Sau 31/5, số phận người hoạt động không chuyên trách còn lại sẽ thế nào?

Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, lực lượng người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã không còn được duy trì như một thiết chế ổn định trong bộ máy mới.

Bộ Nội vụ và Ban Chỉ đạo của Chính phủ xác định hướng xử lý chung là chấm dứt mô hình cũ, nhưng cho phép các địa phương kéo dài việc sử dụng lực lượng này đến trước ngày 31/5 để tránh xáo trộn ở cơ sở.

Trong thời gian chuyển tiếp, họ có thể tiếp tục làm việc hỗ trợ cho cơ quan Đảng, Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội, chính quyền cấp xã mới hoặc được bố trí tham gia các chức danh ở thôn, tổ dân phố.

Theo báo cáo của Bộ Nội vụ tại Quốc hội hồi tháng 5/2025, cả nước có khoảng 120.500 người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã thuộc diện kết thúc hoạt động theo mô hình cũ.

Đây là một nhóm nhân sự rất lớn, phân bố rộng ở các xã, phường trên cả nước, nên phương án xử lý không dừng ở một lựa chọn duy nhất là cho nghỉ, mà được thiết kế theo hướng chuyển tiếp, phân loại và giảm dần theo thời gian.

Ba hướng xử lý chính sau ngày 1/7/2025

Hướng thứ nhất là nghỉ việc và hưởng chính sách tinh giản. Theo Nghị định 154/2025, người hoạt động không chuyên trách cấp xã nghỉ ngay khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thuộc đối tượng tinh giản biên chế.

Sau đó, Bộ Nội vụ tiếp tục làm rõ rằng những người nghỉ trong giai đoạn từ 1/7/2025 đến trước 31/5/2026 theo quyết định của cấp có thẩm quyền vẫn thuộc diện được giải quyết chế độ theo nghị định này.

Chính sách được tính theo thời gian công tác, độ tuổi và tình trạng đóng bảo hiểm xã hội; trong đó người đã đủ tuổi nghỉ hưu hoặc đang hưởng hưu trí, mất sức lao động được trợ cấp một lần bằng 15 tháng phụ cấp hiện hưởng.

Hướng thứ hai là tiếp tục ở lại hệ thống cơ sở trong thời gian chuyển tiếp. Công văn hướng dẫn của Ban Chỉ đạo và các giải đáp sau đó của Bộ Nội vụ cho phép địa phương, nếu có nhu cầu và người lao động có nguyện vọng, tạm thời bố trí họ vào các vị trí hỗ trợ công việc ở cấp xã mới hoặc tham gia các chức danh không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố đến trước 31/5.

Trong thời gian này, họ vẫn được hưởng phụ cấp, chế độ, chính sách theo nghị quyết của HĐND cấp tỉnh đã ban hành. Đây là lý do nhiều địa phương chưa giải quyết cho nghỉ đồng loạt mà giữ lại một phần nhân sự để bộ máy mới vận hành ổn định.

Hướng thứ ba là chuyển sang con đường công chức với số lượng hạn chế. Theo Nghị định 170/2025 và hướng dẫn của Bộ Nội vụ, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã là một trong các đối tượng có thể được tiếp nhận vào làm công chức nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Với nhóm này, điều kiện nổi bật là phải có ít nhất 5 năm công tác theo quy định, có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và có chuyên môn phù hợp với vị trí việc làm dự kiến tiếp nhận. Đây được xem là lối đi nghề nghiệp rõ ràng nhất, nhưng không mở ra đại trà cho toàn bộ lực lượng.

Tình hình giải quyết chế độ cho người hoạt động không chuyên trách

Đến nay, chưa có một bảng tổng hợp công khai ở cấp trung ương cho biết chính xác bao nhiêu người đã rời bộ máy trên toàn quốc. 

Tại Hải Phòng, UBND thành phố cho biết đến đầu tháng 3/2026 đã phê duyệt 1.952 trường hợp người hoạt động không chuyên trách cấp xã nghỉ việc theo chính sách tinh giản. Đây là một trong những địa phương công bố số liệu cụ thể sớm về việc giảm lực lượng này.

Ở nhiều địa phương khác, cách làm thiên về giữ lại một phần nhân sự trong giai đoạn chuyển tiếp. Tại Hà Nội, Sở Nội vụ hướng dẫn tạm bố trí người hoạt động không chuyên trách cấp xã tiếp tục làm việc đến trước ngày 31/5, chủ yếu ở 2 nhóm vị trí: hỗ trợ hoạt động của hệ thống chính trị tại xã, phường mới hoặc tham gia các chức danh không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

TPHCM cũng ban hành văn bản hướng dẫn riêng về việc sắp xếp, bố trí và giải quyết chế độ đối với lực lượng này khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Nội dung tập trung vào việc rà soát nhu cầu nhân sự ở cơ sở, bố trí lại một phần người lao động và xử lý chế độ đối với những trường hợp nghỉ việc theo quy định.

Nhiều địa phương đã ban hành quyết định kèm kinh phí để chi trả chế độ cho người hoạt động không chuyên trách nghỉ việc. Tuy nhiên, theo phản ánh của một số người thuộc diện này, đến nay họ vẫn chưa nhận được khoản hỗ trợ.

Tương lai của đội ngũ không chuyên trách sau tháng 5/2026?

Một yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến hướng đi của lực lượng này là việc các địa phương đồng thời rà soát, sắp xếp lại thôn, tổ dân phố sau khi điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã.

Trong quá trình này, một số người hoạt động không chuyên trách cấp xã được xem xét bố trí tham gia các vị trí ở cơ sở như bí thư chi bộ, trưởng thôn, trưởng khu phố hoặc các chức danh đoàn thể, tùy theo nhu cầu và điều kiện của từng địa phương.

Tuy vậy, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố cũng đi kèm với xu hướng giảm đầu mối và tăng kiêm nhiệm, nên khả năng tiếp nhận lực lượng này không lớn.

Nhiều địa phương cho biết chỉ ưu tiên bố trí những người có kinh nghiệm công tác cơ sở hoặc phù hợp với yêu cầu vị trí, trong khi số còn lại tiếp tục được giải quyết theo các chính sách tinh giản hoặc chuyển sang công việc khác ngoài khu vực nhà nước.