Dưỡng sinh mùa xuân

Phép dưỡng sinh mùa xuân nói chung và dưỡng sinh ăn uống nói riêng, trên cơ sở nguyên tắc thuận ứng với tự nhiên, phải chú ý bảo vệ và bồi dưỡng dương khí, tuân thủ nguyên tắc “xuân hạ dưỡng dương”.

Từ xa xưa, con người đã nhận thấy mọi vật xung quanh mình có khá nhiều biến đổi mang tính chu kỳ: mặt trời mọc buổi sáng và lặn buổi tối, ngày rằm trăng tròn rồi lại khuyết, cây cối ra hoa kết quả có thời vụ, phụ nữ hàng tháng thấy kinh và mọi người đi ngủ ban đêm để rồi ban ngày lại thức dậy và hoạt động… Tất cả những biến đổi đó đã được con người ghi nhận và tìm cách vận dụng vào cuộc sống hàng ngày.

Cổ nhân có câu: “Quan thiên chi đạo, chấp thiên chi hành, tận hỷ”, có nghĩa là: mọi việc sẽ tốt đẹp nếu như ta biết nhìn trời (nhận biết các quy luật tự nhiên) và làm thuận theo trời (tuân thủ các quy luật tự nhiên). Nguyên tắc cơ bản của phép dưỡng sinh phương Đông cũng chỉ rõ là phải thực hành “tam nhân chế nghi”, bao gồm: “nhân nhân chế nghi”, “nhân địa chế nghi” và “nhân thời chế nghi”, có nghĩa là: phải tùy người mà làm, tùy nơi mà làm và tùy thời mà làm.

Thật kỳ lạ cách đây hàng nghìn năm, khi khoa học kỹ thuật chưa phát triển nền y học phương Đông đã đề cập khá sâu sắc đến những vấn đề của thời sinh lý học, thời bệnh học, thời điều trị học, thời châm cứu học… và đặc biệt đã xây dựng nên phương pháp dưỡng sinh thuận theo những quy luật của thời sinh - khí tượng học.

Y thư cổ Nội kinh đã viết: “Âm dương bốn mùa là căn bản của vạn vật, là nguồn gốc của sinh, trưởng, lão, tử, trái với quy luật này thì tai hại sẽ đến; thuận theo quy luật này thì bệnh tật không phát sinh, như thế là đắc đạo, là biết pháp dưỡng sinh”.

Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông trong thiên Dưỡng sinh sách Nội kinh yếu chỉ cũng đã viết: “Người đời thượng cổ đều biết phép dưỡng sinh, thể theo quy luật âm dương, điều hòa theo thuật số, ăn uống có tiết chế, làm việc nghỉ ngơi có giờ giấc điều độ, không phí sức bừa bãi, cho nên tinh thần và thể chất luôn luôn khang kiện”.

Dưỡng sinh mùa xuân - 1

Trong khung cảnh đất trời dâng đầy sức sống, vạn vật tràn lan tốt tươi ấy, cổ nhân khuyên người ta nên ngủ muộn một chút, dậy sớm một chút rồi đi bách bộ ngoài sân, xõa tóc, nới đai, mặc đồ thoáng rộng, để cho ý tưởng trở nên khoáng đạt tựa như vạn vật mới sinh, chỉ nên sinh mà không phạt, cho đi mà không lấy lại. Nếu làm trái với lẽ trên thì sẽ hại tới can khí, đến mùa hạ sẽ sinh ra các bệnh hàn, năng lực thích nghi của cơ thể bị giảm sút.

Theo cổ nhân, phép dưỡng sinh trong từng tháng của mùa xuân có khác nhau:

Tháng Giêng là tháng phát dương, vạn vật hồi sinh, sinh nhưng không sát, cho nhưng không lấy lại. Con người cần giữ gìn không được làm thoát khí, nằm đầu quay về hướng bắc. Tôn Chân Nhân trong sách Lý luận dưỡng sinh nói: tháng giêng dễ bị bệnh thận, khí của phế yếu ớt, cần giảm ăn mặn và ăn chua, tăng ăn vị cay để bổ thận và phế, không được để lạnh quá nhưng cũng không nên mặc quá ấm. Buổi sáng nên dậy sớm để thư giãn thân thể và tinh thần.

Tháng Hai ngày dài đêm ngắn, khi tâm trí không ổn định thì không được để người quá lạnh hoặc quá nóng để dưỡng thần khí, nằm đầu quay về hướng đông. Lúc này, tạng can đang khỏe nên ăn cay nhiều, bớt ăn chua để trợ can bổ thận, cần trừ đờm, làm toát bớt mồ hôi để xua tan khí độc mùa đông.

