Em trai liệt sĩ: "Mẹ ơi, anh Cội về rồi, mẹ yên lòng nơi chín suối"

"Mẹ ơi, anh Cội về rồi!"

Thắp nén hương lên bàn thờ gia đình - nơi đặt di ảnh bố mẹ và anh trai liệt sĩ Lê Đồng Cội, ông Lê Đồng Hoa (70 tuổi, thôn Tuy Yên, xã Tân Ninh, tỉnh Thanh Hóa) không giấu được xúc động. Chắp tay trước di ảnh người thân, giọng ông nghẹn lại: "Mẹ ơi, anh Cội về rồi! Ước nguyện của mẹ đã thành hiện thực. Mẹ yên lòng nơi chín suối".

Nói rồi, ông lặng lẽ lau những giọt nước mắt lăn trên gò má. Hơn nửa thế kỷ kể từ ngày anh trai hy sinh, đây là lần đầu tiên ông có thể báo với mẹ rằng người con bà mong ngóng suốt bao năm đã trở về quê hương.

Nhắc về người anh trai liệt sĩ, ông Hoa kể, liệt sĩ Lê Đồng Cội là người con thứ 3 trong gia đình có 8 anh chị em. Ông Hoa là em trai, kém anh 4 tuổi. "Ngày nhỏ, anh em tôi quấn quýt với nhau lắm. Anh Cội đẹp trai, học giỏi, khéo ăn nói. Bố mất sớm, mẹ tần tảo nuôi đàn con. Thương mẹ, học xong cấp 2, anh nghỉ học phụ mẹ làm nông, chăm sóc các em", ông Hoa nhớ lại.

Theo ông Hoa, ngày còn trẻ, liệt sĩ Lê Đồng Cội năng nổ, luôn đi đầu trong các phong trào của địa phương. Tháng 12/1970, vừa tròn 18 tuổi, anh tình nguyện lên đường nhập ngũ. Ngày nhập ngũ, cả gia đình dậy từ sớm, chuẩn bị quần áo, cơm nắm rồi tiễn anh đến điểm tập kết.

Chàng lính trẻ Lê Đồng Cội tham gia huấn luyện tại huyện Nga Sơn (cũ), tỉnh Thanh Hóa. Đến tháng 5/1971, anh được đơn vị cho phép về thăm gia đình 3 ngày.

"Trước lúc đi, anh nắm tay tôi dặn: "Mẹ già, các em còn nhỏ, em cố gắng đi làm, tiết kiệm để nuôi mẹ và các em ăn học. Chiến tranh ác liệt, không ai nói trước được điều gì. Anh đi lần này chưa biết khi nào mới về...'", ông Hoa kể.

Không ai ngờ, lần gặp ngắn ngủi ấy lại là cuộc chia tay cuối cùng với gia đình của liệt sĩ Cội. Cuối năm 1973, gia đình nhận giấy báo tử, biết tin chiến sĩ Lê Đồng Cội - Tiểu đội trưởng, Thượng sĩ thuộc C9, D1, Quân khu 9 - đã hy sinh ngày 20/7/1973 trong một trận chiến ác liệt ở chiến trường miền Nam.

"Ngày nhận tin anh hy sinh, tôi đang làm công nhân bên Lào. Nơi đất khách, tôi chỉ biết khóc và gọi tên anh. Khi trở về, thấy mẹ cứ thẫn thờ, ôm bộ quần áo cũ của anh rồi khóc. Từ đó, hễ nghe tin có bộ đội từ miền Nam trở về, bà lại tìm đến hỏi: "Có biết thằng Cội ở mô (đâu) không?"", ông Hoa xúc động kể.

Mỗi lần nhắc đến người anh liệt sĩ, ông Hoa lại nhớ tới mẹ - bà Lê Thị Dục, người đã qua đời năm 2008. Trước lúc nhắm mắt, điều bà luôn đau đáu là tìm được hài cốt con trai để đưa về an nghỉ bên bố mẹ.

