Công tác kiểm tra, giám sát trong xây dựng nông thôn mới cần tập trung vào những nội dung nào để kịp thời phát hiện vướng mắc, theo dõi việc sử dụng nguồn lực và duy trì kết quả? Người dân có thể tham gia giám sát bằng những hình thức nào, thưa bà Tô Thúy Nga?

Như tôi đã chia sẻ, Quyết định số 19 của Thủ tướng Chính phủ về điều kiện, trình tự, thủ tục xét công nhận nông thôn mới có một nội dung rất quan trọng là kiểm tra, giám sát lại kết quả sau khi được công nhận đạt chuẩn. Đây là một trong những giải pháp chúng tôi đưa vào, tức là quy định bằng văn bản công tác kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện. Trường hợp xã không duy trì được kết quả thì có thể bị thu hồi quyết định công nhận đạt chuẩn. Thưa chị, kiểm tra, giám sát là một trong những nội dung rất quan trọng của chương trình. Không chỉ thực hiện sau khi được công nhận đạt chuẩn như quy định tại Quyết định 19, mà phải triển khai trong cả quá trình xây dựng nông thôn mới. Việc kiểm tra, giám sát cũng không chỉ thông qua các đoàn kiểm tra, giám sát mà có nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Về nội dung, trước hết phải bám sát bộ tiêu chí, xem có duy trì được kết quả đạt chuẩn hay không. Ví dụ, năm nay xã đạt năm tiêu chí thì năm sau phải tăng lên sáu tiêu chí, không thể thụt xuống. Trước đây, chúng ta thường có khái niệm “tụt tiêu chí”. Trước hết phải căn cứ vào kết quả thực hiện. Xã đã đạt chuẩn thì cố gắng duy trì, nâng cao chất lượng đạt chuẩn. Vì vậy, nội dung kiểm tra, giám sát đầu tiên là kết quả thực hiện bộ tiêu chí. Nhưng không chỉ dừng lại ở đó, còn phải giám sát việc sử dụng nguồn lực. Được hỗ trợ kinh phí nhưng giải ngân chậm thì cũng không thể đánh giá là thực hiện hiệu quả. Việc phân bổ, giải ngân và hiệu quả sử dụng kinh phí rất quan trọng. Một nội dung nữa là sau khi thực hiện, kết quả phục vụ người dân như thế nào. Một trong những công cụ đánh giá, kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể là lấy ý kiến đánh giá sự hài lòng của người dân. Như anh Luân đã nói, Quyết định 19 quy định lấy ý kiến hài lòng của người dân khi xét công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, tức là có thời điểm nhất định để triển khai. Tôi xin chia sẻ thêm, trong nghị định mới cũng có các tiêu chí chấm điểm cho địa phương. Một trong những tiêu chí đánh giá là sự hài lòng của người dân về kết quả thực hiện các nội dung, hợp phần: Xây dựng nông thôn mới bao nhiêu điểm, giảm nghèo bao nhiêu điểm, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, văn hóa, y tế, giáo dục… bao nhiêu điểm. Việc chấm điểm được quy định cụ thể và tổ chức thường xuyên hằng năm, chứ không phải đợi đến khi xét công nhận nông thôn mới. Giám sát, đánh giá kết quả đạt chuẩn nông thôn mới rất quan trọng. Đây là một trong những giải pháp để khẳng định hiệu quả thực hiện chương trình đến đâu. Trong giám sát, đánh giá kết quả thực hiện chương trình, vai trò của người dân là không thể thiếu, bởi người dân là chủ thể thụ hưởng kết quả. Bên cạnh việc đánh giá khi xét công nhận đạt chuẩn và chấm điểm theo nghị định mới, chúng tôi thấy một số địa phương như Thừa Thiên Huế, Hà Tĩnh có phần mềm, ứng dụng của tỉnh để người dân phản ánh kết quả xây dựng nông thôn mới và những nội dung khác trên địa bàn. Thông qua các công cụ đó, có những kênh tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh của người dân. Chúng tôi rất hy vọng nhận được nhiều ý kiến đa chiều. Nơi thực hiện tốt thì có sự động viên, khích lệ, khen ngợi để cán bộ có động lực tiếp tục thực hiện. Nơi thực hiện chưa tốt thì có góp ý kịp thời để điều chỉnh cho phù hợp hơn. Chúng tôi cũng hy vọng trong giai đoạn tới sẽ có các kênh xử lý thông tin kịp thời, nhanh nhạy để ý kiến của người dân được xử lý sớm nhất có thể. Ông Nguyễn Ngọc Luân: Tôi xin bổ sung một chút về nội dung bình đẳng giới thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ của Bộ Nội vụ. Kiểm tra, giám sát, đánh giá không chỉ thực hiện đối với toàn bộ chương trình mà còn trong từng tiêu chí. Về thực hiện bình đẳng giới trong xây dựng nông thôn mới, lâu nay, nhiều địa phương coi đó là trách nhiệm của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trước đây và ngành phụ nữ; ở cấp tỉnh là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, nay là Sở Nội vụ. Tuy nhiên, việc thực hiện tiêu chí 6.5 không chỉ là có lãnh đạo nữ, có nơi tạm lánh, không có tảo hôn hay có tỷ lệ nữ tham gia hợp tác xã. Những nội dung đó mới phản ánh một phần. Hiện nay, chúng tôi thấy Bộ Nội vụ có một sáng kiến rất hay là thiết kế bảng kiểm lồng ghép giới trong xây dựng nông thôn mới. Tới đây, dự kiến mở rộng thành bảng kiểm lồng ghép giới trong chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp. Khi đó, có thể đo đếm việc thực hiện lồng ghép giới ở cấp xã, phường và cấp tỉnh, không chỉ qua tiêu chí 6.5 mà trong cả chu trình, từ lập kế hoạch, triển khai đến giám sát, đánh giá. Các nội dung này đều được rà soát, bởi đó cũng là trách nhiệm của mỗi đơn vị cấp xã và các sở, ngành cấp tỉnh. Tôi xin bổ sung rằng, giám sát, đánh giá việc thực hiện chương trình không chỉ nhìn vào toàn bộ các chỉ tiêu, tiêu chí, mà mỗi đơn vị, bộ, ngành cũng nên có một hệ thống để đánh giá đầy đủ hơn.

Cần lựa chọn những tiêu chí đánh giá thi đua như thế nào để ghi nhận đóng góp thực chất, đồng thời phù hợp với điều kiện khác nhau của các địa phương trong xây dựng nông thôn mới, thưa ông Nguyễn Ngọc Luân?

Vâng, tiếp nối ý chị Nga vừa nói, khi người dân nói xây dựng nông thôn mới là việc của mình thì đúng là phong trào đã bắt đầu có nền tảng. Bởi người dân xác định mình là chủ thể, là người hưởng lợi chính nên những công việc đó cũng là trách nhiệm của mình. Đây là điều quan trọng. Về tiêu chí đánh giá phong trào thi đua, tôi cho rằng không chỉ đánh giá kết quả cuối cùng mà phải ghi nhận khối lượng công việc đã thực hiện được trong một kỳ. Mỗi xã, mỗi tỉnh, thành có xuất phát điểm khác nhau. Khi thấy tỷ lệ đạt chuẩn cao hơn, chúng ta nói thành tích cao hơn. Nhưng một địa phương “sinh ra đã ở vạch đích” thì sẽ khác. Vì vậy, nhìn vào khối lượng công việc mỗi xã, mỗi địa phương hoàn thành trong kỳ sẽ giúp đánh giá phong trào thi đua có tốt hay không. Thứ hai, bên cạnh kết quả đạt được, cần lưu ý khả năng duy trì kết quả đó như thế nào. Đây cũng là một tiêu chí. Một ý nữa là khi xác định chủ thể của xây dựng nông thôn mới là cộng đồng dân cư nông thôn, việc khơi dậy, phát huy nguồn lực, nội lực cộng đồng như thế nào cũng nên trở thành tiêu chí đánh giá.

Từ kinh nghiệm của địa phương, phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới được triển khai như thế nào để thu hút người dân và các tổ chức tham gia? Bà Tô Thúy Nga có thể nêu một hoạt động cụ thể và cách ghi nhận kết quả được không ạ?

