"Bộ máy mới chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi"

Trong cuộc trao đổi với phóng viên báo Dân trí, bà Lý Thị Huệ, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng, nói về những kết quả bước đầu, các khó khăn đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới cũng như cách địa phương lựa chọn để nâng cao năng lực quản trị trong điều kiện nguồn lực còn nhiều hạn chế.

"Thông suốt" phải được đo bằng chất lượng phục vụ người dân

Thưa bà, sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa phương đều khẳng định bộ máy đã hoạt động ổn định. Nhưng với Cao Bằng - tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều xã vùng sâu, vùng xa - việc đánh giá bộ máy có thực sự "thông suốt" chắc hẳn không thể chỉ dựa vào cảm nhận. Tỉnh đang sử dụng những "thước đo" nào để đánh giá hiệu quả của mô hình mới?

- Có thể đo đếm được, nhưng không chỉ bằng số lượng đầu mối giảm đi mà quan trọng hơn là hiệu quả phục vụ và năng lực vận hành thực tế của bộ máy.

Cao Bằng đang đánh giá trên nhiều nhóm tiêu chí như: hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo có bị gián đoạn hay không; thủ tục hành chính có được tiếp nhận, giải quyết thông suốt; phản ánh, kiến nghị từ cơ sở có được xử lý kịp thời; mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp; tiến độ giải quyết hồ sơ trên môi trường điện tử và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã sau sắp xếp.

Sau gần một năm vận hành, bộ máy cơ bản đã ổn định, không để gián đoạn nhiệm vụ quản lý nhà nước cũng như việc phục vụ người dân.

Tỉnh đã thiết lập các kênh giao ban, kiểm tra, giám sát, tiếp nhận và xử lý vướng mắc từ cơ sở; nhiều kiến nghị của xã, phường được các sở, ngành tháo gỡ kịp thời.

Vì vậy, sự thông suốt không phải là nhận định cảm tính mà được phản ánh qua tiến độ xử lý hồ sơ, chất lượng giải quyết công việc, mức độ số hóa, phản hồi của người dân và khả năng xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Đây không chỉ là thay đổi tổ chức mà là thay đổi tư duy quản trị.

Không thực hiện sáp nhập tỉnh như nhiều địa phương khác nhưng Cao Bằng vẫn đồng thời triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với khối lượng nhiệm vụ rất lớn. Theo bà, thay đổi lớn nhất sau gần một năm qua nằm ở cơ cấu tổ chức hay chính là sự thay đổi trong tư duy quản trị và cách vận hành của chính quyền cơ sở?

- Điểm dễ nhận thấy nhất là bộ máy được tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn khoảng cách chỉ đạo từ tỉnh xuống cơ sở và phản hồi từ cơ sở lên tỉnh.

Nếu như trước đây nhiều nhiệm vụ phải đi qua cấp huyện thì nay cấp tỉnh tập trung vào định hướng, điều phối, kiểm tra, giám sát; còn cấp xã trở thành cấp trực tiếp tổ chức thực hiện, giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo tôi, đây không chỉ là thay đổi về tổ chức hành chính mà còn là sự chuyển đổi tư duy quản trị.

Cấp xã hiện nay không còn đơn thuần là cấp thực hiện nhiệm vụ hành chính mà trở thành cấp trực tiếp quản lý địa bàn, tổ chức phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết thủ tục hành chính, nắm bắt đời sống Nhân dân và chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân.

Điều đó đòi hỏi tư duy quản lý phải chuyển từ quản lý sang phục vụ; điều hành từ dựa nhiều vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu; đánh giá cán bộ cũng phải dựa vào kết quả công việc, chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân thay vì bình quân, hình thức.

Yếu tố quyết định vẫn là con người

Cao Bằng hội tụ gần như đầy đủ những yếu tố được xem là "khó" đối với một mô hình quản trị mới: địa hình chia cắt, nhiều xã biên giới, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, khoảng cách giữa các địa bàn lớn. Trong bối cảnh đó, theo bà, yếu tố nào quyết định sự thành công của bộ máy mới: cơ chế, công nghệ hay con người?

- Theo tôi, yếu tố quyết định nhất vẫn là con người, trước hết là đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và trách nhiệm của người đứng đầu.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trao vai trò rất lớn cho cấp xã. Nếu cán bộ cơ sở không đủ năng lực chuyên môn, thiếu kỹ năng số hoặc không dám chịu trách nhiệm thì bộ máy dù được tinh gọn cũng khó phát huy hiệu quả.

Vì vậy, Cao Bằng tiếp tục rà soát, bố trí cán bộ theo nguyên tắc đúng người, đúng việc, đúng chuyên môn, đúng địa bàn; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm, nhất là các lĩnh vực phát sinh nhiều nhiệm vụ như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp - hộ tịch, nội vụ, dân tộc, tôn giáo và chuyển đổi số.

Song song với đó là tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên để mỗi cán bộ làm việc có trách nhiệm và có sản phẩm cụ thể.

