Thực trạng ung thư trẻ em ở Việt Nam: Mỗi năm 3.000 ca mới, dễ bị bỏ quên

Những con số báo động ở cả trẻ em và người lớn

Chia sẻ tại hội thảo "Phòng chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện", do báo Tiền Phong phối hợp với Bộ Y tế tổ chức ngày 31/7 ở TPHCM, PGS.TS Đỗ Anh Tú, Phó Giám đốc Bệnh viện K, Chánh văn phòng Hội Ung thư Việt Nam cho biết, theo ghi nhận của Globocan 2024, thế giới có hơn 20 triệu ca ung thư mới mắc và gần một nửa số đó đã tử vong. Tại Việt Nam, ghi nhận mới nhất có gần 180.000 ca mắc mới.

Nhìn lại số liệu từ năm 2008 với hơn 100.000 ca mắc, 16 năm qua, tỷ lệ mắc ung thư tại Việt Nam đã tăng đến 60% và số lượng tử vong tăng 35%. Dự báo đến năm 2050, con số mắc mới có thể tăng lên 80% nếu không sớm tìm ra giải pháp.

Theo ông Tú, ung thư phổi vẫn đứng hàng đầu ở nam giới và hiện chủ yếu được chẩn đoán rất trễ, dẫn đến chi phí điều trị cao nhưng chủ yếu chỉ để kéo dài thời gian sống. Các loại ung thư phổ biến tiếp theo là đại trực tràng, gan, dạ dày và thực quản. Ở nữ giới, ung thư vú đứng hàng đầu nhưng đã đạt nhiều tiến bộ.

Thống kê cũng chỉ ra, gần 50% ca ung thư ở Việt Nam liên quan đến nhiễm trùng. Hệ thống mạng lưới phòng chống ung thư hiện nay rộng nhưng chưa sâu. Nhân lực y tế đang thiếu hụt, khi chỉ có 4,6 bác sĩ nội khoa ung thư và 1,3 bác sĩ xạ trị trên mỗi 1.000 người bệnh, đặc biệt thiếu bác sĩ giải phẫu bệnh.

Với đối tượng trẻ em, BSCKII Nguyễn Đình Văn, Trưởng khoa Ung bướu - Huyết học của Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM) chia sẻ, số ca ung thư nhi dù ít hơn người lớn, nhưng lại dễ bị bỏ quên. Thậm chí, nhiều người không nghĩ trẻ em cũng có thể bị ung thư.

Tính đến tháng 6, Bệnh viện Nhi đồng 2 quản lý hơn 1.670 bệnh nhi ung thư, trong đó khoảng 400 ca mới. Ở quy mô toàn quốc, số trường hợp mắc mới ở mức 3.000-3.500 ca/năm.

Bác sĩ Văn phân tích, ung thư trẻ em hiếm gặp hơn nên ít được chú ý và hiện không có chương trình tầm soát thường quy như nhiều bệnh ung thư người lớn. Việc chậm chẩn đoán hoặc chuyển tuyến làm mất cơ hội chữa khỏi cho các bệnh nhi bị ung thư.

Hiện nay, tồn tại nhiều điểm nghẽn trong điều trị ung thư trẻ em. Thứ nhất, thiếu cơ sở vật chất và mạng lưới điều trị. Bệnh nhân dồn về vài bệnh viện lớn, năng lực điều trị không tăng kịp số ca được phát hiện, đồng thời dẫn đến thiếu phòng ốc, giường bệnh.

Thứ hai, thiếu nhân lực chuyên trách và chính sách giữ người. Nhân viên y tế lĩnh vực này đối diện khối lượng công việc lớn, rủi ro cao, áp lực cảm xúc nặng nếu không có đãi ngộ và lộ trình nghề nghiệp rõ ràng. Cả nước hiện có chưa đến 100 bác sĩ chuyên sâu về điều trị ung thư nhi.

Điểm nghẽn thứ ba là việc thiếu sự chuẩn bị chính thức từ hệ thống đào tạo cho chuyên ngành này.

Từ những thực trạng trên, BSCKII Nguyễn Đình Văn cho rằng, cần mở rộng mạng lưới điều trị ung thư nhi từ trung tâm chuyên sâu đến tuyến dưới theo mô hình vệ tinh, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng phạm vi BHYT và chi phí ngoài viện phí cho các trường hợp khó khăn, có chính sách đãi ngộ tốt và đào tạo chính thức ung thư trẻ em ở bậc đại học và sau đại học để đáp ứng và thu hút nhân lực.

Nhiều bệnh nhân ung thư tử vong do suy dinh dưỡng

TS.BS Lưu Ngân Tâm, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng lâm sàng TPHCM cho biết, dựa trên các nghiên cứu tổng thể ở cả khu vực phía Bắc và phía Nam, có 40-85% bệnh nhân nước ta suy dinh dưỡng, mòn cơ trước khi điều trị ung thư.

Càng điều trị đa mô thức, gánh nặng lên người bệnh càng lớn. Ở chiều ngược lại, suy dinh dưỡng cũng làm ảnh hưởng lộ trình và kết quả điều trị ung thư. Thậm chí, 20% bệnh nhân ung thư tử vong liên quan đến suy dinh dưỡng nặng trước khi bệnh ung thư tiến xa.

Trong suốt quá trình điều trị, người bệnh có thể gặp nhiều tác dụng không mong muốn dẫn đến sụt cân, suy dinh dưỡng, mất khối cơ và tiến triển đến suy mòn ung thư. Nếu không được nhận diện và can thiệp kịp thời, những tình trạng này có thể làm gia tăng nguy cơ biến chứng, làm giảm khả năng dung nạp và đáp ứng điều trị cũng như chất lượng sống của người bệnh.

Bác sĩ Tâm nhấn mạnh, dinh dưỡng là một phần thiết yếu và không thể tách rời trong điều trị ung thư. Việc tích hợp theo dõi và chăm sóc dinh dưỡng lâm sàng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị, giảm gánh nặng chi phí y tế và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

PGS Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, công tác phòng, chống ung thư luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và Bộ Y tế, với các chính sách quan trọng đã được ban hành, như Luật Phòng bệnh và Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị.

Hai chính sách này đều hướng đến mục tiêu chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang tư duy phòng bệnh, phát hiện sớm. Đây là chiến lược quan trọng để chúng ta tiến xa hơn trong công tác phòng, chống ung thư.

Thực tế, trình độ điều trị ung thư chuyên sâu của Việt Nam đã tiệm cận với nhiều kỹ thuật tiên tiến trên thế giới. Đội ngũ thầy thuốc của chúng ta đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại, đồng thời hệ thống trang thiết bị phục vụ điều trị ung thư cũng ngày càng được đầu tư, phát triển.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm. Trước hết là độ bao phủ của các dịch vụ điều trị ung thư chuyên sâu chưa đồng đều giữa các vùng, miền. Người dân ở nhiều địa phương vẫn chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ với các kỹ thuật điều trị hiện đại.

Bên cạnh đó, sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị trong công tác phòng, chống ung thư vẫn cần tiếp tục được tăng cường để tạo nên sức mạnh tổng thể.

Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức mong có thêm những sáng kiến, khuyến nghị và ý kiến chuyên môn để Bộ Y tế nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế, chính sách quản lý, thúc đẩy công tác phòng, chống ung thư phát triển toàn diện hơn trong thời gian tới.