Tôi xin bổ sung về việc bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ xây dựng nông thôn mới các cấp. Trong tháng 7, tháng 8, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia đã tổ chức một chuỗi lớp tập huấn trực tuyến về Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới và các văn bản mới của chương trình. Chuỗi tập huấn thu hút rất đông học viên, gồm 22 chuyên đề trong 18 buổi, có buổi gồm hai chuyên đề. Với từng nội dung, chúng tôi mời đại diện các bộ, ngành trực tiếp xây dựng quy định để tập huấn. Đối tượng học viên là cán bộ cấp tỉnh, cấp xã và cả các đơn vị liên quan ở địa phương. Có lớp lên đến 2.000-3.000 người tham gia. Đương nhiên, tập huấn trực tuyến không thể thay thế hoàn toàn tập huấn trực tiếp. Nhưng thông qua hình thức này, các văn bản của Trung ương đến với cán bộ thực hiện nhanh hơn, đi thẳng từ cấp Trung ương ban hành đến người trực tiếp triển khai. Với công nghệ hiện đại và những điều kiện mới, chúng tôi hy vọng sẽ từng bước cải tiến để công tác bồi dưỡng, tập huấn, nâng cao năng lực cho cán bộ triển khai chương trình ngày càng tốt hơn. Chương trình giai đoạn này cũng xác định bồi dưỡng, tập huấn là một trong những giải pháp trọng tâm. Muốn nâng cao chất lượng thực hiện thì trước hết phải nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thực hiện. Còn về phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới, giai đoạn trước, chúng ta có phong trào thi đua riêng. Giai đoạn này không còn phong trào thi đua riêng về xây dựng nông thôn mới nữa. Tuy nhiên, chúng tôi luôn tâm niệm xây dựng nông thôn mới trước hết phải xuất phát từ phong trào. Không chỉ là phong trào, nhưng trước hết phải có phong trào, bởi phong trào mới thu hút được người dân tham gia. Sự tham gia của người dân quyết định kết quả và chất lượng thực hiện chương trình. Để phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn này phát huy hiệu quả, trước hết phải xuất phát từ người dân. Làm thế nào để người dân hiểu ý nghĩa của chương trình, thấy chương trình thực sự phục vụ mình và nhiệt tình tham gia thì phong trào mới đi lên được. Khi phong trào đi lên, tự khắc cán bộ các cấp cũng sẽ quan tâm hơn, có những giải pháp thích đáng để nâng cao hiệu quả thực hiện. Về phong trào thi đua, tôi muốn nhấn mạnh vai trò của người dân. Muốn người dân tham gia, trước hết các nội dung xây dựng nông thôn mới phải thiết thực với họ. Ví dụ, phong trào xây dựng khu dân cư kiểu mẫu của Hà Tĩnh mà anh Luân nêu lúc đầu huy động được người dân tham gia bởi liên quan trực tiếp đến cuộc sống hằng ngày. Nhà sạch cũng phục vụ mình, đường đẹp cũng phục vụ mình. Từ những việc nhỏ như vậy, khi người dân thấy được ý nghĩa thì tự khắc sẽ tham gia.

Để cán bộ cấp xã thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, theo ông Luân, trước tiên địa phương cần bồi dưỡng những kỹ năng hoặc hỗ trợ những điều kiện làm việc như thế nào, thưa ông?

Đối với cán bộ cấp xã tham gia xây dựng nông thôn mới, qua khảo sát tại các địa phương, có nơi nói với chúng tôi rằng cán bộ làm nông thôn mới chỉ có “1/3 hoặc 1/4 người”. Tức là một người kiêm ba, bốn đầu việc, trong đó nông thôn mới chỉ là một đầu việc, bên cạnh những công việc khác. Trong khi đó, xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ đa ngành, liên ngành, liên quan đến nhiều lĩnh vực. Vì vậy, công tác bồi dưỡng, tập huấn, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã không chỉ dành cho các đồng chí lãnh đạo hay cán bộ phụ trách nông thôn mới mà phải đào tạo cho cả hệ thống, cả nhóm. Tất cả mọi người đều có vai trò, trách nhiệm trong những nội dung đó. Đây là vấn đề cần quan tâm, tức là không chỉ một cá nhân mà cả tập thể. Thứ hai, hiện nay, mỗi khi cán bộ muốn hiểu, muốn biết, muốn làm một nội dung nào đó, họ lại phải tra cứu, mở các tài liệu đã tải sẵn trong máy. Nhiều khi những tài liệu ấy chưa đủ cập nhật, chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, ở cấp tỉnh hoặc Trung ương có thể xây dựng hệ thống tài liệu tập huấn, đào tạo trực tuyến hay tủ sách điện tử. Mỗi lần cần tìm hiểu thông tin, cán bộ địa phương chỉ cần truy cập nội dung tương ứng để khai thác. Văn phòng nông thôn mới Trung ương vừa rồi cũng đã ban hành sổ tay nông thôn mới, tôi thấy rất tiện ích. Tuy nhiên, mỗi lần tra cứu một nội dung hay tiêu chí, lại phải mở phần phụ lục để tìm đến liên kết. Một số thao tác có thể còn hơi bất tiện. Nếu hệ thống mới được hoàn thiện hơn thì cán bộ ở từng bộ phận chuyên môn có thể tìm hiểu nhanh hơn và thực hiện tốt hơn.

Một nội dung gắn với truyền thông của buổi tọa đàm chính là vai trò tổ chức thực hiện và năng lực của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Trong thực hiện chương trình, các nhiệm vụ, chỉ tiêu hoặc tiêu chí thuộc phạm vi hướng dẫn của Bộ Nội vụ liên quan như thế nào đến công việc của địa phương? Cơ quan điều phối phối hợp với Bộ Nội vụ và các địa phương trong hướng dẫn, theo dõi thực hiện ra sao để đạt hiệu quả, thưa bà Tô Thúy Nga?

Xây dựng nông thôn mới mang tính liên ngành, có rất nhiều bộ, ngành cùng tham gia thực hiện. Mỗi bộ, ngành có chức năng, nhiệm vụ riêng mà không cơ quan nào có thể thay thế. Kể cả cơ quan điều phối cũng không thể làm thay công việc của các bộ, ngành. Trong Bộ tiêu chí nông thôn mới, Bộ Nội vụ được phân công tham mưu xây dựng và hướng dẫn thực hiện hai nội dung tiêu chí. Đó là nội dung tiêu chí 4.1 về tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ và nội dung tiêu chí 6.5 về bình đẳng giới, phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới. Bộ Nội vụ đã có văn bản hướng dẫn đến ngành nội vụ tại các địa phương, đồng thời phổ biến đến các xã để triển khai thực hiện. Tuy nhiên, tính độc lập của các tiêu chí cũng chỉ mang tính tương đối. Ví dụ, bình đẳng giới không chỉ được quy định tại nội dung 6.5 mà còn thể hiện trong nhiều nội dung khác của bộ tiêu chí. Ở tiêu chí trường học, nhà vệ sinh trong trường học cũng thể hiện nội dung về bình đẳng giới. Hoặc trong các tiêu chí về tổ chức sản xuất, có sự tham gia của phụ nữ trong phong trào khởi nghiệp, tỷ lệ nữ giới làm chủ hợp tác xã hoặc là chủ thể sản phẩm OCOP… Trong xây dựng cảnh quan sáng, xanh, sạch, đẹp, Hội Phụ nữ cũng tham gia với các nội dung xây dựng “nhà sạch”, “ba không”, “ba sạch”, “ba an” và nhiều nội dung khác.* Như vậy, bình đẳng giới không chỉ nằm ở một nội dung tiêu chí cụ thể mà còn thể hiện trong cả chương trình. Vai trò của Bộ Nội vụ không chỉ là hướng dẫn thực hiện hai nội dung tiêu chí được phân công chủ trì mà còn tham gia các nội dung liên quan khác của chương trình. Ở góc độ cơ quan điều phối Trung ương, chúng tôi điều phối, hài hòa vai trò, nhiệm vụ của các bộ, ngành, làm thế nào để giảm bớt các khâu, bước trung gian và tổng hợp hướng dẫn của các bộ, ngành. Nhưng chúng tôi không làm thay. Hướng dẫn chuyên môn vẫn là vai trò của các bộ, ngành chuyên môn, trong đó có Bộ Nội vụ. Việc phối hợp giữa các bộ, ngành phải nhuần nhuyễn. Cùng một bộ tiêu chí, cùng triển khai xây dựng nông thôn mới tại xã, nhưng nếu một nội dung tiêu chí hoặc một bộ, ngành chậm hướng dẫn thì cũng ảnh hưởng đến tiến độ chung của cả chương trình. Để có sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa các bộ, ngành, cơ quan, chúng tôi cũng có những hướng dẫn. Ở cấp tỉnh có cơ quan điều phối, có thể là cơ quan điều phối riêng giúp việc cho Ban Chỉ đạo tỉnh, có thể thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc thuộc một đơn vị trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường. Vai trò, chức năng của cơ quan điều phối rất quan trọng, không chỉ đơn thuần tổng hợp kết quả mà còn đôn đốc, hướng dẫn triển khai thực hiện. Trong nghị định mới được Chính phủ ban hành, vai trò của cơ quan điều phối giúp việc cho Ban Chỉ đạo cũng rất quan trọng. Ngày hôm kia, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định kiện toàn Ban Chỉ đạo, trong đó vai trò của cơ quan điều phối giúp việc một lần nữa được khẳng định. Theo đó, giai đoạn tới, các địa phương cũng phải rà soát, sắp xếp lại cho phù hợp, vừa phát huy vai trò của các cơ quan hiện tại, vừa sử dụng hiệu quả nguồn lực về con người, tổ chức; kế thừa kết quả giai đoạn trước và phát huy để thực hiện hiệu quả hơn trong giai đoạn sắp tới.

