trì ưu thế quân sự chiến lược của Israel trong khu vực. Đây được xem là một trong những trụ cột trong chính sách Trung Đông của Washington dưới các đời tổng thống.

Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO, nhưng quân đội nước này là lực lượng lớn thứ 2 trong liên minh, chỉ xếp sau Mỹ. Do Thổ Nhĩ Kỳ có vị trí chiến lược ở Biển Đen và Đông Địa Trung Hải, Mỹ luôn bảo đảm cung cấp cho Ankara các loại vũ khí thiết yếu, nhưng không cung cấp những hệ thống có thể giúp Thổ Nhĩ Kỳ có ưu thế quân sự áp đảo so với các đồng minh khác trong khu vực.

Một quốc gia sở hữu F-35 không nhất thiết phải sử dụng chúng. Ở một khía cạnh nào đó, loại chiến đấu cơ này có thể được ví như vũ khí răn đe. Israel đã chứng minh hiệu quả của F-35 trong các cuộc đối đầu với Iran. Việc Thổ Nhĩ Kỳ có thể sở hữu loại vũ khí này không có nghĩa là Ankara chắc chắn sẽ phải sử dụng nó. Đôi khi, chỉ riêng ưu thế mà nó tạo ra trước các đối thủ trong khu vực đã là đủ.

Israel dường như lo ngại rằng, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ có thể cải thiện vị thế trong khu vực với tiêm kích hiện đại hàng đầu do Mỹ sản xuất. Thổ Nhĩ Kỳ rõ ràng có tầm ảnh hưởng lớn, diện tích lãnh thổ rộng, dân số đông hơn đáng kể và quân đội hùng mạnh.

Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ có vị thế tại Trung Đông mà còn tại không gian Á-Âu, Balkan và châu Âu, đồng thời là thành viên NATO. Việc họ có thêm vũ khí hiện đại như F-35 có thể tác động tới thế cân bằng chiến lược trong khu vực.