Cảnh báo “truyền dịch tại nhà”

Hôm vừa rồi, trong thang máy, tôi gặp hai bạn mặc đồng phục y tế và một phụ nữ trung niên, có lẽ là cư dân cùng chung cư. Người phụ nữ nói chuyện rất tự nhiên: tối mai phải bay sang châu Âu mười mấy tiếng nên hôm nay chị nhờ hai bạn đến truyền dịch cho “đỡ khô”. Lúc đó, tôi đã định nhắc nhở, nhưng lại ngại can thiệp vào chuyện riêng của cả hai phía.

Về đến nhà, tôi cứ nghĩ luẩn quẩn, nhỡ có chuyện gì xảy ra thì mình lại ân hận, bởi truyền dịch tại nhà là thủ thuật xâm lấn và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ở Hà Nội và các thành phố lớn, có ba nhóm người thường gọi truyền dịch tại nhà. Nhóm thứ nhất là những người có chỉ định, cần truyền dịch tại nhà, gồm người mắc bệnh mạn tính, người già yếu đi lại khó khăn, người bị sốt, nôn, tiêu chảy...

Gia đình không muốn cho họ nhập viện nên gọi người đến truyền dịch, nhưng đây cũng chính là nhóm hay gặp biến chứng nhất, vì cơ thể vốn không khoẻ, dễ phản ứng khi tiếp xúc với dị nguyên (chất lạ vào cơ thể).

Lời khuyên của tôi là có thể tiến hành truyền dịch, truyền thuốc tại nhà nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau:

Có đơn và chỉ định rõ ràng của bác sĩ: loại dịch, liều lượng, tốc độ giọt/phút. Người thực hiện phải là điều dưỡng hoặc bác sĩ có chứng chỉ hành nghề, mang theo hộp thuốc chống sốc. Kiểm tra kỹ tên dịch, hạn dùng, túi dịch còn nguyên vẹn, dịch truyền không vẩn đục, không kết tủa. Bảo đảm vô khuẩn khi sát trùng và chọc kim. Trong suốt quá trình truyền, phải có người nhà theo dõi, kể cả khi người bệnh đang ngủ.

Nhóm thứ hai là những trường hợp không nên truyền: người vốn khỏe mạnh nhưng nghĩ mình “yếu, cần bồi bổ”; người vừa uống rượu bia mà lịch làm việc lại dày đặc nên thường yêu cầu các gói “truyền thải độc gan”, “truyền vitamin C tăng đề kháng”, “truyền đạm cho khỏe”...

Đa phần họ nghĩ truyền xong sẽ tỉnh táo, làm việc được ngay, nhưng thực chất truyền muối, đường hay vitamin liều cao không làm gan thải rượu nhanh hơn. Cái được nhiều nhất chủ yếu là... tâm lý.

Nhóm thứ ba là chị em muốn làm đẹp bằng cách truyền trắng da, vitamin C, glutathione, collagen... tại nhà hoặc tại spa (dịch vụ chăm sóc sức khỏe, làm đẹp và thư giãn). Đây là nhóm cực kỳ rủi ro, vì liều dùng cao, thuốc xách tay không rõ nguồn gốc, lại pha trộn nhiều loại nên dễ gây sốc phản vệ và sốc nhiễm trùng.

Các biến chứng có thể xảy ra khi truyền dịch tại nhà, tôi xin liệt kê như sau:

Đầu tiên là nhiễm trùng, sốc nhiễm trùng. Nếu tay nghề không chuẩn, dụng cụ không vô khuẩn tuyệt đối, vi khuẩn sẽ vào thẳng máu. Biểu hiện là sưng đỏ, đau, mưng mủ tại chỗ tiêm, sốt cao, rét run.

Tiếp theo là sốc phản vệ, dị ứng thuốc và dịch truyền: ngay cả nước muối sinh lý, vitamin, đạm... cũng có thể gây sốc phản vệ, đặc biệt khi truyền nhanh. Biểu hiện là nổi mề đay toàn thân, khó thở, tức ngực, tụt huyết áp, lơ mơ, có thể tử vong trong vài phút nếu không được cấp cứu kịp thời. Trong khi đó, ở nhà thường không có sẵn máy theo dõi (monitor), thuốc cấp cứu và oxy.

Một nguy cơ biến chứng khác là tắc mạch do khí: nếu không đuổi hết khí trong dây truyền, khí lọt vào tĩnh mạch có thể lên phổi gây tắc mạch, cực kỳ nguy hiểm.

Nguy cơ tiếp theo là quá tải tuần hoàn, phù phổi: xảy ra khi truyền quá nhanh, quá nhiều so với khả năng chịu đựng của tim và thận. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm với người già, người có bệnh tim mạch, suy thận và trẻ nhỏ. Biểu hiện là khó thở, tức ngực, ho khan, phù, huyết áp tăng vọt.

Ngoài ra còn có nguy cơ viêm tắc tĩnh mạch, thoát mạch: viêm tĩnh mạch có biểu hiện ven nổi cứng, đỏ, đau dọc theo đường ven. Thoát mạch xảy ra khi kim lệch ra khỏi ven, dịch chảy vào mô xung quanh gây sưng to, đau buốt, hoại tử mô nếu là thuốc vận mạch.

Và không loại trừ nguy cơ rối loạn điện giải: tự ý truyền sai chỉ định các loại dịch chứa điện giải như Lactate Ringer, kali, natri... có thể gây rối loạn nhịp tim, co giật, hôn mê.

Vậy khi nào bắt buộc phải gọi cấp cứu 115? Tôi khuyến cáo dừng truyền ngay lập tức và gọi cấp cứu nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

- Khó thở, thở rít, đau ngực. Mặt tái, vã mồ hôi, tụt huyết áp, ngất. Sốt cao trên 38,5°C, rét run sau khi bắt đầu truyền;

- Nổi ban đỏ, ngứa khắp người, sưng môi, sưng mắt;

- Chỗ truyền sưng phồng nhanh, đau dữ dội. Tim đập nhanh, loạn nhịp, co giật.

Tóm lại, với tôi, dù là bác sĩ nhưng “cực chẳng đã” mới phải dùng đến truyền dịch, tiêm thuốc tại nhà cho người thân hay bệnh nhân lâu năm của mình, bởi không có gì tốt bằng con đường thuận tự nhiên.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!