Sợ mất việc, nhân sự Việt mót tiền túi "hầu hạ" AI để chạy đua năng suất

"Nghẹt thở" chạy đua tiêu chuẩn mới

Trong bữa cơm gia đình tối cuối tuần, Thúy Hằng* (24 tuổi, ngụ tại TPHCM) vừa ăn vừa dán mắt vào màn hình laptop. Thấy con gái nhiều ngày liền làm việc đến tối muộn, cuối tuần vẫn không được nghỉ ngơi, bố mẹ Hằng không khỏi lo lắng.

Hằng giải thích rằng phần việc được giao từ 2 hôm trước, các đồng nghiệp đã hoàn thành, chỉ riêng cô vẫn còn loay hoay xử lý.

"Từ khi có AI (trí tuệ nhân tạo), một công việc trước đây mất cả tuần mới hoàn thành thì nay đồng nghiệp chỉ cần 1-2 ngày. Nếu làm chậm hơn, tôi sợ bị sếp đánh giá thấp về năng lực, thua kém đồng nghiệp.

Tôi không đủ khả năng mua các tài khoản AI cao cấp như đồng nghiệp nên công cụ sử dụng không nhanh và hiệu quả bằng, khiến tôi phải mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành công việc", Hằng chia sẻ.

Từng kỳ vọng công nghệ sẽ giúp công việc nhẹ nhàng hơn, nhưng Hằng không ngờ AI lại khiến cô kiệt sức.

Nữ nhân viên cho biết từ đầu năm nay, AI ngày càng phổ biến trong môi trường công sở. Ban đầu, công cụ này chủ yếu hỗ trợ những việc đơn giản, nhưng dần được sử dụng cho nhiều đầu việc hơn, thậm chí cả những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu.

"Vì AI giúp rút ngắn thời gian hoàn thành công việc nên yêu cầu về tiến độ cũng ngầm thay đổi. Những ai không theo kịp tiến độ mới dĩ nhiên sẽ trở thành nhân tố... bất thường hoặc làm chậm tiến độ chung, ảnh hưởng đến các công đoạn tiếp theo của người khác.

Không những vậy, cấp trên dần mặc định rằng đã có AI hỗ trợ thì nhân viên phải đáp ứng được những yêu cầu gấp rút, kể cả khi thời hạn đưa ra thiếu tính khả thi", Hằng nói.

Theo nữ nhân viên, công ty không trực tiếp gây sức ép hay đánh giá tiêu cực những người chưa thành thạo AI. Tuy nhiên, khả năng ứng dụng công nghệ đã được đưa vào tiêu chí phát triển năng lực trong bảng đánh giá nhân sự.

"Tuy nhiên, AI không phải lúc nào cũng tạo ra kết quả nhanh và chính xác như kỳ vọng. Có những lúc tôi mất thêm nhiều thời gian chỉnh sửa thông tin do AI tạo ra, trong khi một số đầu việc nếu tự làm như trước đây còn nhanh hơn. Vì vậy, tôi thường xuyên phải tăng ca, thậm chí làm cả cuối tuần để xử lý những phần việc phát sinh và theo kịp tiến độ ngày càng nhanh", Hằng chia sẻ.

Để cải thiện chất lượng đầu ra và theo kịp năng suất của đồng nghiệp, Hằng phải tự chi khoảng 500.000 đồng mỗi tháng để nâng cấp tài khoản AI. Khoản chi này trở thành gánh nặng khi chi phí sinh hoạt cao, trong khi thu nhập chưa tăng tương ứng.

Điều khiến Hằng mệt mỏi là dù phải bỏ thêm tiền bạc và thời gian để sử dụng AI, chất lượng công việc chưa cải thiện đáng kể, trong khi áp lực và khối lượng công việc ngày càng tăng.

Minh Anh* (25 tuổi, ngụ TPHCM), nhân viên thiết kế tại một công ty quảng cáo ở TPHCM, thừa nhận AI giúp cô tiết kiệm thời gian xử lý một số đầu việc đơn giản. Tuy nhiên, công cụ này không phải lúc nào cũng cho kết quả như mong muốn, thậm chí có lúc khiến cô mất thêm thời gian và phải làm ngoài giờ.

Minh Anh kể rằng có những nhiệm vụ cô và cấp trên ban đầu đều nghĩ chỉ cần nhập câu lệnh vào AI là có thể hoàn thành nhanh chóng. Thế nhưng, khi kết quả trả về không đạt yêu cầu, cô phải liên tục điều chỉnh câu lệnh, thử lại hoặc chuyển sang làm thủ công. Vì vậy, thời gian xử lý công việc đôi khi còn kéo dài hơn dự kiến.

