Thuốc lá cướp hơn 100.000 sinh mạng người Việt mỗi năm

Thuốc lá là nguy cơ hàng đầu gây hàng loạt bệnh

Tại Hội nghị tham vấn chính sách, lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Nam, diễn ra ở TPHCM ngày 3/7, Giáo sư Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính, ung thư và tử vong sớm.

Tại Việt Nam, thuốc lá cướp đi hơn 100.000 sinh mạng mỗi năm, trong đó có cả những người không hút thuốc nhưng phải thường xuyên phơi nhiễm với khói thuốc. Đằng sau những con số ấy là gánh nặng bệnh tật, là những gia đình mất đi người thân, là chi phí y tế và tổn thất sức lao động rất lớn cho xã hội.

Theo Thứ trưởng, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã xác định rất rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại, nhất là thuốc lá.

Trên tinh thần đó, ngày 22/6, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 160, thống nhất thông qua hai chính sách lớn của dự án Luật.

Chính sách thứ nhất là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Chính sách thứ hai là cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Hai chính sách này cho thấy bước chuyển rõ nét trong tư duy quản lý, khi không chỉ xử lý hậu quả của việc sử dụng thuốc lá mà còn chủ động ngăn ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa; không để các sản phẩm mới, hình thức tiếp thị mới hay phương thức kinh doanh mới tạo ra khoảng trống pháp lý, làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng, đặc biệt ở giới trẻ.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đề nghị các đại biểu tại hội nghị tập trung trao đổi sâu vào ba định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, cần bảo đảm dự thảo Luật thể chế hóa đầy đủ, chính xác các chính sách đã được Chính phủ thông qua; quy định phải rõ ràng, thống nhất, không tạo ra khoảng trống trong nhận diện sản phẩm, phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm thực thi. Trong xây dựng chính sách, bảo vệ sức khỏe nhân dân - nhất là trẻ em và thanh thiếu niên - luôn là ưu tiên cao nhất.

Thứ hai, các quy định phải có tính khả thi cao. Luật không chỉ đúng về chủ trương mà phải thực hiện được trong thực tế, từ quản lý thị trường truyền thống đến thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới, hoạt động quảng cáo trên môi trường số và việc kiểm soát tại địa phương.

Cần làm rõ cơ chế phối hợp, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, bảo đảm việc thực thi nghiêm minh, đồng bộ và hiệu quả.

Thứ ba, cùng với các biện pháp cấm và kiểm soát, cần xây dựng môi trường xã hội không khói thuốc, tăng cường truyền thông nguy cơ, giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá và phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức xã hội.

"Pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được cộng đồng hiểu đúng, đồng thuận và chủ động thực hiện", Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định.

Nhiều nội dung mới trong dự thảo Luật sửa đổi

TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết Luật Phòng, chống tác hại (PCTH) của thuốc lá đã ban hành cách đây 13 năm. Sau thời gian vận hành, bối cảnh thực tế đã khác nhiều, khiến một số nội dung luật cũ không còn phù hợp.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có nhiều nội dung mới, như xây dựng định nghĩa hoàn chỉnh về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác, cũng như bổ sung các loại này vào quy định cấm.

Một chính sách khác là tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá điếu, bao gồm cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán; mở rộng thêm các địa điểm cấm hoàn toàn; tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh trên bao thuốc...

Theo đại diện Bộ Y tế, nếu hoạch định và thực thi tốt các chính sách chung về giảm cung cầu tiêu dùng thuốc lá, những đối tượng được hưởng lợi lớn hơn sẽ là người dân tộc thiểu số ở vùng kinh tế xã hội khó khăn.

Do đó, ngoài chính sách tăng cường kiểm soát tác hại của thuốc lá nói chung, cần có chính sách riêng để bảo đảm quyền ưu tiên, quyền của người dân tộc thiểu số, đặc thù cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Dự thảo Luật sửa đổi chính sách về phòng, chống tác hại của thuốc lá được xây dựng theo hướng bảo đảm quyền của mọi người, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và các đối tượng dễ bị tổn thương được sống, làm việc trong môi trường không có khói thuốc; được thông tin đầy đủ về tác hại thuốc lá, bao gồm các thông tin bằng tiếng dân tộc với nội dung và hình thức phù hợp.

Dự án Luật này dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua vào kỳ họp thứ hai, diễn ra vào tháng 10/2026.