Có phải ngộ độc thực phẩm luôn bắt đầu bằng những cơn đau bụng?

Sau một bữa ăn tưởng chừng bình thường, không ít người dù bụng không đau nhưng lại liên tục nôn ói và tiêu chảy. Nghĩ là rối loạn tiêu hóa nhẹ, họ tự mua thuốc về uống tại nhà. Nhưng nhiều trường hợp buộc phải nhập viện cấp cứu sau đó, trong tình trạng mất nước và mệt lả, với chẩn đoán ngộ độc thực phẩm.

Hậu quả khi độc tố vi khuẩn bỏ qua tín hiệu đau bụng

ThS.BS Nguyễn Nghiêm Tuấn, Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Cấp cứu (ICU), Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, cho biết không phải lúc nào ngộ độc thực phẩm cũng bắt đầu bằng những cơn đau bụng dữ dội như nhiều người vẫn nghĩ. Một số trường hợp có thể diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm hơn, đặc biệt khi liên quan đến độc tố vi khuẩn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, thực tế các bác sĩ đã tiếp nhận nhiều trường hợp nhập viện với biểu hiện nôn mửa, tiêu chảy nhưng hoàn toàn không đau bụng. Nguyên nhân phổ biến là do người bệnh ăn phải thực phẩm đã nhiễm sẵn độc tố vi khuẩn, trong quá trình chế biến hoặc bảo quản không đúng cách.

Điển hình là vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) - "thủ phạm" hàng đầu gây ngộ độc - với biểu hiện nôn ói dữ dội mà không kèm đau bụng, thường gia tăng nhanh trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Loại vi khuẩn này có thể lây nhiễm từ tay người chế biến hoặc bề mặt dụng cụ không đảm bảo vệ sinh, sau đó phát triển và sinh độc tố trong các thực phẩm như thịt nguội, salad trộn có mayonnaise, bánh kem hoặc các món ăn đã nấu chín nhưng để ở nhiệt độ phòng quá lâu.

Khi đi vào cơ thể, độc tố không cần vi khuẩn sống vẫn có thể tác động trực tiếp lên hệ thần kinh và niêm mạc dạ dày, kích thích trung tâm nôn thông qua dây thần kinh phế vị. Hậu quả là người bệnh xuất hiện các cơn nôn dữ dội và tiêu chảy cấp, nhưng không nhất thiết có cảm giác đau bụng co thắt.

Việc không xuất hiện triệu chứng đau bụng khiến nhiều người lầm tưởng đây chỉ là rối loạn tiêu hóa nhẹ. Nhưng tình trạng nôn và tiêu chảy liên tục trong thời gian ngắn có thể khiến cơ thể mất nước rất nhanh.

Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể rơi vào tình trạng mệt mỏi, lờ đờ, tụt huyết áp, rối loạn điện giải, thậm chí ảnh hưởng đến chức năng thận và tuần hoàn.

Một số loại độc tố nguy hiểm như botulinum - xuất hiện trong thực phẩm ủ chua hoặc lên men không đúng cách - có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh.

Người bệnh khi đó có thể xuất hiện các dấu hiệu như sụp mí, khó nuốt, nói khó hoặc yếu liệt cơ. Đây là tình trạng cấp cứu đặc biệt nghiêm trọng, cần được điều trị bằng huyết thanh kháng độc tố botulinum - một loại thuốc hiếm có giá thành cao.

Một sai lầm phổ biến khác là tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy. Theo ThS.BS Nguyễn Nghiêm Tuấn, tiêu chảy và nôn mửa thực chất là cơ chế tự bảo vệ của cơ thể nhằm đào thải độc tố. Việc "cầm" triệu chứng quá sớm có thể khiến độc tố lưu lại lâu hơn trong đường tiêu hóa, làm tình trạng nhiễm độc trở nên nghiêm trọng hơn.

Cách xử trí đúng khi có dấu hiệu ngộ độc

Bác sĩ Nghiêm Tuấn khuyến cáo, ngay khi có dấu hiệu nôn và tiêu chảy, người bệnh cần ưu tiên bù nước và ngừng ngay thực phẩm nghi ngờ.

Cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo như nôn liên tục, không thể uống được nước, biểu hiện mất nước nặng (như môi khô, mắt trũng, tiểu ít) hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh như nhìn đôi, nói khó, tê yếu tay chân.

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gây ngộ độc, đánh giá mức độ mất nước và rối loạn điện giải, từ đó có hướng điều trị kịp thời, hạn chế các biến chứng nguy hiểm như suy thận, rối loạn điện giải hoặc suy tuần hoàn…

"Các trường hợp ngộ độc do độc tố vi khuẩn thường diễn tiến nhanh và có thể trở nặng chỉ trong vài giờ. Vì vậy, việc nhận diện đúng dấu hiệu và xử trí sớm là yếu tố quyết định", ThS.BS Nguyễn Nghiêm Tuấn nhấn mạnh.