Nữ nhân viên cho biết trước khi AI phổ biến, cô vốn đã thường xuyên làm việc đến khuya, đôi khi cả cuối tuần và ngày lễ. Từ khi ứng dụng công cụ này, số lượng đầu việc tăng lên, khiến tình trạng làm thêm giờ vẫn tiếp diễn.

Không chỉ vậy, việc AI được sử dụng rộng rãi cũng kéo theo kỳ vọng ngày càng cao của khách hàng về tiến độ và chất lượng sản phẩm.

Minh Anh dẫn chứng, trước đây, để hoàn thiện một bảng phân cảnh (storyboard) giúp khách hàng hình dung nội dung video quảng cáo, nhân viên thiết kế thường cần ít nhất 2 ngày. Nay, khách hàng có thể yêu cầu nhận sản phẩm hoàn chỉnh chỉ sau 4-5 tiếng kể từ khi giao đề bài, trong khi tiêu chuẩn chất lượng cũng khắt khe hơn.

Để đáp ứng yêu cầu công việc, công ty đã trang bị cho nhân viên một số công cụ AI. Tuy nhiên, Minh Anh vẫn phải bỏ thêm khoảng 500.000 đồng/tháng để tự nâng cấp tài khoản, bởi công cụ được công ty cấp chỉ đáp ứng những nhu cầu cơ bản.

Kiệt sức, mất động lực vì sếp để AI "nói hộ"

Áp lực với Thúy Hằng không chỉ đến từ yêu cầu phải làm việc nhanh hơn, nhiều hơn mà còn từ việc cấp trên đôi lúc quá phụ thuộc vào AI, ngay cả khi góp ý cho nhân viên.

Cô kể có lần cấp trên đưa ý tưởng của mình vào AI để nhờ công cụ nhận xét, thay vì trực tiếp góp ý. Sau đó, nhân viên được yêu cầu chỉnh sửa dựa trên những phản hồi này. Thế nhưng, Hằng nhận thấy nhận xét của AI thường chung chung, thiếu chiều sâu chuyên môn và chưa chắc giúp ý tưởng tốt hơn.

Cấp trên còn dựa vào AI để đề xuất những kế hoạch mới lạ nhưng không phù hợp với ngân sách, nhân lực và quy mô thực tế của doanh nghiệp.

"Khi bắt tay triển khai, chúng tôi nhận thấy nhiều đề xuất không phù hợp với ngân sách sản xuất và nhân lực hiện có. Cuối cùng, nhân viên phải tự điều chỉnh, xoay xở để thực hiện, gần như phải bắt đầu lại từ đầu", Hằng kể.

Việc liên tục chỉnh sửa sản phẩm theo những góp ý thiếu thiết thực khiến Hằng cảm thấy công sức nghiên cứu, sáng tạo chưa được ghi nhận. Cô cũng mất thêm thời gian và dần giảm động lực làm việc.

Từ trải nghiệm này, Hằng mong cấp quản lý không phó mặc việc nhận xét, đánh giá ý tưởng cho AI mà cần sử dụng kinh nghiệm chuyên môn để đưa ra góp ý phù hợp. Doanh nghiệp cũng nên tổ chức các buổi hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm để cả nhân viên và cấp quản lý biết cách khai thác công cụ hiệu quả hơn.

Minh Anh còn gặp tình huống khách hàng đưa chính hình ảnh do cô thiết kế vào AI để chỉnh sửa, sau đó yêu cầu cô làm lại theo kết quả mà công cụ tạo ra.

Với người làm thiết kế, sáng tạo, yêu cầu này khiến cô khó chịu. Minh Anh cho rằng đây là nghịch lý khi người làm sáng tạo phải chỉnh sửa sản phẩm theo những nhận xét rập khuôn, thiếu thực tế do máy móc đưa ra.

Theo cô, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ một số công đoạn, chứ không thể thay thế hoàn toàn tư duy sáng tạo và khả năng đánh giá chuyên môn của người thiết kế.

"Doanh nghiệp và khách hàng cũng cần hiểu rõ giới hạn của công nghệ, tránh mặc định rằng cứ sử dụng AI thì công việc sẽ nhanh hơn, chất lượng tốt hơn.

Nếu liên tục rút ngắn thời hạn dựa trên tốc độ tạo sản phẩm của AI, người lao động có thể phải chịu thêm áp lực thay vì được giảm tải, trong khi chất lượng sản phẩm cũng khó bảo đảm", Minh Anh nói.

*Tên nhân vật đã được thay đổi theo yêu cầu

Ảnh: Freepik