Trước một số vướng mắc, khó khăn ban đầu, Quốc hội, Chính phủ đã vào cuộc tháo gỡ để các địa phương thuận tiện hơn trong triển khai xây dựng nông thôn mới giai đoạn tới. Theo ông Luân, giải pháp nào cần được ưu tiên và có thể bắt đầu thực hiện ngay tại địa phương?

Dạ vâng, tôi rất chia sẻ với những khó khăn của các địa phương như chị Nga vừa nói. Các địa phương hiện vẫn còn lúng túng, loay hoay, nhiều nội dung chưa rõ nên gặp khó khăn trong triển khai thực hiện. Để lựa chọn những việc có thể làm ngay, tôi nghĩ hiện nay chúng ta đang đẩy mạnh chủ trương phân cấp, trao quyền cho địa phương. Đối với xây dựng nông thôn mới, bên cạnh những nội dung thực hiện theo hướng dẫn của Trung ương, các tỉnh, thành có thể chủ động triển khai. Ông Nguyễn Ngọc Luân: "Tiêu chí tích hợp gây nhiều áp lực với việc thực hiện tại các địa phương" (Ảnh: Thành Đông). Hiện nay, địa bàn các tỉnh, thành rất rộng, nhiều địa phương tự gọi mình là “Việt Nam thu nhỏ”. Sau sáp nhập, một tỉnh trở thành địa bàn lớn, đa dạng về đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội, có cả thuận lợi và khó khăn. Bình Phước vào với Đồng Nai, Bắc Kạn vào với Thái Nguyên và nhiều trường hợp khác khiến một tỉnh có sự khác biệt rất lớn so với trước đây. Về việc có thể làm ngay, tôi vẫn quay lại câu chuyện tiếp cận từ cộng đồng thôn, bản, không chỉ đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi mà cả các địa bàn khác. Mới đây, Hà Tĩnh vừa ban hành bộ tiêu chí thôn nông thôn mới hiện đại, tức là nâng lên một mức nữa. Nghệ An cũng ban hành bộ tiêu chí thôn nông thôn mới, phân loại theo các nhóm khác nhau. Đó là những tỉnh đã chủ động triển khai nội dung mà trong quyết định của Chính phủ nêu là “trong trường hợp cần thiết”. Vậy ban hành bộ tiêu chí ấy để làm gì? Chính là để tạo ra một phong trào thi đua mới, tiếp cận từ cơ sở. Thông qua phấn đấu đạt các chỉ tiêu, có thể khơi dậy sự tham gia tích cực hơn của cộng đồng dân cư, thay vì chỉ rà soát theo bộ tiêu chí cấp xã. Bây giờ, xã rất rộng. Nhiều tiêu chí cấp xã được đo đếm bằng một chỉ tiêu nhỏ nhưng có thể che khuất mức độ thụ hưởng thực tế của mỗi cộng đồng dân cư. Đơn cử, trong hướng dẫn của Bộ Nội vụ về tiêu chí bình đẳng giới, mỗi xã phải có ít nhất một nơi tạm lánh. Nhưng xã hiện rất rộng, một nơi liệu có đáp ứng đủ nhu cầu hay không? Vì vậy, đạt tiêu chí ở cấp xã chưa thể hiện hết những nhu cầu cấp thiết tại cộng đồng dân cư. Tôi nghĩ đây là việc địa phương hoàn toàn có thể triển khai, tạo ra phong trào mới, sức sống mới, thắp lửa tinh thần thi đua của cộng đồng. Với tiêu chí cấp thôn, tôi cho rằng không nên hoàn toàn rập khuôn theo cách xây dựng tiêu chí cấp xã. Thôn, bản là đơn vị tự quản, không nhất thiết phải bám theo các chỉ tiêu mang tính hành chính. Trước hết, cần có nhóm tiêu chí về hạ tầng thiết yếu, đáp ứng nhu cầu cuộc sống của người dân, như nước sạch, giao thông, thủy lợi. Nhóm thứ hai là khả năng phát huy nội lực và năng lực tự quản của cộng đồng dân cư. Nhóm thứ ba không thể thiếu là sinh kế, an sinh và mức độ hài lòng của người dân. Có thể cụ thể hóa những chỉ tiêu đó để các cộng đồng cùng nhau phấn đấu. Đây là việc tôi nghĩ địa phương có thể chủ động, sáng tạo và làm trước được.

Vấn đề tiếp theo là tổ chức thực hiện. Thực tế, những vướng mắc đã thể hiện ở cơ sở và các giải pháp đề ra liên quan đến năng lực cán bộ, thi đua, kiểm tra, giám sát trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn tới. Trong quá trình triển khai chính sách tại nhiều địa phương, theo bà, đâu là những khó khăn đáng chú ý nhất hiện nay? Với mỗi khó khăn, các tỉnh, thành đang xử lý ra sao và cần được hỗ trợ những gì, thưa Tô Thúy Nga?

Trong tháng 9, tháng 10 vừa rồi, chúng tôi có một số đoàn công tác tại các địa phương về triển khai xây dựng nông thôn mới và nắm bắt được một số khó khăn. Thực ra, khó khăn của các địa phương rất đa dạng. Nhưng có một số khó khăn chính, từ Bắc vào Nam, từ các tỉnh đồng bằng đến miền núi. Đó là những khó khăn khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và những điều chỉnh trong chính sách triển khai chương trình. Phạm vi xã hiện nay lớn hơn nhiều so với trước đây. Bộ tiêu chí cũng có sự thay đổi để phù hợp với địa bàn xã rộng lớn như vậy. Hầu như địa phương nào cũng phản ánh cán bộ xã hiện có rất nhiều công việc khác nhau, không có đội ngũ chuyên trách thực hiện các nội dung về nông thôn mới như trước. Về mô hình tổ chức, như anh Luân đã đề cập lúc đầu, nhiều địa phương đang trong giai đoạn sắp xếp lại cho phù hợp với chương trình giai đoạn này. Hầu hết các địa phương đều vướng ở khâu cán bộ. Nhiều cán bộ từ các ngành khác, trước đây chưa làm nông thôn mới, nay tham gia thực hiện; hoặc trước đây chỉ tham gia một nội dung nhỏ, nay phụ trách chương trình. Vì vậy, vấn đề cán bộ là một khó khăn lớn. Một khó khăn nữa là trong giai đoạn này, các văn bản được xây dựng và áp dụng khá nhanh, nhưng các khâu vẫn phải bảo đảm đúng trình tự, thủ tục. Từ phân bổ vốn đến triển khai thực hiện, hồ sơ, thủ tục đều phải đúng quy định. Do đó, các địa phương gặp khá nhiều khó khăn trong khâu phân bổ nguồn vốn. Bên cạnh đó, kinh phí của các chương trình giai đoạn 2021-2025 chỉ được giải ngân đến hết năm 2026, cũng tạo áp lực cho địa phương. Một mặt, phải triển khai thực hiện, giải ngân kinh phí rất nhanh; mặt khác, trình tự, thủ tục, hồ sơ vẫn phải bảo đảm yêu cầu. Trong bối cảnh cán bộ thiếu, quy định nhiều, các địa phương chịu nhiều áp lực, khó khăn. Tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn này, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng một chương trình tích hợp để giảm số lượng văn bản hướng dẫn triển khai, giảm đầu mối và các khâu trung gian trong quá trình thực hiện. Từ đó có Nghị quyết số 47 của Quốc hội và Nghị định số 387 vừa được Chính phủ ban hành để tích hợp chương trình. Trong bối cảnh ấy, với xây dựng nông thôn mới, chúng tôi cũng tìm cách giảm bớt khó khăn khi áp dụng các văn bản. Số lượng văn bản quy định thì không thể giảm được, nhưng chúng tôi đang định hướng xây dựng một hướng dẫn chung, tích hợp các văn bản. Hiện có khá nhiều văn bản của các bộ, ngành hướng dẫn triển khai bộ tiêu chí. Chúng tôi dự kiến xây dựng một cuốn cẩm nang, sổ tay nhỏ để địa phương có thể áp dụng ngay, thay vì đến từng tiêu chí lại phải tra cứu văn bản của từng bộ, ngành. Thông qua hướng dẫn này, chúng tôi hy vọng cán bộ xã sẽ bớt việc, giảm được phần nào công việc tra cứu. Còn những nội dung phải triển khai thực hiện thì Trung ương không thể làm thay địa phương. Chúng tôi hy vọng khi chương trình được tích hợp, các địa phương sẽ thuận lợi hơn trong áp dụng văn bản, quy định và triển khai thực tế.

Để góp phần triển khai hiệu quả chính sách tại các địa phương, khâu nào trong quá trình phối hợp cần được tháo gỡ trước? Bà có thể nêu một số trường hợp cụ thể, thưa bà Tô Thúy Nga?

