Cơ chế tắm “nóng - lạnh” giúp người Nhật sống thọ

Điều gì xảy ra khi bạn ngâm mình trong nước nóng?

Y học hiện đại đang dần xác nhận điều mà người Nhật đã biết từ lâu: tắm khoáng nóng không đơn thuần là thư giãn. Nó là một liệu pháp điều trị có cơ sở sinh lý rõ ràng, tác động từ cấp độ tế bào, với khả năng chống oxy hóa và phục hồi mô tổn thương.

Quá trình hình thành khoáng nóng là do nước mưa và băng tuyết tan thấm xuống lòng đất, di chuyển qua các tầng nứt gãy của vỏ trái đất xuống độ sâu hàng km. Tại đó, dưới áp suất cực lớn và nhiệt độ từ magma, nước biến thành một trong những dung môi tự nhiên mạnh nhất.

Trong hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm được nén chặt, nó hòa tan khoáng chất từ các tầng đá mẹ. Silica hỗ trợ tái tạo collagen, lưu huỳnh có tác dụng kháng khuẩn và chống viêm, magie và canxi tác động lên hệ thần kinh và cơ xương khớp.

Tuy nhiên, bản thân khoáng chất chưa đủ. Cơ thể con người có một hàng rào bảo vệ rất hiệu quả là da. Và đây là lúc nhiệt độ phát huy vai trò.

Khi ngâm mình trong nước nóng từ 37 đến 42 độ C, lớp sừng ngoài cùng của da mềm ra, lỗ chân lông giãn tối đa, các mao mạch dưới da giãn nở, kéo máu đổ về bề mặt. Quá trình này được gọi là vasodilation. Trong trạng thái đó, các ion khoáng nhỏ đi qua biểu bì.

Một nghiên cứu năm 2019 đăng trên Journal of Japanese Association of Physical Medicine, Balneology and Climatology xác nhận rằng khả năng hấp thụ magie qua da tăng đáng kể khi nhiệt độ nước đạt 40 độ C so với điều kiện thường.

Lợi ích của chu trình tắm nóng - lạnh

Nhưng ngâm nước nóng chỉ là nửa đầu của liệu pháp. Nửa còn lại - cũng là điều mà phần lớn người tắm onsen bỏ qua - chính là nước lạnh.

Chu trình tắm tương phản nóng lạnh tạo ra một cơ chế mà các nhà sinh lý học gọi là "bơm mạch máu" (vascular pump). Khi cơ thể chuyển đột ngột từ nước nóng sang nước lạnh, các mạch máu bề mặt co rút mạnh. Lỗ chân lông khép lại. Áp lực cơ học tạo ra đẩy dòng máu mang khoáng chất từ bề mặt da vào sâu bên trong mô, đến các khớp, cơ và cơ quan nội tạng.

Quan trọng hơn, sự co mạch ngăn khoáng chất vừa hấp thụ thoát ngược ra ngoài qua tuyến mồ hôi.

Một nghiên cứu được Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) lưu trữ chỉ ra rằng chu trình nóng lạnh lặp lại còn giúp thanh thải axit lactic tích tụ trong cơ, đồng thời kích hoạt hệ bạch huyết. Thông thường, chu trình hiệu quả là ngâm nóng 10 đến 15 phút, sau đó xối hoặc ngâm lạnh 1 đến 2 phút, rồi lặp lại.

Bác sĩ Gotō Konzan (1659 -1733), một trong những nhà cải cách y học quan trọng nhất thời Edo, đã kê đơn ngâm khoáng nóng như một phương pháp kích thích hệ giao cảm để phục hồi cân bằng nội môi.

Khoa học hiện đại đã giải thích điều này là do khi ngâm nước nóng, hệ giao cảm bị kích thích làm tăng huyết áp, nhịp tim và đường huyết. Cơ thể phản ứng bằng cách kích hoạt hệ phó giao cảm để điều chỉnh. Nếu duy trì đều đặn trong khoảng một tuần, sự tương tác qua lại này giúp hệ thần kinh tự chủ lấy lại trạng thái cân bằng.

Người Nhật gọi chu kỳ điều trị cơ bản này là "isshūkan hitomeguri", một tuần một liệu trình, một quy ước đã được thiết lập từ 400 đến 500 năm trước.

Ngày nay, tại Nhật Bản, việc đưa khoáng nóng về các đô thị lớn như Tokyo, Osaka hay Yokohama không còn là chuyện viễn tưởng. Họ kết hợp giữa hậu cần thông minh (logistics) và công nghệ khoáng hóa (mineralization) để xóa nhòa khoảng cách giữa phố thị và các vùng núi giàu suối khoáng nóng.

Các hệ thống khoáng hóa hiện nay cũng đã có thể mô phỏng và tái tạo cấu trúc ion của nhiều mỏ khoáng. Điểm đáng chú ý của công nghệ này là cân chỉnh được hàm lượng khoáng ổn định, loại bỏ tạp chất, khả năng cá nhân hóa liệu trình chăm sóc sức khỏe theo từng thể trạng.

Công nghệ khoáng hóa được đầu tư lớn cũng làm cho nước mềm hơn, tạo bọt, tạo cảm giác ấm sâu… Điều này giúp tăng khả năng hòa tan của khoáng chất, giãn nở lỗ chân lông, mạch máu, tăng tuần hoàn máu, từ đó khoáng chất được hấp thụ qua da nhanh hơn và đi vào cơ thể hiệu quả hơn.

Việc đưa khoáng nóng vào đô thị ở Nhật Bản không phải là trào lưu xa xỉ, mà là một chiến lược y tế dự phòng. Điều đó có thể lý giải một phần tại sao Nhật Bản, quốc gia với mật độ onsen cao nhất thế giới, cũng thuộc nhóm quốc gia có tuổi thọ cao nhất thế giới.