ADN nối lại cuộc đoàn tụ sau hơn nửa thế kỷ

Ông Hoa cho biết ông nghe đồng đội của anh trai kể lại, sau trận đánh ác liệt, người lính Lê Đồng Cội bị thương nặng rồi hy sinh. Thi hài anh được an táng tại một khu vực núi thuộc Rạch Giá (Kiên Giang cũ), trên tấm bia gỗ ghi tên Lê Đồng Cội.

Sau nhiều năm dò tìm, đến 2024, gia đình ông Hoa tìm thấy một phần mộ mang tên Lê Văn Cội tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp (nay thuộc phường Đại Thành, thành phố Cần Thơ).

Tuy nhiên, sự khác biệt giữa tên đệm "Đồng" và "Văn" khiến gia đình chưa dám tin người nằm dưới phần mộ ấy chính là thân nhân mình. Tia hy vọng nhen lên khi ông Hoa được cơ quan công an hướng dẫn lấy mẫu ADN và hoàn thiện hồ sơ xác định danh tính liệt sĩ.

"Cuối tháng 7/2025, tôi nhận được cuộc gọi của Cục Người có công (Bộ Nội vụ) thông báo ra Hà Nội nhận kết quả giám định ADN. Lòng tôi nóng như lửa đốt. Đêm trước ngày đi, tôi thao thức đến sáng", ông kể.

Khi cầm trên tay kết quả giám định ADN, đôi tay người đàn ông 70 tuổi run lên. "Tôi đọc đi đọc lại nhiều lần dòng kết luận rằng mẫu hài cốt tại mộ số 15, hàng 7, lô B, khu B, Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy có quan hệ huyết thống với mẫu sinh phẩm của tôi.

Lúc ấy, tôi vừa mừng vừa khóc. Điều đầu tiên tôi nghĩ đến là mẹ. Cả cuộc đời bà chỉ mong tìm được anh để đưa về quê hương. Nay anh đã trở về, nhưng mẹ không còn nữa...", ông Hoa kể.

Hơn nửa thế kỷ qua, cứ đến Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, hay ngày giỗ anh, gia đình ông Hoa lại thắp nén hương hướng về miền Nam - nơi người anh ngã xuống. Nhưng năm nay mọi thứ đã khác. Ngày 11/7, hài cốt liệt sĩ Lê Đồng Cội được đưa về quê hương an táng.

"Tôi mong nhiều gia đình có liệt sĩ chưa tìm được phần mộ cũng sớm có ngày đoàn tụ như gia đình tôi", ông Hoa nói và gửi lời cảm ơn Đảng, Nhà nước cùng các cơ quan chức năng đã giúp gia đình hoàn thành tâm nguyện sau hơn nửa thế kỷ.

Theo Công an xã Tân Ninh, hơn một năm qua, đơn vị đã phối hợp với các cơ quan chức năng thu nhận khoảng 450 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính. Đến nay, liệt sĩ Lê Đồng Cội là trường hợp đầu tiên trên địa bàn được xác định danh tính bằng giám định ADN và đưa hài cốt trở về quê hương an táng.

Bà Lê Thị Thoa, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân Ninh, cho biết việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính không chỉ tạo cơ sở khoa học để xác định chính xác danh tính các anh hùng liệt sĩ, mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong công tác "đền ơn đáp nghĩa".

Theo bà Thoa, phía sau mỗi mẫu ADN được thu nhận là câu chuyện về một gia đình mòn mỏi chờ đợi người thân suốt nhiều thập kỷ. Có những người mẹ, người vợ qua đời khi chưa kịp biết nơi an nghỉ của con, của chồng; cũng có những người em, người cháu đã bước sang tuổi xế chiều vẫn tiếp tục hành trình tìm kiếm người thân.

"Mỗi kết quả giám định ADN thành công đồng nghĩa thêm một liệt sĩ được “trở về” với gia đình. Đó là niềm an ủi lớn lao đối với những người thân đã dành cả cuộc đời chờ đợi. Tôi mong sẽ có thêm nhiều cuộc đoàn tụ để ngày càng nhiều gia đình được gọi tên người thân trong niềm hạnh phúc như gia đình ông Hoa", bà Thoa bày tỏ.