Như anh Luân đã chia sẻ, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 có một số quy định liên quan đến xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trước hết, đối với xã nhóm III, là các xã khó khăn, đặc biệt khó khăn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, có những quy định đặc thù riêng. Bà Tô Thúy Nga: "Bộ mặt nông thôn mới phải để cả người ngoài đến làng xã cũng cảm nhận được" (Ảnh: Thành Đông). Việc lồng ghép thực hiện trước đây, theo Quyết định 47 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về tích hợp ba chương trình gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành một chương trình, cũng nhằm mục tiêu lớn nhất là khắc phục những chồng chéo của giai đoạn trước. Mặc dù cả ba chương trình trong giai đoạn trước đều đạt được nhiều kết quả nổi bật, nhưng vẫn có hạn chế, chồng chéo về nguồn lực và triển khai thực hiện. Trong bối cảnh hiện nay, khi triển khai thêm các nội dung về văn hóa, y tế, giáo dục, thách thức đặt ra rất lớn đối với các cơ quan thực hiện ở cả Trung ương và địa phương. Tôi nghĩ khâu then chốt nhất chính là lập kế hoạch và tổ chức triển khai kế hoạch, phối hợp giữa các ngành như thế nào để đạt kết quả cao nhất. Điều này nghe có thể hơi lý thuyết, nhưng thực tế, khi xây dựng quy định, chúng tôi đã lồng ghép các nội dung, các chiều thiếu hụt của nghèo đa chiều và những nội dung phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vào bộ tiêu chí nông thôn mới. Khi triển khai giảm nghèo đa chiều cũng đồng thời tiến tới đạt chuẩn nông thôn mới, là một bước đầu để đạt chuẩn. Các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cũng góp phần thực hiện các tiêu chí nông thôn mới. Trong bộ tiêu chí đã có sự lồng ghép chặt chẽ để tạo thuận lợi cho các địa phương trong quá trình triển khai. Ở góc độ cơ sở, cấp xã hoặc thôn, bản, khi thực hiện các nội dung xây dựng nông thôn mới, không nên hiểu cứng nhắc rằng nội dung này là xây dựng nông thôn mới, nội dung kia là giảm nghèo hay phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ví dụ, để phát triển một vùng nguyên liệu ở địa bàn khó khăn, chúng ta phải có giải pháp về giống, hạ tầng, tạo điều kiện để các loại xe cơ giới tiếp cận được khu vực sản xuất. Đồng thời, phải đào tạo nghề để người dân nông thôn ở khu vực đó có thể sản xuất, trồng trọt, chăn nuôi hoặc phát triển ngành nghề ấy. Sau khi trồng được, cũng phải gắn với chế biến. Các giải pháp phát triển chế biến, tiêu thụ sản phẩm, thương mại điện tử và sản phẩm OCOP gắn chặt với nhau, không thể tách rạch ròi đâu là nông thôn mới, đâu là giảm nghèo. Khi phát triển được vùng nguyên liệu hoặc sản phẩm nông nghiệp, cũng đồng thời giúp người dân tăng thu nhập, giúp nhiều hộ thoát nghèo, phát triển hợp tác xã và liên kết sản xuất. Đó là sự tổng hòa của nhiều giải pháp. Cùng một giải pháp có thể đạt được nhiều mục tiêu khác nhau. Tôi nghĩ trong giai đoạn này, cái khó của cấp cơ sở là làm thế nào xác định được các mục tiêu để khi thực hiện một nội dung có thể đồng thời đạt được nhiều mục tiêu khác nhau.

Việc gắn xây dựng nông thôn mới với giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi cần được thực hiện như thế nào trong lập kế hoạch, lựa chọn hoạt động và bố trí nguồn lực, thưa Nguyễn Ngọc Luân?

Vâng, theo thống kê, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có khoảng hơn 1.200 xã, chiếm khoảng 45% số xã của cả nước. Ở đây, tôi chỉ tính các xã khu vực II và khu vực III, tức là nhóm xã khó khăn và đặc biệt khó khăn. Như vậy, các xã này đã chiếm gần một nửa tổng số xã thực hiện xây dựng nông thôn mới. Khi nói đến việc cần làm, đương nhiên, tất cả các xã đều phải rà soát, đánh giá hiện trạng so với bộ tiêu chí, xác định những khoảng trống cần bù đắp, lập kế hoạch gắn với mục tiêu và nguồn lực khả thi. Làm sao để trong giai đoạn 5 năm hay 10 năm, mỗi xã đều có định hướng phát triển phù hợp. Đó là những công việc chung. Ông Nguyễn Ngọc Luân nói về việc giám sát tiêu chí công nhận nông thôn mới (Ảnh: Thành Đông). Còn điều cần chú trọng hơn, như tôi vừa đề cập và từ kinh nghiệm của Hà Tĩnh, là đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nên tiếp cận xây dựng nông thôn mới từ cộng đồng thôn, bản. Quyết định số 51 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới có nội dung ghi rõ: Trong trường hợp cần thiết, các địa phương nghiên cứu xây dựng, ban hành bộ tiêu chí thôn nông thôn mới và chỉ đạo tổ chức triển khai thực hiện. Tôi cho rằng, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc này không chỉ là “trong trường hợp cần thiết” nữa mà có tính cấp thiết cao. Bởi các xã này có địa bàn rộng, dân cư phân tán, suất đầu tư cao. Nếu chạy theo tiêu chí nông thôn mới ở cấp xã, với nhiều địa phương, việc đó trở thành áp lực thay vì động lực để phấn đấu vươn lên. Trong khi đó, các thôn, bản là những cộng đồng có chung đặc điểm văn hóa, dòng họ, có tính cộng đồng và mức độ đồng thuận cao. Phát huy những giá trị cộng đồng ấy chính là phát huy lợi thế địa phương, tri thức bản địa. Đây sẽ là cách tiếp cận phù hợp. Một điểm nữa là mục tiêu cốt lõi của xây dựng nông thôn mới là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Con đường đi đến mục tiêu đó không nhất thiết phải chạy theo bộ tiêu chí nông thôn mới ở cấp xã. Đối với vùng khó khăn, có lẽ chúng ta cần quan tâm sớm đến những nhu cầu thiết yếu của cộng đồng dân cư, từ hạ tầng, nước sạch đến sinh kế, đồng thời nâng cao năng lực tự quản của họ. Đó là những nội dung cần quan tâm khi tiếp cận xây dựng nông thôn mới từ cấp thôn, bản, phù hợp với địa bàn này. Tôi nghĩ những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước hoàn toàn có thể được cụ thể hóa bằng những công việc nhỏ ở mỗi cộng đồng dân cư. Kết quả đạt được tại mỗi cộng đồng sẽ nâng cao tính thực chất, hiệu quả của xây dựng nông thôn mới ở cấp xã.

Các địa phương cần theo dõi những kết quả thực tế nào để đánh giá việc thực hiện các tiêu chí gắn với cải thiện đời sống của người dân khu vực nông thôn, thưa bà Tô Thúy Nga?