Tháng Ba vạn vật đâm chồi nảy lộc, nắng nóng, cần đi ngủ sớm và dậy sớm để dưỡng khí, nằm đầu quay về hướng đông bắc. Tôn Chân Nhân nói: lúc này tạng tâm hoạt động mạnh, khí Mộc dồi dào, nên ăn giảm vị ngọt, tăng vị cay để bồi bổ tinh khí. Cần tránh khí hướng tây, thư giãn cơ thể, hòa thuận với khí trời.

Trong cả ba tháng, vào những ngày đẹp trời nên ra khỏi nhà đi dạo hai ba dặm tùy theo sức mình, khi có bạn bè hàng xóm đến thăm nên cầm tay họ đi dạo vài trăm bước hoặc ngồi trò chuyện vui vẻ nhưng không để quá đà (Thiên kim dực phương).

Về ăn uống trong mùa xuân, sách Ẩm thực chính yếu viết: mùa xuân vạn vật phục hồi, khí dương trong vạn vật cũng như trong cơ thể con người từ từ hồi sinh và thăng phát, hân hoan chào đón hơi ấm của mùa xuân sau một thời gian dài liễm tàng dưới tiết trời mùa đông lạnh giá. Cơ thể con người cũng hưng phấn cùng trời đất, toàn thân cảm giác nhẹ nhõm, tay chân linh hoạt, tinh thần phấn chấn, sức lực sung mãn, quá trình chuyển hóa thay cũ đổi mới trong nhân thể cũng dần dần vượng thịnh.

Bởi vậy, phép dưỡng sinh mùa xuân nói chung và dưỡng sinh ăn uống nói riêng, trên cơ sở nguyên tắc thuận ứng với tự nhiên, phải chú ý bảo vệ và bồi dưỡng dương khí, tuân thủ nguyên tắc “xuân hạ dưỡng dương”. Muốn vậy, thức ăn cần trọng dụng các loại thực phẩm có vị cay, tính ấm và tránh dùng các thức ăn lạnh dễ làm tổn thương dương khí. Hơn nữa, theo học thuyết ngũ hành, can thuộc Mộc, tỳ thuộc Thổ, can mộc vượng thịnh sẽ khắc phạt tỳ thổ.

Mùa xuân là mùa ứng với can mộc, nếu không biết phép dưỡng sinh mà làm cho can mộc quá vượng tất sẽ khiến cho tỳ thổ bị suy yếu mà phát sinh tật bệnh. Bởi vậy, dưỡng sinh ăn uống mùa xuân không những cần tạo điều kiện cho tạng can hoạt động thuận lợi với vai trò là cơ quan chủ khí mà còn phải chú ý tránh làm cho can mộc vượng thịnh quá mức và bảo trợ tỳ vị làm tốt chức năng tiêu hóa và hấp thu thức ăn.

Tôn Tư Mạo, y gia trứ danh đời Đường (Trung Quốc) trong sách Thiên kim yếu phương khuyên nên ăn ít của chua, nhiều của ngọt về mùa xuân để bảo dưỡng tỳ vị. Mặt khác, cũng cần chú ý tránh dùng quá nhiều đồ bổ béo, khó tiêu dễ làm tổn thương tỳ vị, đặc biệt đối với người già, trẻ em và những người có bệnh lý đường tiêu hóa.

Ngày nay, y học hiện đại đã chứng minh cơ thể con người như một chiếc đồng hồ sinh học với đặc tính hoạt động có nhịp, một phẩm chất căn bản không thể thiếu được của nó. Các nhà khoa học cũng nhận thấy hoạt động theo nhịp từng mùa trong năm là đặc tính chung của tất cả các chức năng trong cơ thể sống.

Người ta thấy rằng khả năng hưng phấn tinh thần và cơ bắp của con người vào mùa xuân cao hơn mùa đông rất nhiều, đặc biệt là độ nhạy cảm sáng sáng của mắt. Thêm nữa, huyết áp trung bình có xu hướng tăng về mùa xuân và mùa hè, hạ vào mùa thu và mùa đông. Như vậy, nhịp hoạt động theo mùa của cơ thể con người thể hiện rất rõ quy luật chủ yếu có ý nghĩa thích nghi.

