Tỷ phú... khóm tiết lộ cách trồng loại trái cây trứ danh ở miền Tây

Những ngày đầu tháng 9, dọc Quốc lộ 63 qua xã Châu Thành và xã Bình An (tỉnh An Giang), sự xuất hiện của loạt quầy khóm vàng óng nối tiếp nhau, trở thành điểm nhấn níu chân du khách khi về miền Tây.

“Cứ đi qua đoạn này là tôi lại thèm khóm (tên gọi khác là trái dứa, trái thơm) Tắc Cậu. Khóm thơm, vị ngọt thanh, trái to, ăn rất mát”, bà Nguyễn Thị Ái Minh, một du khách quê Cà Mau, chia sẻ.

Thành tỷ phú nhờ trồng trái khóm 

Sau hơn 80 năm được người dân duy trì canh tác, khóm Tắc Cậu vẫn giữ được hương vị đặc trưng và trở thành một trong những thương hiệu trái cây nổi tiếng của miền Tây.

Tắc Cậu vốn là vùng cù lao nằm giữa hai dòng sông Cái Lớn và Cái Bé. Trước đây, người dân địa phương từng thử nghiệm nhiều loại cây trồng nhưng hiệu quả kinh tế không cao.

Để cải thiện sinh kế, nông dân bắt đầu khai hoang, đào kênh, lên liếp, kết hợp với hệ thống thủy lợi ngày càng hoàn thiện. Điều kiện thổ nhưỡng đặc biệt, được bồi đắp phù sa và giàu kali tự nhiên, tạo nên môi trường thuận lợi để cây khóm sinh trưởng.

Nhờ đó, khóm Tắc Cậu dần hình thành những đặc tính riêng, với trái lớn, vị ngọt đậm đà, hương thơm đặc trưng và khả năng bảo quản tự nhiên lâu hơn so với nhiều vùng trồng khác.

Theo ông Dư Văn Thái, một lão nông 79 tuổi ở xã Bình An, nghề trồng khóm tại Tắc Cậu đã hình thành từ những năm 1940. Tuy nhiên, phải đến sau ngày giải phóng, nghề này mới phát triển mạnh khi các nhà máy chế biến nông sản bắt đầu đầu tư, đặt cơ sở tại địa phương, mở thêm đầu ra cho nông sản.

“Khóm Tắc Cậu có giá trị nhất là vào khoảng năm 2013, khi Hội Nông dân huyện Châu Thành trước đây đăng ký nhãn hiệu tập thể. Cùng với đó, hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, nhất là khi cầu Cái Lớn - Cái Bé được đưa vào khai thác, giúp việc vận chuyển, giao thương thuận lợi hơn”, ông Thái kể.

Gắn bó với cây khóm nhiều năm, hiện ông Thái canh tác 2ha. Mỗi năm, gia đình ông thu hoạch 3-4 vụ, sản lượng bình quân đạt 10-15 tấn/ha. Tính chung mỗi vụ, gia đình ông thu được khoảng 10 thiên khóm, tương đương 10.000 trái.

Ông Thái cho rằng, nhờ danh tiếng lâu năm và chất lượng vượt trội nên khóm Tắc Cậu luôn có giá bán tại vườn cao hơn từ 2.000 đến 5.000 đồng/trái so với các vùng khác.

Hiện, khóm Tắc Cậu loại nhất, trọng lượng từ 1kg/trái trở lên, được thương lái thu mua tại vườn với giá khoảng 10.000 đồng/trái. Khóm loại hai, từ 600g đến dưới 1kg, có giá khoảng 7.000-8.000 đồng/trái, tùy thời điểm.

Trái khóm trứ danh được trồng ra sao?

Chia sẻ về bí quyết canh tác, ông Thái cho biết cây khóm thường mất khoảng một năm để cho trái, sau đó cần thêm khoảng 4 tháng từ khi đậu quả đến lúc thu hoạch. Sau mỗi chu kỳ 3 năm cho trái, ông lại trồng mới để duy trì năng suất và chất lượng vườn khóm.

Theo ông Thái, khóm phát triển tốt trên nền đất tơi xốp. Trước đây, khi chưa có cơ giới hóa, người dân chủ yếu dùng cuốc, xẻng để đào kênh, lên liếp. Những năm gần đây, hạ tầng giao thông và sản xuất được cải thiện, việc đào kênh, lên liếp thuận lợi hơn, giúp nâng tầng canh tác, đồng thời chủ động nguồn nước tưới và tiêu thoát nước.

Với diện tích hơn 1.000m2, ông Thái cho biết nếu đào kênh rộng khoảng 4m, lên liếp 4m, người dân có thể trồng gần 2 thiên khóm. Mỗi vụ, diện tích này cho thu hoạch khoảng 1,5 thiên khóm loại nhất, tương đương khoảng 1.500 trái, mỗi trái nặng từ 1kg trở lên.

Nhờ gắn bó với cây khóm hàng chục năm, mô hình sản xuất của gia đình ông Thái mang lại thu nhập khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm. Năm 2022, ông được công nhận là Nông dân sản xuất giỏi và được nhiều người gọi vui là “tỷ phú khóm”.

Không chỉ trồng khóm, người dân Tắc Cậu còn tận dụng bờ kênh, chân liếp để trồng xen cau và dừa, hình thành mô hình sản xuất “3 trong 1”. Khóm cho nguồn thu ngắn hạn, cau và dừa tạo thêm thu nhập trung và dài hạn. Những tán cây này cũng góp phần tạo bóng mát, giúp vườn khóm giảm tác động của nắng nóng.

Ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang, cho biết toàn tỉnh hiện có hơn 9.000ha khóm, trong đó riêng xã Bình An có hơn 1.700ha, là một trong những vùng sản xuất tập trung lớn. Năng suất khóm bình quân đạt khoảng 13-14 tấn/ha.

Theo ông Phong, mô hình xen canh khóm, cau và dừa đang được người dân Tắc Cậu duy trì nhằm khai thác hiệu quả diện tích đất. Trong đó, khóm là cây trồng chủ lực, tạo nguồn thu nhanh, còn cau và dừa giúp nhà vườn có thêm nguồn thu ổn định trong trung và dài hạn.

Từ những vùng đất từng loay hoay tìm cây trồng phù hợp, người dân Tắc Cậu đã biến những liếp đất giữa hai dòng sông Cái Lớn và Cái Bé thành vùng khóm trù phú. Hơn 80 năm qua, cây khóm không chỉ mang lại sinh kế mà còn trở thành một phần ký ức, nếp sống của bao thế hệ nơi đây.

Mỗi mùa khóm chín, sắc vàng lại trải dài trên những bờ liếp, theo những chuyến xe rời Tắc Cậu đi khắp miền Tây. Và phía sau vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng của từng trái khóm là câu chuyện về sự cần cù, thích ứng và cách người nông dân làm giàu trên chính mảnh đất quê mình.