Với các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, chúng ta thường nêu có 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu. Khi đối chiếu thấy đạt đầy đủ thì có thể hoàn thiện hồ sơ để xét công nhận nông thôn mới. Nhưng thực tế, trong xây dựng và xét công nhận nông thôn mới, một nội dung rất quan trọng là lấy ý kiến hài lòng của người dân, do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hướng dẫn và Mặt trận Tổ quốc các cấp triển khai thực hiện. Việc lấy ý kiến hài lòng chính là cách theo dõi kết quả thực hiện cụ thể, sát sườn nhất, do người dân đánh giá. Tring nhưng tiêu chí và giải pháp mới xây dựng nông thôn được đưa vào giai đoạn 2026-2030 có yêu cầu về chuyển đổi số (Ảnh: Thành Đông). Một tiêu chí có thể được chính quyền xã đánh giá là đã đạt chuẩn, các sở, ngành thẩm tra lại cũng đánh giá đã đạt. Nhưng nếu người dân chưa hài lòng thì chứng tỏ kết quả vẫn chưa thực sự phù hợp với mong muốn, nguyện vọng của người dân và người dân mong muốn phải nâng cao hơn nữa. Đương nhiên, về nhu cầu, người dân bao giờ cũng mong muốn đạt được cao hơn. Tuy nhiên, nếu đa số người dân trên địa bàn chưa hài lòng với kết quả thì rõ ràng chưa thể khẳng định đã đạt tiêu chí, dù khi đối chiếu các yêu cầu, chúng ta đánh giá là đã đạt. Kết quả xây dựng nông thôn mới phải vừa đáp ứng yêu cầu của bộ tiêu chí, vừa được người dân hài lòng. Chúng tôi rất quan tâm đến các nội dung tiêu chí, trước hết là hạ tầng, làm thế nào để đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của người dân. Đặc biệt, chúng tôi nhấn mạnh phát triển kinh tế nông thôn. Khi đời sống người dân được nâng lên, hộ nghèo giảm xuống, người dân có điều kiện quan tâm hơn đến thụ hưởng văn hóa, được chăm sóc sức khỏe tốt hơn, giáo dục và đào tạo cũng được cải thiện. Những nhu cầu thiết yếu ấy được nâng lên từ kết quả phát triển kinh tế. Một yếu tố được chúng tôi quan tâm từ giai đoạn trước và tiếp tục chú trọng trong giai đoạn này là bảo vệ môi trường, xây dựng cảnh quan nông thôn. Làm thế nào để bộ mặt nông thôn khang trang, gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ và sáng hơn. Một xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới phải có diện mạo khác với xã chưa đạt chuẩn. Không chỉ người dân trên địa bàn cảm nhận được sự thay đổi, mà người từ địa phương khác đến cũng thấy xã này thực sự nổi bật. Một nội dung rất quan trọng nữa là bảo đảm an ninh trật tự, để người dân yên tâm với tình hình an ninh trên địa bàn, yên tâm sản xuất và thụ hưởng những thành quả mình đã xây dựng, đạt được. Đây là những yếu tố rất quan trọng, bên cạnh các nội dung khác như chuyển đổi số, hành chính công và việc tiếp cận dịch vụ công của người dân. Trong bối cảnh địa bàn xã rộng hơn nhiều so với trước đây, phải làm thế nào để người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện nhất. Địa bàn lớn hơn, khoảng cách xa hơn nhưng việc tiếp cận phải dễ dàng hơn. Những nội dung này phục vụ trực tiếp đời sống người dân. Tôi nghĩ đó chính là những kết quả thực tế của xây dựng nông thôn mới đóng góp cho đời sống người dân nông thôn. Ông Nguyễn Ngọc Luân: Tôi muốn bổ sung một chút ở đây. Để các địa phương theo dõi, đánh giá tốt hơn quá trình và kết quả xây dựng nông thôn mới, không nên chỉ nhìn vào kết quả đạt chuẩn của từng tiêu chí. Một số tiêu chí vẫn đang được nhìn nhận ở đầu vào hơn là kết quả, tác động đầu ra. Ví dụ, với chất lượng, hiệu quả của các mô hình, sản phẩm OCOP hay tỷ lệ lao động có việc làm, chúng ta đo đếm được các con số, nhưng chất lượng việc làm như thế nào thì cần được quan sát đầy đủ hơn. Một ý nữa là việc đánh giá sự hài lòng của người dân. Chúng ta thường chỉ tiến hành khi có xã đề nghị xét công nhận đạt chuẩn. Nếu có thể định kỳ hằng năm đánh giá đồng bộ trên toàn tỉnh thì sẽ có bức tranh toàn diện hơn. Qua đó, ngoài các xã đăng ký đạt chuẩn, chúng ta còn nhìn được hiện trạng ở những địa bàn khác, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi mà hôm nay chúng ta đang nói đến. Như vậy, số liệu sẽ “đúng, đủ, sạch, sống” hơn.

Với Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, địa phương cần đặc biệt lưu ý những yêu cầu nào khi rà soát, xây dựng kế hoạch và đánh giá kết quả, thưa bà Tô Thúy Nga?

Trong giai đoạn 2026-2030, có thể thấy các văn bản được xây dựng và áp dụng vào thực tế rất nhanh. Giai đoạn trước, phải đến tháng 2/2022, bộ tiêu chí và nội dung chương trình mới được phê duyệt. Nhưng ở giai đoạn này, ngay từ cuối năm 2025, bộ tiêu chí đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 51. Các bộ, ngành cũng rất khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện. Các địa phương có những quy định để triển khai bộ tiêu chí. Khi thực hiện bộ tiêu chí của giai đoạn này, địa phương cần lưu ý một số nội dung. Theo bà Tô Thúy Nga, cơ chế mới giao rất nhiều quyền tự chủ, nguồn lực cho các địa phương (Ảnh: Thành Đông). Trước hết, giai đoạn này có sự điều chỉnh. Trước đây, bộ tiêu chí được phân theo các vùng sinh thái khác nhau. Mỗi tỉnh thuộc một vùng, ví dụ như đồng bằng sông Hồng, miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ… Giai đoạn này, bộ tiêu chí không phân theo vùng sinh thái nữa mà phân theo nhóm xã, gồm xã nhóm I, nhóm II, nhóm III. Trong một tỉnh có thể đồng thời có cả ba nhóm xã. Bộ tiêu chí không áp dụng rập khuôn cho một tỉnh mà tùy thuộc vào nhóm xã để có những điều chỉnh cụ thể. Vì vậy, từng địa phương phải biết rõ xã mình thuộc nhóm nào. Bộ tiêu chí gồm 47 nội dung tiêu chí cụ thể, nhưng với xã nhóm I có thể không phải áp dụng cả 47 nội dung mà chỉ có 46, thậm chí 45 nội dung. Một số tiêu chí chỉ áp dụng nếu có. Với xã nhóm III, cũng có một số nội dung tiêu chí không cần đánh giá. Do đó, phải xác định rõ xã thuộc nhóm nào. Thứ hai, bên cạnh Bộ tiêu chí quốc gia do Thủ tướng Chính phủ ban hành và hướng dẫn thực hiện của các bộ, ngành, các tỉnh còn ban hành quy định riêng. Chúng tôi hướng dẫn ở góc độ Bộ tiêu chí quốc gia. Với những nội dung mà cả tỉnh đã thực hiện được, tỉnh có thể quy định ở mức cao hơn để tiếp tục phấn đấu. Vì vậy, yêu cầu đối với từng tỉnh cũng khác nhau. Một xã đạt tiêu chí không có nghĩa tất cả thôn, bản, ấp trên địa bàn đều đã đạt tiêu chí đó. Có những tiêu chí được cộng, tính trung bình của cả xã hoặc chỉ cần một mô hình là đã đạt nội dung. Đây cũng là điều cần lưu ý, tùy thuộc vào quy định của địa phương. Theo Quyết định số 51 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 19 về điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét công nhận nông thôn mới, chúng tôi có bổ sung quy định về duy trì kết quả sau khi đạt chuẩn; đồng thời quy định chặt chẽ hơn về điều kiện, trình tự, thủ tục thu hồi quyết định công nhận. Giai đoạn 2021-2025 đã có quy định về thu hồi quyết định công nhận và một số xã đã bị thu hồi. Tuy nhiên, quy định khi đó còn hơi hình thức, mang tính răn đe đối với địa phương nhiều hơn. Việc áp dụng cũng chưa nhiều, chỉ có một vài tỉnh triển khai thực hiện. Trong giai đoạn này, việc thu hồi quyết định công nhận đạt chuẩn nông thôn mới được quy định chặt chẽ, với điều kiện cụ thể, rõ ràng. Trình tự các bước, hồ sơ, thủ tục cũng tương tự như xét công nhận. Chúng tôi hy vọng rằng, với những điều chỉnh về duy trì kết quả sau đạt chuẩn và việc có thể bị thu hồi quyết định công nhận nếu không duy trì được kết quả, chất lượng xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn này sẽ tốt hơn.

Như vậy, so với giai đoạn trước, giai đoạn 2026-2030 có nhiều nhiệm vụ mới trong xây dựng nông thôn mới. Trong đó, có những nhiệm vụ khá nặng nề như phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số tại khu vực nông thôn cần được lưu tâm. Với những nhiệm vụ đã nêu, ông Nguyễn Ngọc Luân xác định việc nào cần tập trung trước và vì sao?

Ông Nguyễn Ngọc Luân: "Đề vận hành một chương trình tích hợp mới, tôi nghĩ cần kiện toàn hệ thống bộ máy chỉ đạo" (Ảnh: Thành Đông). Vâng, như thông tin chị Nga vừa cung cấp, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết 46. Mới đây, Chính phủ đã ban hành nghị định về quản lý, triển khai thực hiện chương trình. Trong 15 năm trước, chúng ta có một chương trình riêng về nông thôn mới. Khi chuyển sang chương trình tích hợp, nông thôn mới vẫn là một nội dung, vẫn có mục tiêu, tiêu chí để thực hiện. Những gì chúng ta đang xây dựng vẫn tiếp tục được kế thừa để triển khai. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, chương trình được tích hợp, bộ máy thay đổi, các địa phương cũng sắp xếp lại đơn vị hành chính. Vì vậy, về công việc cần ưu tiên sớm trong giai đoạn này, tôi cho rằng quan trọng nhất là xuất phát từ yếu tố con người. Qua 15 năm xây dựng nông thôn mới, chúng ta đã có nhiều bài học kinh nghiệm. Nhưng đến nay, đội ngũ cán bộ đã có nhiều thay đổi. Để triển khai, vận hành một chương trình tích hợp mới, tôi nghĩ cần kiện toàn hệ thống bộ máy chỉ đạo, triển khai thực hiện chương trình từ Trung ương đến cấp tỉnh, cấp xã và từng thôn, bản. Khi con người đã ổn định vị trí, được xác định rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, theo tinh thần “sáu rõ” mà chúng ta thường nói, thì các điều kiện triển khai, từ huy động nguồn lực đến thực hiện các tiêu chí nông thôn mới, cũng được làm rõ. Đây là nền tảng để triển khai các nội dung của chương trình mới.

