Việt Nam - hiện tượng mới trên bản đồ ô tô điện toàn cầu

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa công bố báo cáo Triển vọng ô tô điện toàn cầu 2026, trong đó nhắc đến Việt Nam như một trường hợp đặc biệt với mức tăng trưởng nóng và không chịu nhiều ảnh hưởng bởi làn sóng ô tô điện Trung Quốc.

Thị phần ô tô điện tại Việt Nam xếp hạng 5 toàn cầu

Năm 2025, doanh số ô tô điện trên toàn cầu vượt mốc 20 triệu xe, tăng trưởng 20%, chiếm 25% tổng doanh số ô tô mới, tức cứ bốn ô tô mới đến tay người dùng sẽ có một ô tô điện. Châu Âu tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm thị trường trọng điểm với doanh số tăng 30%, chiếm 28% thị phần, sau khi Liên minh châu Âu siết chặt các tiêu chuẩn khí thải ô tô.

Tăng trưởng doanh số ô tô điện tại Trung Quốc đang chững lại, một phần do tạm dừng các chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, ô tô điện vẫn chiếm gần 55% tổng doanh số bán hàng. Tại Mỹ, sức mua ô tô điện tương đối ổn định ở mức dưới 10% trên tổng doanh số bán ô tô mới.

Trong khi đó, một số thị trường mới nổi gia tăng mạnh về doanh số. Tại Đông Nam Á, doanh số ô tô điện tăng trưởng gấp đôi so với năm 2024, đạt thị phần gần 20%, thứ tự dẫn đầu là Việt Nam, Indonesia và Thái Lan. Trong đó, Việt Nam có thị phần ô tô điện đạt mức cao với gần 41%, xếp hạng 5 toàn cầu. 

Theo dự báo của IEA, giá thành ngày càng rẻ, các tiêu chuẩn khắt khe về khí thải và ưu thế tiết kiệm chi phí là "đòn bẩy" đưa thị phần ô tô điện toàn cầu tăng lên khoảng 50% vào năm 2035. Cơ quan này cũng dự báo số lượng ô tô điện tăng hơn 6 lần vào năm 2035 so với 2025, đạt 510 triệu chiếc. 

Ngược lại, thị phần ô tô xăng, dầu tiếp tục giảm trong tất cả kịch bản dự báo. Doanh số sẽ không bao giờ trở lại mức đỉnh của năm 2017.

Tại Trung Quốc, 70% ô tô điện bán ra vào năm 2025 đã rẻ hơn so với mức trung bình. Riêng phân khúc xe cỡ nhỏ, ô tô điện gần như độc chiếm về thị phần. Động lực này giúp đẩy thị phần ô tô điện vượt quá 90% tổng doanh số bán ô tô tại Trung Quốc vào năm 2035.

Doanh số ô tô điện tại Đông Nam Á dự kiến tăng gấp ba lần vào năm 2035. Việc nhập khẩu ô tô điện giá rẻ từ Trung Quốc đã thúc đẩy doanh số tại nhiều thị trường mới nổi trong những năm gần đây. Tuy nhiên, một số quốc gia đang tìm cách thắt chặt các quy định nhập khẩu để hỗ trợ ngành công nghiệp sản xuất ô tô trong nước.

Việt Nam là quốc gia duy nhất trong khu vực có nhà sản xuất ô tô điện nội địa quy mô lớn, cung cấp xe điện với giá tương đương xe xăng, dầu. IEA dự báo Việt Nam có thể đạt thị phần ô tô điện trên 80% vào năm 2035, cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Thị trường xe Việt Nam là trường hợp đặc biệt

Ngoài ba thị trường lớn là Trung Quốc, châu Âu và Mỹ, xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm 55% doanh số ô tô điện năm 2025, tăng mạnh so với khoảng 10% vào năm 2021.

Nhiều quốc gia tại Mỹ Latinh, Trung Đông và châu Phi nhập khẩu hơn 80% ô tô điện từ Trung Quốc.

Dù vậy, vẫn có những trường hợp ngoại lệ đáng chú ý như Ấn Độ và Việt Nam, khi hãng xe nội địa đáp ứng phần lớn nhu cầu ô tô điện của người dân trong nước. Một số quốc gia có nền tảng sản xuất ô tô cũng đã triển khai các chính sách thúc đẩy sản xuất ô tô điện nội địa như Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ, Malaysia, Brazil, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ.

Tại các quốc gia này, xe nhập khẩu từ Trung Quốc vẫn đóng vai trò chủ đạo trong năm 2025, song tỷ trọng ô tô điện sản xuất trong nước đã bắt đầu gia tăng, đặc biệt là tại Thái Lan. Quốc gia này ghi nhận mức tăng gần 15 điểm phần trăm so với 2024.

Theo IEA, cuộc khủng hoảng năng lượng bắt nguồn từ xung đột Trung Đông cho thấy rõ sự phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu của nhiều quốc gia. Ngành vận tải đường bộ hiện chiếm gần một nửa nhu cầu dầu mỏ, và các chính sách đối phó với cuộc khủng hoảng sẽ tiếp đà cho ô tô điện tăng trưởng về doanh số trong những năm tới.

Năm 2025, ô tô điện trên toàn cầu đã giúp tiết kiệm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Một số quốc gia ở Đông Nam Á - bao gồm Việt Nam, thị trường ô tô điện lớn nhất khu vực - đã công bố kế hoạch mở rộng hoặc kéo dài ưu đãi thuế cho ô tô điện như một phản ứng với cuộc khủng hoảng năng lượng.

VinFast - hãng xe của Việt Nam - đặt mục tiêu bán ra 300.000 ô tô điện trong năm 2026, tương đương mức tăng hơn 70% so với 2025.