Mùa xuân và mùa hạ điều kiện bên ngoài thuận lợi cơ thể con người tăng hoạt tính để sinh sôi phát triển; mùa thu và mùa đông điều kiện không thuận lợi thì các cơ chế bảo vệ đi vào hoạt động để thu liễm, tàng trữ chuẩn bị cho sự phát triển vào mùa xuân năm sau. Điều này thật sự phù hợp với quy luật “xuân sinh, hạ trưởng, thu thu, đông tàng” của triết lý phương Đông.

Rõ ràng, phép dưỡng sinh bốn mùa nói chung và phép dưỡng sinh mùa xuân nói riêng đã hàm chứa trong nó một nội dung rất phong phú và độc đáo. Dường như đó còn là một “nghệ thuật sống” hoặc cao hơn nữa là một “đạo sống”.

Thêm một lần nữa chúng ta tự hỏi: phải chăng trong nghệ thuật và khoa học gìn giữ và bảo vệ sức khỏe, từ lâu y học cổ truyền đã thấy rõ tầm quan trọng của yếu tố thời gian, điều mà y học hiện đại mới đang nhìn ra, chứng minh và vươn tới?

Theo ThS. Hoàng Khánh Toàn

Sức khỏe & Đời sống

MỚI NHẤT
Nhức đầu khi trời trở lạnh
Nhức đầu khi trời trở lạnh

Tôi bị bệnh viêm xoang đã lâu, thường xuyên đau nửa bên đầu. Đi khám bệnh kết quả bị viêm xoang hàm. Hiện nay mỗi lần trời trở lạnh tôi lại rất đau đầu. Xin hỏi quý báo tôi dùng thuốc xông đặc trị bệnh viêm xoang liệu có được không? Minh Hà (Kon Tum)

Thứ bảy, 04/02/2017 - 07:13

Sau Tết, bệnh nhi nhập viện tăng đột biến
Sau Tết, bệnh nhi nhập viện tăng đột biến

(Dân trí) - Những ngày sau Tết Nguyên đán Đinh Dậu 2017, trẻ nhập viện Nhi Thanh Hóa điều trị tăng đột biến, chủ yếu là các bệnh liên quan đến đường hô hấp và rối loạn tiêu hóa.

Thứ bảy, 04/02/2017 - 06:05

Ngày ung thư thế giới 2017: Sẽ có một cuộc cách mạng trong điều trị!
Ngày ung thư thế giới 2017: Sẽ có một cuộc cách mạng trong điều trị!

(Dân trí) - Nhân ngày Ung thư thế giới (4/2), các chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực này tin rằng những tiến bộ trong di truyền học sẽ giúp việc điều trị ung thư giống như điều trị 1 căn bệnh mãn tính trong một tương lai rất gần.

Thứ bảy, 04/02/2017 - 04:42

Sản phụ mắc bệnh tim 4 lần ngừng thở, ngừng tim vì hậu sản
Sản phụ mắc bệnh tim 4 lần ngừng thở, ngừng tim vì hậu sản

(Dân trí) - Sau sinh 5 ngày, sản phụ bất ngờ ngất xỉu tại nhà và đi cấp cứu trong tình trạng ngừng tuần hoàn, nguy kịch tính mạng.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 08:32

Hãi hùng với những hình ảnh liên cầu lợn “tấn công” người
Hãi hùng với những hình ảnh liên cầu lợn “tấn công” người

(Dân trí) - Theo bác sĩ Đồng Phú Khiêm - Khoa hồi sức tích cực Bệnh viện Bệnh nhiệt đời Trung ương, nơi vừa tiếp nhận 3 trường hợp mắc liên cầu lợn vì ăn Tất niên tiết canh, sức tấn công của vi khuẩn này rất mạnh nên không loại trừ bất kì ai, dù người đó có sức khỏe tốt ra sao.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 04:19

Suýt chết vì uống mật cá trắm để bồi bổ sức khỏe
Suýt chết vì uống mật cá trắm để bồi bổ sức khỏe

Bệnh nhân nam, 58 tuổi (Thanh Liêm, Hà Nam) dùng mật cá để bồi bổ sức khỏe bị suy gan, suy thận phải vào cấp cứu tại Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 04:01

Thực phẩm "cứu nguy" lá gan sau Tết
Thực phẩm "cứu nguy" lá gan sau Tết

(Dân trí) - Phải thừa nhận rằng hầu hết chúng ta không dành cho gan của mình sự quan tâm cần thiết, nhất là trong mùa lễ tết khi đâu đâu cũng là những bữa nhậu và những cuộc vui. Tuy nhiên, có một số thực phẩm có thể giúp gan phục hồi “phong độ đỉnh cao”.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 02:18