Đến với phần hai của chương trình: Những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030, xin bà Tô Thúy Nga làm rõ những nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Nếu lựa chọn ba nhóm việc cần ưu tiên để địa phương dễ dàng triển khai, bà nhấn mạnh những nhóm việc nào, thưa bà?

Bà Tô Thúy Nga nhấn mạnh bài học về vai trò của người dân trong việc xây dựng nông thôn mới (Ảnh: Thành Đông). Cuối tháng 8/2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 46 về tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình chung: Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Ngày 12/10, Chính phủ đã thông qua nghị định về nội dung, cơ chế, chính sách để thực hiện chương trình. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ cũng chủ trì hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện chương trình, tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến tất cả các tỉnh, thành phố. Việc triển khai chương trình giai đoạn 2026-2030 có nhiều yếu tố mới, đặc biệt trong bối cảnh tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình thống nhất. Điều này đòi hỏi sự phối hợp rất chặt chẽ giữa các ngành. Xây dựng nông thôn mới trong bối cảnh đó có nhiều thuận lợi, đồng thời cũng có nhiều thách thức. Thuận lợi là chúng ta có thể sử dụng nguồn lực của cả chương trình để phục vụ các mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Trước đây, chúng ta chỉ có nguồn lực xây dựng nông thôn mới và các nguồn vốn lồng ghép khác để triển khai, nên cũng chỉ có một phần. Bây giờ, ngoài nguồn lực của chương trình nông thôn mới trước đây, còn có nguồn lực từ các nội dung giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong bối cảnh tích hợp thêm cả ba chương trình về văn hóa, y tế, giáo dục, nguồn lực của các chương trình này cũng có thể phục vụ mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Như vậy, trong giai đoạn 2026-2030, nguồn lực sẽ thuận lợi hơn cho các địa phương. Đặc biệt, cơ chế của chương trình mới giao quyền chủ động rất lớn cho địa phương. Tỉnh phân bổ kinh phí cho các xã và các xã được chủ động sử dụng kinh phí đó, kể cả việc điều chỉnh trong quá trình thực hiện cũng chủ động hơn giai đoạn trước rất nhiều. Trong bối cảnh ấy, cả Trung ương và địa phương đều đứng trước thách thức: Làm thế nào để phát huy nguồn lực và những cơ chế đổi mới nhằm đạt kết quả cao hơn? Riêng về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, tôi nghĩ có một số nhiệm vụ trọng tâm, đặc biệt khi năm 2026 là năm đầu triển khai chương trình. Trước hết, các địa phương phải rà soát lại theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Bộ tiêu chí có nhiều thay đổi so với trước đây. Trước đây có 19 tiêu chí, còn hiện nay có 10 tiêu chí, với nhiều nội dung thay đổi. Một phần kế thừa giai đoạn trước, đồng thời bổ sung, điều chỉnh nhiều nội dung để phù hợp với bối cảnh hiện nay. Các địa phương cần rà soát để biết mình đang ở đâu trong bức tranh chung, từ đó có kế hoạch triển khai thực hiện. Mục tiêu chung của chương trình giai đoạn 2026-2030 là có 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó ít nhất 10% đạt nông thôn mới hiện đại. Tuy nhiên, không phải cào bằng, tất cả địa phương trong cả nước đều có mục tiêu như vậy, mà phải điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh chung và điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Đặc biệt, theo Nghị quyết số 27 của Bộ Chính trị về phát triển vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới, còn có các chỉ tiêu xây dựng nông thôn mới theo từng vùng. Từ bối cảnh chung, các tỉnh phải rà soát để biết điều kiện hiện tại của mình như thế nào, lộ trình cần phấn đấu đến hết giai đoạn ra sao và xác định các nhiệm vụ ưu tiên. Đối với những xã có điều kiện tương đối thuận lợi, các tiêu chí gần tiệm cận yêu cầu của bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030, cần có giải pháp để sớm hoàn thành, đạt chuẩn nông thôn mới và có giải pháp xây dựng nông thôn mới hiện đại. Đối với những xã khó khăn, đặc biệt là nhiều xã thuộc nhóm III, là nhóm xã khó khăn, đặc biệt khó khăn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, mức độ thiếu hụt các tiêu chí còn rất lớn. Theo thống kê sơ bộ của Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, nhiều xã chưa đạt tiêu chí nào, thậm chí số nội dung, tiêu chí nhỏ đạt được cũng rất thấp. Với những xã này, cần xác định lộ trình cụ thể, biết nội dung nào cần ưu tiên làm ngay, nội dung nào có thể chậm hơn một chút. Những nội dung về hạ tầng chẳng hạn, cần được ưu tiên làm ngay. Những nội dung cần tích lũy thì làm từng bước, không thể dàn đều để thực hiện cùng lúc. Theo bộ tiêu chí tại Quyết định số 51 của Thủ tướng Chính phủ, có 10 tiêu chí. Tuy nhiên, một số tiêu chí khá nặng, tỷ lệ xã đạt hiện nay còn thấp, ví dụ như tiêu chí phát triển kinh tế nông thôn hoặc tiêu chí khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Tiêu chí khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vừa khó, vừa mới được đưa vào trong giai đoạn này, nên còn nhiều địa phương chưa đạt. Chuyển đổi số là một trong những trọng tâm, giải pháp trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong xây dựng nông thôn mới, đây cũng là tiêu chí quan trọng và đang còn thiếu hụt. Vì vậy, rất mong các địa phương tập trung ưu tiên những nội dung, tiêu chí còn nhiều thiếu hụt như vậy. Một nội dung trọng tâm nữa trong giai đoạn này là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được tập trung ưu tiên, dành nhiều nguồn lực để thực hiện. Đặc biệt, về hệ số, định mức phân bổ kinh phí, vùng này được hỗ trợ khá nhiều kinh phí so với các địa bàn khác. Đây cũng là địa bàn thiếu hụt nhiều tiêu chí hơn so với các địa bàn khác, nên cần có giải pháp phù hợp với điều kiện của từng địa phương. Như anh Luân đã nói từ bài học của Hà Tĩnh trong giai đoạn trước, với các xã ở nhóm đầu, chúng ta cần “nâng” để đạt chuẩn. Còn với nhóm cuối, phải “đỡ”, hỗ trợ để họ có động lực phấn đấu. Tôi cũng xin cung cấp thêm thông tin: Theo nghị định vừa ban hành, ngoài chỉ tiêu về số xã đạt chuẩn nông thôn mới, tức là nhóm xã đạt kết quả cao, chúng tôi còn có thêm chỉ tiêu về tỷ lệ xã đạt dưới bốn tiêu chí trong giai đoạn này. Qua đó, những xã khó khăn hơn, thuộc nhóm chưa về đích trong giai đoạn này, cũng có động lực tiếp tục phấn đấu. Tôi xin chia sẻ một số nội dung trọng tâm như vậy.

Như vậy, có thể thấy để đạt được kết quả trong xây dựng nông thôn mới, không chỉ cần cả hệ thống chính trị vào cuộc mà chính những người thụ hưởng, tức là người dân, cũng phải tích cực tham gia. Từ kinh nghiệm của các tỉnh, thành vừa nêu, ông Nguyễn Ngọc Luân có thể bổ sung một điều kiện quan trọng về cách làm để phát huy hiệu quả tốt hơn, thưa ông?

Theo ông Nguyễn Ngọc Luân, kết quả xây dựng nông thôn mới không chỉ thể hiện ở những con đường làng khang trang mà còn là những thay đổi sâu sắc trong đời sống người dân (Ảnh: Thành Đông). Vâng, tôi nhất trí với những kinh nghiệm mà chị Nga vừa tổng kết. Nếu bổ sung thêm một điểm, tôi nghĩ rằng, song song với việc rà soát, đánh giá và triển khai dựa trên nhu cầu của người dân, chúng ta nên có cách tiếp cận dựa vào nguồn lực, nội lực sẵn có của cộng đồng. Nếu chỉ nhìn vào những thiếu hụt so với bộ tiêu chí và tìm cách bù đắp thì chúng ta không thể có đủ nguồn lực để làm được điều đó. Nhiều khi cố gắng chạy theo những thiếu hụt ấy, các vấn đề cần ưu tiên hơn chưa chắc đã được quan tâm. Nói đến nội lực, tôi cho rằng mỗi cộng đồng dân cư nông thôn đều có cơ sở vật chất, tài nguyên thiên nhiên, giá trị văn hóa, tri thức bản địa. Những giá trị đó cần được phát huy, kết hợp với nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài. Như vậy, cộng đồng sẽ từng bước làm chủ, lập được kế hoạch, phát huy thế mạnh của mình và giảm dần sự phụ thuộc vào bên ngoài. Kết quả đạt được cũng sẽ thực chất và bền vững hơn.

