Cụ bà 85 tuổi đi xe giường nằm xuyên Việt tìm lại hồ sơ đi B sau 63 năm

Tối 9/7, bà Vinh giấu con cái, rời TPHCM trên chuyến xe giường nằm xuyên Việt. Sau khi dừng chân ở Huế, đến ngày 11/7 bà có mặt tại bến xe Gia Lâm (Hà Nội), rồi tiếp tục đón xe buýt về nhà cháu ruột tại Bắc Ninh.

Bà bảo, chuyến đi này không chỉ để thăm con cháu, mà còn để thực hiện một mong muốn đau đáu: Đứng tại Thủ đô, tận mắt đọc lại bản gốc bộ hồ sơ cán bộ đi B của chính mình sau 63 năm thất lạc thông tin.

"Tôi đi xe khách vì muốn thử xem sức mình còn đến đâu, xem ở tuổi này mình còn dẻo dai được mức nào", người phụ nữ sinh năm 1941 chia sẻ khi tham dự buổi trưng bày "Thanh xuân gửi lại" tại Hà Nội.

Ký ức trong tấm thẻ chứng minh nhân dân năm 1960

Đứng giữa không gian trưng bày những kỷ vật của một thời "xẻ dọc Trường Sơn", bà Vinh xúc động khi nhận lại tập hồ sơ đã ngả màu thời gian. Trong đó có lý lịch Đảng viên khai chi tiết, các lệnh điều động công tác, giấy cắt lương thực và những tờ nhận xét của đơn vị cũ.

Điểm khiến bà bất ngờ nhất là tấm giấy chứng minh nhân dân được cấp từ năm 1960, thời điểm bà đang theo học tại Trường Bổ túc Công nông. Nhìn tấm ảnh chân dung thiếu nữ có gương mặt thanh tú, đôi mắt sáng, bà cười bảo: "Các cháu ở trung tâm cứ khen ngày xưa tôi đẹp như diễn viên, tôi thì thấy mình chỉ trẻ và đầy nhiệt huyết thôi. Đã 63 năm rồi, nếu không có những trang lưu trữ này, chính tôi cũng không nhớ nổi những cột mốc chi tiết đến thế".

Ban đầu, bà Vinh có ý định xin nhận lại bản gốc tấm chứng minh nhân dân để làm kỷ niệm. Tuy nhiên, khi nghe cán bộ Trung tâm Lưu trữ quốc gia III bày tỏ mong muốn giữ lại để trưng bày, phục vụ công tác giáo dục lịch sử cho thế hệ sau, bà đã đổi ý. Bà quyết định gửi lại bản gốc cho Nhà nước và nhận về bản sao scan màu.

"Hồ sơ được giữ gìn an toàn, nguyên vẹn sau hơn nửa thế kỷ là một điều kỳ diệu. Tôi hoàn toàn tin tưởng khi để lại đây", bà Vinh nói.

Từ cô giáo đến phóng viên báo Quân Giải phóng

Trong ký ức của bà Vinh, năm 1963, bà lên đường đi B với tư cách là cán bộ ngành giáo dục. Tuy nhiên, thực tế chiến trường khốc liệt đã mang đến một bước ngoặt lớn. Khi đoàn hơn 200 người vào đến nơi, phía quân đội cần nhân lực và đã tuyển chọn 12 người để chuyển sang công tác tại Cục Chính trị thuộc Bộ Chỉ huy các Lực lượng Vũ trang Giải phóng miền Nam.

Bà Vinh là một trong hai nữ phóng viên hiếm hoi trong nhóm 12 người năm đó (cùng với bà Hà Thị Phương Thịnh). Bà trở thành phóng viên, biên tập viên của báo Quân Giải phóng. Trong suốt những năm tháng kháng chiến, bà lăn lộn qua nhiều đơn vị, từ làm phóng viên thường trú tại Cục Giao bưu đến công tác biên tập tại nhà in của báo. Có thời điểm, bà lại quay về với bục giảng, gắn bó với nghề dạy học.

"Lúc đó mình trẻ, đơn vị điều động đi đâu cũng đi, làm việc gì cũng nhận, không nề hà gian khổ", bà Vinh nhớ lại. Những trang hồ sơ được lưu giữ tại Trung tâm chính là minh chứng sống động cho hành trình luân chuyển qua nhiều vị trí của bà trong những năm tháng thanh xuân gửi lại chiến trường.

Cuộc chiến với di chứng da cam

Bên cạnh những câu chuyện về nghề báo chiến trường, bà Vinh còn chia sẻ về cuộc chiến thầm lặng khác sau ngày hòa bình: đối mặt với di chứng chất độc da cam. Bà kể, có thời gian dài khuôn mặt bà bị dị ứng, mẩn ngứa nghiêm trọng, bác sĩ điều trị suốt một năm không khỏi.

"Bác sĩ nói do ảnh hưởng của chất độc hóa học, nội tiết tố thay đổi, cách tốt nhất là nên sinh thêm con. Và thật kỳ diệu, sau khi sinh con gái út, làn da và sức khỏe của tôi dần ổn định trở lại", bà cho biết.

Anh Trần Quốc Tuấn, cháu của bà Vinh, là người đưa bà từ Bắc Ninh lên Hà Nội tham quan triển lãm. Nhắc về cô ruột, anh không giấu được niềm tự hào khi cho biết, ở tuổi ngoài 80, bà vẫn giữ được sự minh mẫn, sáng suốt và nhiệt huyết - điều không phải ai cũng có. Với anh, chuyến đi lần này cũng là dịp để bà tìm lại những ký ức quý giá của một thời tuổi trẻ.

Hiện anh Tuấn đang sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, tranh thủ kỳ nghỉ về thăm quê, anh đưa con trai đến tham quan triển lãm cùng nhiều di tích lịch sử. Anh mong con có cơ hội hiểu sâu sắc hơn về lịch sử dân tộc và những trang hào hùng của cha ông.

"Tôi muốn đưa con đi nhiều nhất có thể, bởi đó là những giá trị tinh thần quý giá mà không tiền bạc nào có thể mua được", anh nói.