Hà Nội, TPHCM thuộc nhóm 10 tỉnh thành có mức sinh thấp

Bộ Y tế đề xuất tổ chức khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sinh con, số con mong muốn của các cặp vợ chồng và thanh niên, nhằm xây dựng chính sách ứng phó mức sinh thấp.

Đề xuất này là một trong những nội dung trong dự thảo Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 đang được Bộ Y tế lấy ý kiến.

Tại Tiểu dự án 1 về khuyến khích các cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, dự thảo đề xuất tổ chức điều tra nhân khẩu học và sức khỏe trong giai đoạn 2027-2028.

Theo dự thảo, cuộc điều tra sẽ thu thập thông tin về hộ gia đình, đặc điểm nhân khẩu học, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe bà mẹ và trẻ em, mức sinh, số con mong muốn cùng các vấn đề liên quan.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đề xuất tổ chức các cuộc khảo sát nhằm tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sinh con, số con mong muốn của các cặp vợ chồng và nam, nữ thanh niên; đánh giá mối quan hệ giữa quy mô dân số, mức sinh với phát triển và thực hiện các nghiên cứu chuyên đề khác.

Các cuộc khảo sát này dự kiến được triển khai vào các năm 2027, 2029 và 2030.

Cũng trong Tiểu dự án 1, Bộ Y tế đề xuất nhiều giải pháp nhằm khuyến khích người dân kết hôn và sinh con, như tổ chức các khóa học tiền hôn nhân; cung cấp kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, mang thai, sinh con, nuôi dạy con và quản lý tài chính gia đình cho nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn.

Theo Cục Dân số, mức sinh thấp tiếp tục là thách thức lớn nhất của công tác dân số hiện nay. Tổng tỷ suất sinh toàn quốc năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ, chưa đạt mức sinh thay thế, cho thấy xu hướng sinh ít con, sinh muộn tiếp tục gia tăng.

Tình trạng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con hoặc không muốn sinh con ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị và vùng có mức sinh thấp. Các chính sách hỗ trợ, khuyến khích sinh đủ hai con ở nhiều địa phương còn hạn chế, chủ yếu đang trong giai đoạn xây dựng hoặc thí điểm, chưa đủ mạnh để tạo chuyển biến rõ rệt và bền vững.

Hà Nội và TPHCM nằm trong nhóm được khuyến khích sinh đủ 2 con

Hiện có 10 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp hơn mức sinh trung bình của cả nước. Cụ thể gồm Hà Nội, Khánh Hòa, Đồng Nai, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau, Cần Thơ, Tây Ninh và TPHCM.

Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô, cấu trúc, chức năng của gia đình và ảnh hưởng đến khả năng duy trì quy mô và cơ cấu dân số hợp lý, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội trong dài hạn. Đồng thời, kéo theo nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, thu hẹp quy mô dân số, đẩy nhanh quá trình già hóa dân số và gia tăng các dòng di cư.

Trong báo cáo “Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024 - 2074” do Cục Thống kê công bố năm 2025, dự báo dân số Việt Nam tiếp tục tăng trong các thập kỷ tới nhưng tốc độ tăng có xu hướng giảm dần và dự kiến đạt đỉnh vào khoảng năm 2059.

Trong giai đoạn 2024 - 2074, dân số Việt Nam theo ba kịch bản về mức sinh, là mức sinh thấp (1,45 con/phụ nữ), mức sinh trung bình (1,85 con/phụ nữ) và mức sinh cao (2,01 con/phụ nữ) sẽ tăng thêm tương ứng là 2,5%, 12,7% và 17,0%; đạt lần lượt là 103,9; 114,2 và 118,5 triệu người.

Với mức sinh trung bình, trong 5 năm đầu của thời kỳ dự báo (2024-2029), tỷ lệ tăng dân số bình quân hằng năm của cả nước là 0,66%. Những năm sau đó, tốc độ tăng dân số hằng năm giảm dần và sẽ đạt trạng thái “dừng” vào năm 2060 với tốc độ tăng bằng 0%, từ năm 2061 trở đi, tốc độ tăng dân số ghi nhận giá trị âm.

Nếu mức sinh thấp, thì từ năm 2051, dân số Việt Nam sẽ ghi nhận tình trạng tăng trưởng âm, sớm hơn 10 năm so với phương án trung bình.

Điều đáng nói là mức giảm dân số diễn ra khá nhanh và ngày càng mạnh. Giai đoạn 2049-2054, bình quân mỗi năm dân số giảm 0,05%/năm, mức giảm này ở cuối thời kỳ dự báo (2069-2074) là 0,44%/năm, tương đương giảm bình quân 461.000 người mỗi năm.

Với mức sinh cao, đạt 2,01 con/phụ nữ, dân số Việt Nam vẫn tăng nhẹ cho đến năm 2074. Bình quân mỗi năm giai đoạn 2069-2074, dân số tăng 0,05%, tương đương 58.000 người mỗi năm.