Từ những kết quả chung và mô hình như Hà Tĩnh vừa được ông Luân chia sẻ, theo bà Tô Thúy Nga, bài học nào đáng chú ý nhất về tổ chức xây dựng nông thôn mới? Để vận dụng ở các địa phương khác nhau, cần xem xét những điều kiện như thế nào, thưa bà?

Thực tiễn xây dựng nông thôn mới trong 15 năm vừa qua có rất nhiều bài học, mô hình, cách làm hay, sáng tạo. Không chỉ Hà Tĩnh có những kết quả nổi bật trong xây dựng nông thôn mới mà nhiều địa phương khác trong cả nước cũng vậy. Mỗi địa phương có một thế mạnh riêng. Ví dụ, Quảng Ninh có nhiều mô hình, cách làm sáng tạo về phát triển hạ tầng hoặc phát triển sản phẩm OCOP, để OCOP thực sự tỏa sáng ở Quảng Ninh. Ở Ninh Bình, tỉnh cũng có nhiều cách làm để gắn xây dựng nông thôn mới với phát triển du lịch, xây dựng cảnh quan nông thôn. Nhiều xã ở Ninh Bình rất đẹp. Trên địa bàn Ninh Bình hiện nay, gồm cả Ninh Bình và Nam Định trước đây, nhiều khu vực có kết quả nổi bật về xây dựng cảnh quan, môi trường nông thôn, như Hải Hậu, Yên Khánh. Bà Tô Thúy Nga dẫn chứng bài học kinh nghiệm tại rất nhiều địa phương trong cả nước (Ảnh: Thành Đông). Vào xa hơn, ở khu vực Đông Nam Bộ, Đồng Nai cũng là một trong hai tỉnh đầu tiên được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, sau Nam Định. Đồng Nai có nhiều cách làm hay về huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước. Tỉnh chủ yếu tự cân đối ngân sách, không được điều tiết từ ngân sách Trung ương, nhưng có nhiều giải pháp sáng tạo để huy động các nguồn lực khác, nguồn lực xã hội hóa trong xây dựng nông thôn mới. Từ kết quả của các tỉnh, có thể thấy một số vấn đề cốt lõi. Như anh Luân đã phân tích ở trường hợp Hà Tĩnh, người dân là chủ thể của xây dựng nông thôn mới. Trước đây, chúng tôi thường nói xây dựng nông thôn mới phải “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng”. Nhưng ở Đồng Nai, không chỉ như vậy, người dân còn đề xuất nội dung thực hiện. Khi nói đến “dân bàn” tức là đã có nội dung để bàn. Nhưng ở một số tỉnh, người dân còn đề xuất xây dựng nông thôn mới như thế nào, đề xuất giải pháp, nội dung thực hiện. Đó chính là vai trò chủ thể của người dân. Những nội dung xây dựng nông thôn mới phải phù hợp với nhu cầu, mong muốn và phục vụ trực tiếp người dân thì kết quả mới bền vững. Khi đó mới huy động được người dân tham gia tích cực, nhiệt tình, đóng góp cả sức người, sức của để xây dựng nông thôn mới. Vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới ở nhiều địa phương rất tiêu biểu. Tôi nghĩ rằng, từ thực tiễn giai đoạn vừa qua và trong thời gian tới, vai trò chủ thể của người dân cần được chú trọng hơn nữa. Người dân không chỉ là đối tượng mà còn là chủ thể. Xây dựng nông thôn mới phải góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Đó là bài học đầu tiên. Bài học thứ hai, theo tôi, là xây dựng nông thôn mới không chỉ rập khuôn theo 19 tiêu chí trước đây hay 10 tiêu chí hiện nay, mà phải linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Khi xây dựng nông thôn mới, chúng ta không thể dàn đều tất cả nội dung để triển khai mà phải căn cứ vào nhu cầu thực tế. Địa phương chưa có nước sạch thì cần hỗ trợ đầu tư công trình nước sạch. Địa phương còn thiếu các nội dung về phát triển kinh tế nông thôn, hợp tác xã, khuyến nông thì phải có giải pháp hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn. Địa phương còn thiếu điện, hạ tầng thương mại nông thôn thì phải hỗ trợ phát triển những nội dung đó. Việc lựa chọn nội dung thực hiện không phải dàn đều mà phải tùy thuộc vào điều kiện của địa phương. Giai đoạn 2021-2025 có xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Với những địa phương đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, đã xây dựng nông thôn mới nâng cao, có thể lựa chọn những lĩnh vực là thế mạnh nổi trội để xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Trong giai đoạn tới, chúng ta không xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu mà tiến tới xây dựng nông thôn mới hiện đại. Tuy nhiên, việc lựa chọn nội dung phải phù hợp, hài hòa giữa khắc phục những thiếu hụt và phát huy điều kiện nổi trội của địa phương. Ví dụ, cùng là phát triển đường giao thông nhưng giải pháp ở xã đồng bằng khác hẳn xã miền núi. Không hẳn đầu tư nhiều kinh phí để xây dựng các tuyến đường nhựa đã phù hợp với điều kiện miền núi. Thực hiện các nội dung xây dựng nông thôn mới như thế nào cũng phải phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Tôi nghĩ bài học thứ ba cũng rất quan trọng là duy trì kết quả sau khi được công nhận đạt chuẩn hoặc sau khi hoàn thành một nội dung, dự án, mô hình. Đó là việc duy trì, vận hành các công trình sau đầu tư, làm thế nào để kết quả thực sự phục vụ người dân. Không phải cứ hoàn thành một mô hình hay dự án là đã hoàn thành nhiệm vụ. Việc duy trì kết quả sau khi được công nhận đạt chuẩn cũng rất quan trọng. Chính quyền, người dân và cộng đồng cùng vào cuộc xây dựng nông thôn mới, phấn đấu đạt chuẩn là cả một quá trình lâu dài. Chúng ta thường nói xây dựng nông thôn mới có điểm đầu nhưng không có điểm kết thúc. Với kết quả đạt chuẩn, trước hết phải duy trì, sau đó tiếp tục nâng cao. Ví dụ, với tiêu chí nước sạch, có thể quy định tỷ lệ 80% hộ được sử dụng nước đạt quy chuẩn là đạt tiêu chí. Nhưng không chỉ dừng lại ở 80%. Sau khi đạt chuẩn, chúng ta phải phấn đấu nâng lên 90%, thậm chí hơn 90%. Những nội dung như vậy cần được quan tâm. Bên cạnh những kết quả nổi bật của giai đoạn 2021-2025, vẫn còn những nội dung hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Một trong những nội dung chúng tôi tập trung trong giai đoạn tới chính là duy trì và nâng cao chất lượng thực hiện các tiêu chí nông thôn mới sau khi được công nhận đạt chuẩn.

Trong quá trình nghiên cứu các chính sách nông nghiệp và nông thôn, ông Nguyễn Ngọc Luân có thể chia sẻ một mô hình hoặc cách làm tiêu biểu trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn vừa qua? Một số địa phương tiêu biểu đã giải quyết những vấn đề gì và đạt kết quả ra sao, thưa ông?