Không sáp nhập tỉnh là thuận lợi nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tự đổi mới mạnh mẽ.

Một điểm rất đặc biệt là Cao Bằng không thuộc diện sáp nhập tỉnh thành một năm trước dù chưa đáp ứng tiêu chí về diện tích và dân số, bởi đây là tỉnh biên giới có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Điều đó giúp địa phương giữ được tính ổn định trong không gian quản lý, nhưng liệu cũng tạo ra những áp lực riêng khi tỉnh phải tự nâng cao năng lực quản trị mà không có dư địa "cộng gộp" nguồn lực như các tỉnh sau hợp nhất?

- Cao Bằng có những đặc thù rất riêng. Chúng tôi là tỉnh miền núi, biên giới, dân cư phân tán, nhiều xã biên giới, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao; điều kiện giao thông, hạ tầng số và cơ sở vật chất ở một số nơi vẫn còn hạn chế.

Khi cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ, áp lực vận hành ở cơ sở tăng lên rất nhanh. Điểm nghẽn hiện nay là năng lực đội ngũ chưa đồng đều giữa các địa bàn; một số xã còn thiếu cán bộ chuyên sâu về đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp hay công nghệ thông tin.

Bên cạnh đó, trụ sở làm việc ở một số nơi còn phân tán, trang thiết bị chưa đồng bộ, hạ tầng số tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới còn gặp nhiều khó khăn.

Việc không thực hiện sáp nhập tỉnh giúp Cao Bằng giữ được sự ổn định về không gian quản lý, phù hợp yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và đặc thù địa bàn biên giới. Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa địa phương phải chủ động đổi mới, nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả hoạt động của bộ máy trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế.

Ổn định không có nghĩa là dừng đổi mới

Trong quá trình vận hành mô hình mới, nhiều địa phương lựa chọn cách "vừa làm vừa rút kinh nghiệm". Còn Cao Bằng dường như chủ động xuống tận cơ sở để tháo gỡ ngay các điểm nghẽn. Đâu là những cách làm mà bà cho rằng có thể xem là khác biệt của địa phương trong gần một năm qua?

- Quan điểm của chúng tôi là không chờ vướng mắc phát sinh rồi mới xử lý. Các cơ quan chuyên môn chủ động xuống cơ sở, lắng nghe địa phương và giải quyết theo từng nhóm vấn đề.

Tỉnh cũng tổ chức các đoàn công tác kiểm tra, giám sát; giao ban định kỳ với các xã, phường; giao từng sở, ngành trực tiếp trả lời, tháo gỡ kiến nghị của cơ sở; đồng thời thiết lập đầu mối tiếp nhận và xử lý vướng mắc theo từng lĩnh vực để cấp xã có nơi hỏi, có người hướng dẫn và có thời hạn trả lời cụ thể.

Một điểm mới khác là gắn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với chuyển đổi số và đổi mới phương thức đánh giá cán bộ. Các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã đi vào hoạt động; hệ thống quản lý văn bản, dịch vụ công, chữ ký số, dữ liệu cán bộ từng bước được kết nối.

Đặc biệt, tỉnh đang triển khai đánh giá cán bộ theo KPI, tiến độ xử lý nhiệm vụ và chất lượng phục vụ nhằm khắc phục tình trạng đánh giá hình thức, cào bằng.

Nói ngắn gọn, cách làm của Cao Bằng là lấy cơ sở làm trung tâm, lấy người dân làm thước đo, lấy dữ liệu và kết quả công việc làm căn cứ điều hành.

Sau đợt sắp xếp vừa qua, nhiều ý kiến tiếp tục đặt vấn đề có nên điều chỉnh thêm đơn vị hành chính cấp xã để nâng cao hiệu quả quản lý. Với Cao Bằng - nơi yêu cầu ổn định địa bàn biên giới luôn được đặt lên hàng đầu - tỉnh sẽ tiếp cận vấn đề này như thế nào trong thời gian tới?

- Hiện nay, tỉnh chưa có chủ trương chính thức tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã ngoài các phương án đã được cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định.

Tuy nhiên, Cao Bằng sẽ tiếp tục bám sát các chủ trương của Trung ương, đồng thời thường xuyên rà soát thực tiễn để đánh giá sự cần thiết của việc điều chỉnh đơn vị hành chính nếu có.

Việc xem xét sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện các tiêu chí về diện tích, dân số, hạ tầng kinh tế - xã hội, hạ tầng giao thông, hạ tầng số, năng lực đội ngũ cán bộ cũng như yêu cầu phát triển của từng địa bàn.

Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng các đơn vị hành chính có quy mô hợp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, chất lượng cung cấp dịch vụ công, thúc đẩy chuyển đổi số và phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Trên cơ sở kết quả rà soát và các định hướng mới của Trung ương, tỉnh sẽ nghiên cứu những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm sự ổn định, đồng bộ và hiệu quả trong quản lý nhà nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.