Iran sẵn sàng ký thỏa thuận mở eo biển Hormuz cho các nước

"Iran hoàn toàn kiểm soát eo biển Hormuz. Hôm nay, chúng tôi quyết định chúng tôi có thể công bố một thỏa thuận về eo biển Hormuz. Chúng tôi sẽ mời các quốc gia châu Âu, châu Á và Ả rập muốn sử dụng eo biển này đến ký kết thỏa thuận”, Chủ tịch Hội đồng Thông tin Chính phủ Iran Elias Hazrati phát biểu trên sóng truyền hình quốc gia ngày 2/4.

Quan chức này nói thêm: "Trong những điều kiện như hiện nay, hoàn toàn có thể tiến tới việc lập kế hoạch và tạo ra một cơ chế khu vực và quốc tế mang tên Hiệp ước eo biển Hormuz”.

Trước xung đột, eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Iran về cơ bản đã phong tỏa eo biển kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch không kích Iran hồi cuối tháng 2. Iran hiện mới chỉ cho tàu thuyền của một số nước mà họ coi là “thân thiện” đi qua.

Eo biển Hormuz đang trở thành một đòn bẩy chiến lược của Iran khi việc đóng cửa tuyến đường này cho thấy tác động đến kinh tế toàn cầu vượt xa tưởng tượng. Trong các tuyên bố mới đây, Iran đưa thêm điều kiện công nhận chủ quyền của nước này với Hormuz là một trong những yêu cầu để chấm dứt xung đột. Iran cũng đã thông qua kế hoạch thu phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua eo biển.

Tháng trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra “tối hậu thư”, yêu cầu Iran mở lại eo biển này trong vòng 48 giờ, nếu không Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện của Iran. Nhà lãnh đạo Mỹ sau đó 2 lần hoãn tối hậu thư, lần lượt 5 ngày và 10 ngày.

Hiện chưa rõ bước đi tiếp theo của Mỹ khi hết thời hạn “tối hậu thư”, nhưng trong các tuyên bố gần đây, ông Trump phát tín hiệu Mỹ có thể kết thúc chiến dịch tấn công Iran và rời đi sau khoảng 2-3 tuần nữa mà không nhất thiết đạt một thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz.

Theo ông Trump, Mỹ không cần quá cảnh qua eo biển Hormuz, và việc khôi phục hàng hải nên là trách nhiệm của các quốc gia sử dụng nó để vận chuyển dầu.

Trong bài phát biểu trước toàn quốc tối 1/4, ông cũng nói rằng, việc vận tải qua eo biển Hormuz sẽ được khôi phục hoàn toàn sau khi xung đột với Iran chấm dứt, lưu ý rằng bản thân Tehran cũng có lợi ích trong việc bán dầu.

Mỹ và các đồng minh hiện chưa bình luận về đề nghị của Iran.

Trong một diễn biến liên quan, Anh sẽ chủ trì một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến vào hôm nay về eo biển Hormuz, với sự tham gia của đại diện từ 35 quốc gia để đánh giá các lựa chọn ngoại giao và chính trị nhằm mở lại tuyến đường thủy quan trọng này.

Theo Thủ tướng Anh Keir Starmer, các nhà hoạch định quân sự cũng sẽ được triệu tập để “xem xét cách chúng ta có thể điều phối các năng lực của mình và làm cho eo biển trở nên dễ tiếp cận và an toàn sau khi giao tranh kết thúc”. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Anh cảnh báo “việc này sẽ không hề dễ dàng”.

Một quan chức cho hay, Anh tiếp tục làm việc với Mỹ cũng như các nước Vùng Vịnh về sáng kiến.