Trước khi trả lời câu hỏi, tôi xin khẳng định rất đồng thuận với quan điểm của chị Nga khi đánh giá những thành tựu đạt được trong giai đoạn 2021-2025. Tôi cho rằng, nếu chỉ nhìn vào kết quả đạt chuẩn, những con đường hay các tiêu chí thì chưa phản ánh hết giá trị mà nông thôn mới đem lại. Một trong những điểm nhấn quan trọng là sự thay đổi lớn về tư duy, nhận thức của cộng đồng dân cư nông thôn và đội ngũ cán bộ ở cơ sở. Ông Nguyễn Ngọc Luân hiện là nghiên cứu sinh chuyên ngành chính sách nông nghiệp (Ảnh: Thành Đông). Nhìn vào đường làng, chúng ta thấy sự thay đổi về cảnh quan, nhưng quan trọng hơn là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm mà nông thôn mới đem lại. Về kinh nghiệm và những cách làm sáng tạo, tiêu biểu trong giai đoạn vừa qua, có rất nhiều cách làm hay, từ các tỉnh miền Bắc như Quảng Ninh với OCOP, Hà Tĩnh với khu dân cư kiểu mẫu, cho đến Đồng Nai, Thừa Thiên Huế. Mỗi địa phương đều có những cách làm rất sáng tạo. Để chọn một mô hình tiêu biểu, tôi xin chọn Hà Tĩnh, một tỉnh miền Trung có xuất phát điểm còn nhiều khó khăn, hạn chế nhưng có cách làm đổi mới, sáng tạo và đã đạt được những kết quả quan trọng. Thứ nhất, Hà Tĩnh có quyết tâm chính trị rất lớn của đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp, từ tỉnh, huyện đến xã. Mỗi cuối tuần, lãnh đạo tỉnh, huyện đều xuống cơ sở để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, chia sẻ, động viên, tạo sự khích lệ đối với cơ sở. Thứ hai là sự tham gia tích cực, sôi nổi của cộng đồng dân cư nông thôn, thể hiện điển hình qua phong trào khu dân cư mẫu và vườn mẫu được Hà Tĩnh triển khai từ giai đoạn 2016-2020. Phong trào này có cách tiếp cận từ cơ sở, từ cộng đồng dân cư ở thôn, bản, giúp khơi dậy nội lực, nâng cao năng lực, trao cho người dân quyền và động lực triển khai. Lâu nay, chúng ta thường nói đến việc “huy động cộng đồng”. Nhưng ở Hà Tĩnh, tôi cho rằng đã chuyển sang trạng thái “phát triển cộng đồng”, tức là không coi người dân là khách thể nữa mà họ thực sự là chủ thể của xây dựng nông thôn mới. Thứ ba, trong quá trình triển khai, Hà Tĩnh rất chủ động với nhiều cách làm. Ví dụ, địa phương sử dụng ngân sách để hỗ trợ vốn vay cho người dân, đồng thời có chính sách gọi là “nâng đầu, đỡ cuối”. “Nâng đầu” nghĩa là những đơn vị ở nhóm đầu được hỗ trợ để trở thành mô hình tiêu biểu, điển hình cho các đơn vị khác học tập. “Đỡ cuối” là ưu tiên nguồn lực hơn cho những xã còn nhiều khó khăn. Hà Tĩnh cũng xây dựng bản đồ số nông thôn mới. Đây là cách làm rất thú vị: chúng ta có thể truy cập qua một đường link để tìm hiểu thông tin của từng cơ sở. Một cách làm nữa là thu hồi quyết định công nhận đạt chuẩn. Hà Tĩnh rất quyết liệt: đơn vị nào trong quá trình triển khai không duy trì tốt những kết quả đạt được thì sẽ bị thu hồi quyết định công nhận đạt chuẩn. Kinh nghiệm thực tế cho thấy, chính những xã sau khi bị thu hồi quyết định công nhận đạt chuẩn lại có quyết tâm cao hơn và sau đó đạt kết quả tốt hơn. Ngoài ra, một cách làm của Hà Tĩnh mà tôi thấy rất đáng học hỏi là tính điểm cho các xã đạt chuẩn nông thôn mới. Nếu chỉ nhìn hàng trăm xã trong một tỉnh đều đạt chuẩn nông thôn mới thì chúng ta không thấy được sự khác biệt giữa các xã. Việc tính điểm giúp nhận diện rõ hơn: hai xã cùng đạt chuẩn nhưng có xã đạt điểm cao hơn, có xã đạt điểm thấp hơn. Qua đó, bức tranh nông thôn được phản ánh rõ hơn, tốt hơn. Tóm lại, bài học kinh nghiệm của Hà Tĩnh, theo tôi, là quyết tâm chính trị rất lớn của hệ thống chính trị các cấp, cùng sự tham gia sôi nổi, tích cực của cộng đồng dân cư nông thôn. Có thể nói ví von rằng, nông thôn mới muốn bay xa thì cần có đôi cánh từ cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư.

Bà Tô Thúy Nga có thể khái quát những kết quả nổi bật trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025? Những kết quả đó thể hiện sự thay đổi như thế nào trong đời sống của người dân khu vực nông thôn, thưa bà?

Hai diễn giả tham gia tọa đàm của báo Dân trí là các chuyên gia về chính sách tam nông (Ảnh: Thành Đông). Chương trình nông thôn mới, qua 15 năm thực hiện, từ buổi đầu năm 2009 đến năm 2025 đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, một lần nữa khẳng định sự đúng đắn trong đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển nông thôn. Chương trình nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, từ thay đổi diện mạo khu vực nông thôn đến thay đổi đời sống của từng người dân. Đến tháng 6/2025, khi tổng kết kết quả thực hiện giai đoạn 2021-2025, trước thời điểm sắp xếp xã, tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới là 79,3% số xã của cả nước. Tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu cũng cao hơn nhiều so với mục tiêu đề ra. Hầu hết các mục tiêu của chương trình cơ bản đạt và đạt cao hơn so với mục tiêu đề ra. Kết quả xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 không chỉ dừng lại ở những con số về thực hiện mục tiêu mà còn thể hiện ở sự thay đổi rõ nét của bộ mặt nông thôn. Trước hết, có thể thấy cơ sở hạ tầng nông thôn ngày càng hoàn thiện, từ hệ thống đường giao thông, điện sinh hoạt, hạ tầng thương mại nông thôn đến các thiết chế văn hóa, y tế, giáo dục... Cơ sở hạ tầng không chỉ phục vụ nhu cầu đời sống ngày càng cao của người dân mà còn phục vụ phát triển kinh tế. Nhiều khu vực nông thôn đã tiệm cận với tiêu chuẩn của đô thị. Đó là kết quả trước hết về hạ tầng nông thôn. Thứ hai là sự thay đổi rõ nét trong đời sống kinh tế, xã hội của khu vực nông thôn. Nhiều giải pháp phát triển kinh tế nông thôn, tiêu biểu như Chương trình OCOP, phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã, tổ hợp tác hay các tổ khuyến nông cộng đồng, đã thúc đẩy sự chuyển đổi từ đơn thuần phát triển nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông thôn. Thu nhập của người dân tăng lên rõ rệt trong giai đoạn vừa qua, tỷ lệ hộ nghèo cũng giảm nhanh. Ở nhiều khu vực, thu nhập của người dân tại các xã nông thôn thậm chí bằng hoặc cao hơn khu vực đô thị. Đời sống vật chất được nâng lên cũng dẫn đến những chuyển biến trong việc tiếp cận các giá trị văn hóa, dịch vụ y tế, giáo dục của người dân. Có thể thấy nhận thức của người dân nông thôn ngày càng chuyển biến tích cực, không chỉ về sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế để cải thiện đời sống mà còn trong lối sống. Một trong những thay đổi, cũng là kết quả tích cực của giai đoạn vừa qua, là sự chuyển biến trong bức tranh cảnh quan, môi trường nông thôn. Có thể thấy nhiều tuyến đường hoa là sản phẩm của xây dựng nông thôn mới, thể hiện sự vào cuộc của người dân và các tổ chức chính trị - xã hội. Việc phân loại rác tại nguồn, thu gom, xử lý chất thải sinh hoạt cũng là kết quả tiêu biểu ở khu vực nông thôn. Riêng việc phân loại rác tại nguồn, ở một mặt nào đó, khu vực nông thôn thực hiện khá tốt, thậm chí tốt hơn đô thị. Nhìn chung, công tác bảo vệ môi trường nông thôn trong giai đoạn vừa qua có nhiều chuyển biến tích cực. TS Tô Thúy Nga hiện là Trưởng phòng Nông thôn mới, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia (Ảnh: Thành Đông). Điểm qua một vài kết quả chính như vậy, có thể thấy xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 đã có sự chuyển biến tích cực: từ phát triển các yếu tố hạ tầng của những giai đoạn trước sang những kết quả phục vụ trực tiếp đời sống người dân; từ kiểm đếm số lượng bao nhiêu xã đạt chuẩn, bao nhiêu xã đạt nông thôn mới nâng cao, hiện đại sang nâng cao chất lượng. Không chỉ dừng lại ở việc đạt chuẩn mà còn tiếp tục nâng cao chất lượng. Những yếu tố mềm như văn hóa, giáo dục, y tế, hệ thống chính trị, an ninh trật tự cũng được quan tâm nhiều hơn, sâu sắc hơn trong giai đoạn vừa qua. Từ những kết quả đạt được, có thể thấy sự chuyển biến trong đời sống người dân. Quan trọng nhất là sự hài lòng của người dân đối với kết quả xây dựng nông thôn mới ngày càng cao hơn.

"Người dân là chủ thể, là người sáng tạo xây dựng nông thôn mới"

Hoa Lê

(Dân trí) - Không chỉ là chủ thể tham gia, giám sát, thụ hưởng, theo định hướng xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, người dân còn trực tiếp góp sáng kiến, sáng tạo thực hiện Chương trình MTQG này.

Tọa đàm “Xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030: Từ kinh nghiệm thực tiễn đến nhiệm vụ trọng tâm"

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn.

Bước sang giai đoạn mới, Quốc hội đã hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia thành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Người dân là chủ thể, là người sáng tạo xây dựng nông thôn mới - 1

Với mục tiêu mới cùng bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, tọa đàm “Xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030: Từ kinh nghiệm thực tiễn đến nhiệm vụ trọng tâm" sẽ thông tin sâu rộng về kết quả, kinh nghiệm trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, đồng thời trao đổi về cơ chế, chính sách và cách thức tổ chức thực hiện trong giai đoạn mới.

Hai vị diễn giả tham gia tọa đàm là bà Tô Thuý Nga, Trưởng phòng Nông thôn mới, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia và ông Nguyễn Ngọc Luân, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn Chính sách nông nghiệp (thuộc Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường) sẽ khắc họa bức tranh toàn diện về xây dựng nông thôn mới giai đoạn trước và nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030.