Sức khỏe quý ông: 70% do lối sống
Sức khỏe quý ông: 70% do lối sống

(Dân trí) - Hóa ra gen chỉ quyết định 30% sức khỏe của phái mạnh. Và nếu ỉ lại vào gen, không có lối sống phù hợp, họ sẽ phải sống trong ốm yếu tới 9 năm so với phụ nữ.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 01:05

Nói ngọng, liệt nửa người vì tắc động mạch não
Nói ngọng, liệt nửa người vì tắc động mạch não

(Dân trí) - Ban đầu chỉ là triệu chứng nói ngọng, liệt nửa người, không nói được… nhưng rất nhanh chóng, bệnh nhân có thể rơi vào hôn mê nếu không được cấp cứu kịp thời. Đó là 2 trường hợp cấp cứu tại Xanh-pôn trong dịp Tết vừa qua.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 12:38

Hậu quả cực hiếm sau 15 năm uống rượu liên tục
Hậu quả cực hiếm sau 15 năm uống rượu liên tục

(Dân trí) - Một người đàn ông 50 tuổi đã phải gánh chịu hậu quả cực hiếm gặp và buộc phải cai rượu sau khi mỗi ngày uống 5 ly nhỏ vodka liên tục trong suốt 15 năm.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 10:16

Liên tiếp 3 người nguy kịch vì ăn tiết canh trong dịp Tết
Liên tiếp 3 người nguy kịch vì ăn tiết canh trong dịp Tết

(Dân trí) - Từ ngày mùng 2 đến mùng 4 Tết Nguyên đán, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương đã tiếp nhận đến 3 trường hợp mắc liên cầu lợn vì ăn tất niên tiết canh, trong đó có một trường hợp bệnh nhân gia đình xin về.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 10:03

Lấy lại phong độ làm việc sau kỳ nghỉ dài
Lấy lại phong độ làm việc sau kỳ nghỉ dài

(Dân trí) - Thường thì ai cũng cảm thấy ngán ngẩm trong ngày đầu tiên đi làm trở lại sau một kì nghỉ dài. Ngay khi bước vào văn phòng hay ngồi xuống ghế, bạn sẽ cảm thấy như thể mình chưa hề được nghỉ - ngoại trừ đống email chất ngất và vô số những công việc dở dang đang chờ được giải quyết.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 08:12

ĐÁNG QUAN TÂM
Hiểm hoạ hoá chất từ giấy gói thức ăn nhanh
Hiểm hoạ hoá chất từ giấy gói thức ăn nhanh

Các món thức ăn nhanh không chỉ bị xem là thủ phạm gây ra béo phì mà còn là nguyên nhân gây ra các hiểm hoạ về sức khoẻ do hoá chất có trong thức ăn nhanh.

Thứ sáu, 03/02/2017 - 07:13

Nghỉ càng nhiều càng mệt!
Nghỉ càng nhiều càng mệt!

Mệt mỏi, trầm lắng và kém tươi tỉnh khi trở lại với công việc sau kỳ nghỉ lễ, Tết khá dài ngày là cảm giác chung của không ít người

Thứ sáu, 03/02/2017 - 04:30

Chạm ngưỡng “thiên đường” mùa xuân
Chạm ngưỡng “thiên đường” mùa xuân

Trong mùa xuân ấm áp, sức khỏe và sinh khí trong cơ thể như được hồi sinh. Mùa xuân là mùa của yêu thương, lòng người phơi phới, sức xuân căng tràn.

Thứ năm, 02/02/2017 - 10:21

Phẫu thuật miễn phí sứt môi, hàm ếch, tai mũi họng
Phẫu thuật miễn phí sứt môi, hàm ếch, tai mũi họng

(Dân trí) - Bệnh viện Quân Y 175, TPHCM sẽ phối hợp với Tổ chức Project Vietnam Foundation (PVNF) phẫu thuật miễn phí tật sứt môi, hàm ếch và bệnh lý tai mũi họng cho người bệnh có hoàn cảnh khó khăn. Chương trình diễn ra cuối tháng 2, đầu tháng 3 năm 2017.

Thứ năm, 02/02/2017 - 10:01

Một bệnh nhi tử vong vì tay chân miệng đầu năm mới
Một bệnh nhi tử vong vì tay chân miệng đầu năm mới

(Dân trí) - Bé trai 19 tháng tuổi sau 5 ngày khởi phát bệnh tay chân miệng đã không thể qua khỏi.

Thứ năm, 02/02/2017 - 04:29

Gần 36.000 trường hợp "đón Tết" trong bệnh viện vì va chạm giao thông
Gần 36.000 trường hợp "đón Tết" trong bệnh viện vì va chạm giao thông

(Dân trí) - Thống kê của Bộ Y tế từ các cơ sở y tế trên cả nước cho thấy, trong 7 ngày nghỉ Tết ( từ 29 đến mùng 5 Tết Nguyên đán) có gần 35.800 trường hợp tai nạn giao thông được ghi nhận, với 160 trường hợp tử vong.

Thứ năm, 02/02/2017 - 03:05

Vì sao thấy mệt mỏi dù ngủ nhiều trong kỳ nghỉ lễ?
Vì sao thấy mệt mỏi dù ngủ nhiều trong kỳ nghỉ lễ?

(Dân trí) - Đối với nhiều người, những ngày lễ tết là thời điểm để nuông chiều bản thân, nhờ thời gian vô hạn, có thể ngủ thoải mái. Tuy nhiên, có bao giờ bạn có cảm giác được ngủ nhiều hơn mỗi đêm nhưng vẫn có cảm giác mệt mỏi?

Thứ năm, 02/02/2017 - 01:18

Năm Gà nói chuyện thuốc bổ từ gà: Thần dược via-GÀ-ra?
Năm Gà nói chuyện thuốc bổ từ gà: Thần dược via-GÀ-ra?

Trong cuộc sống, nhiều đấng mày râu vẫn truyền tai nhau những loại “thần dược” bổ dương nhằm tăng sức khỏe cho chuyện phòng the, thậm chí cả chuyện… sinh con, trong đó kê gà, tức là tinh hoàn con gà trống,  hay thậm chí cả… trứng ung. Thực hư chuyện này thế nào? Lao Động tìm gặp Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Xuân Hướng để nghe ông bật mí về những “thần dược” liên quan đến con gà.

Thứ năm, 02/02/2017 - 11:22

Thả muỗi ngăn ngừa sốt xuất huyết ở Nha Trang vào tháng 3
Thả muỗi ngăn ngừa sốt xuất huyết ở Nha Trang vào tháng 3

(Dân trí) - Sáng 2/2, đại diện Dự án Hướng tới loại trừ sốt xuất huyết (SXH) tại Việt Nam cho biết, Bộ Y tế vừa phê duyệt đề cương nghiên cứu “Đánh giá khả năng thiết lập ổn định quần thể muỗi Aedes aegypti mang Wolbachia trên thực địa hẹp tại thành phố Nha Trang”. Theo đó, vào tháng 3/2017, dự án sẽ bắt đầu thả muỗi mang Wolbachia để nhằm ngăn ngừa sốt xuất huyết Dengue (SXHD) và Zika.

Thứ năm, 02/02/2017 - 10:09

Chán ăn do rượu?
Chán ăn do rượu?

Do đặc thù công việc nên tôi thường xuyên phải đi tiếp khách uống nhiều rượu bia nên tôi ít khi được ăn uống đầy đủ, đúng giờ. Dạo này tôi rất chán ăn, lại hay táo bón. Xin hỏi bác sĩ bệnh của tôi là do đâu và tôi cần phải làm gì? Trần Tuấn Anh (Hà Nội)

Thứ năm, 02/02/2017 - 08:18

Yoga có giúp đẩy lùi triệu chứng mãn kinh?
Yoga có giúp đẩy lùi triệu chứng mãn kinh?

(Dân trí) - Chúng ta luôn tin rằng yoga, đi bộ và bơi lội có thể đẩy lùi các triệu chứng mãn kinh. Nhưng mới đây, các chuyên gia đã phát hiện ra một sự thật khác.

Thứ năm, 02/02/2017 - 04:20

21 con heo "dính" thuốc an thần bị lén lút mang giết mổ
21 con heo "dính" thuốc an thần bị lén lút mang giết mổ

“Chi cục Thú y TP.HCM vừa phát hiện 21/100 con heo bị tiêm thuốc an thần đang tạm giữ trong cơ sở giết mổ Tân Thạnh Đông (huyện Củ Chi, TP.HCM) đã bị “thịt”và đưa ra thị trường tiêu thụ”.

Thứ tư, 01/02/2017 - 08:37