AI từ “phép màu công sở" đến nguyên nhân gây kiệt sức với dân văn phòng

Khối lượng công việc nhân lên

Trong nhiều năm, AI được xem là công cụ có thể giúp con người làm việc ít hơn nhưng hiệu quả hơn. Những tác vụ lặp đi lặp lại sẽ được máy đảm nhận để con người có thêm thời gian cho sáng tạo, tư duy chiến lược và nghỉ ngơi.

Thế nhưng thực tế, nhiều văn phòng hiện nay, AI đang dẫn đến con đường theo hướng ngược lại.

Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào quy trình làm việc, nhiều người lao động cho biết họ không cảm thấy “nhẹ việc” hơn, mà ngược lại, nhịp độ công việc đang tăng tốc đến mức ngột ngạt.

Tại Hàn Quốc, nơi vốn nổi tiếng với văn hóa làm việc cường độ cao và yêu cầu phản hồi nhanh, áp lực này càng hiện rõ. Theo báo cáo của Korea Institute for International Economic Policy (viện nghiên cứu chính sách kinh tế do nhà nước Hàn Quốc thành lập), Hàn Quốc hiện là quốc gia có tỷ lệ sử dụng AI trong công việc cao nhất trong nhóm khảo sát, đạt 51,1%, vượt cả Nhật Bản và Đài Loan.

Kim, kỹ sư dữ liệu tại một nền tảng tìm kiếm lớn ở Hàn Quốc, cho biết AI từng khiến anh cảm thấy như đang chứng kiến “phép màu công nghệ”. Nhưng hiện tại, chính công nghệ đó lại trở thành nguyên nhân lớn nhất khiến anh mệt mỏi.

Theo Kim, những dự án từng cần 3-4 kỹ sư làm trong một tuần nay có thể hoàn thành chỉ trong nửa ngày nhờ các công cụ lập trình AI. Tuy nhiên, điều đó không giúp khối lượng công việc giảm đi.

“Vì ai cũng dùng AI, tiêu chuẩn năng suất thay đổi ngay lập tức. Những phần việc dễ đã biến mất, còn những phần khó nhất thì tăng lên”, anh nói.

Thay vì chỉ tập trung viết mã như trước, giờ đây anh phải dành phần lớn thời gian để rà soát sản phẩm do AI tạo ra, đánh giá rủi ro, phối hợp liên phòng ban và kiểm chứng tính chính xác của hệ thống. Những công việc đó đòi hỏi khả năng phán đoán và trách nhiệm cao hơn, cũng chính là phần gây hao mòn tinh thần lớn nhất.

Khi AI tạo ra “năng suất giả”

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy AI thực sự giúp tăng năng suất lao động. Nhưng thay vì tạo thêm khoảng nghỉ cho nhân viên, nhiều doanh nghiệp lại tận dụng điều đó để đẩy nhanh tiến độ và tăng khối lượng công việc.

Khảo sát của Upwork Research Institute (bộ phận nghiên cứu chuyên sâu thuộc nền tảng làm việc tự do toàn cầu Upwork) cho thấy 81% nhà quản lý tại Mỹ và Anh thừa nhận rằng AI khiến kỳ vọng về hiệu suất làm việc tăng lên. Trong khi đó, 71% nhân viên cho biết họ đang rơi vào trạng thái kiệt sức.

Không ít người hiện phải cùng lúc sử dụng nhiều công cụ AI khác nhau: một hệ thống để nghiên cứu dữ liệu, một công cụ để tóm tắt tài liệu, công cụ khác để dựng bài thuyết trình hay phân tích số liệu. Việc liên tục chuyển đổi giữa các nền tảng khiến não bộ luôn trong trạng thái căng thẳng.

Boston Consulting Group (công ty tư vấn quản lý toàn cầu tại Mỹ) gọi hiện tượng này là “AI brain fry” - trạng thái quá tải nhận thức do phải tương tác liên tục với quá nhiều hệ thống AI. Các triệu chứng phổ biến bao gồm đau đầu kéo dài, giảm tập trung, chậm ra quyết định và cảm giác “sương mù não bộ”.

Theo các nhà nghiên cứu, năng suất có thể tăng khi người lao động dùng một hoặc hai công cụ AI. Nhưng khi số lượng công cụ vượt quá 4, hiệu quả bắt đầu giảm mạnh do não bộ phải liên tục chuyển đổi ngữ cảnh làm việc.

Ông Hyun Myung-ho, GS tâm lý học tại Trường Đại học Chung-Ang, cho rằng áp lực lớn nhất hiện nay không nằm ở thao tác kỹ thuật, mà ở việc con người phải giám sát liên tục các kết quả do AI tạo ra.

“Người lao động phải đặt lệnh, kiểm tra, so sánh, chỉnh sửa và xác minh kết quả gần như không ngừng nghỉ. Đó là dạng lao động nhận thức rất nặng nề”, ông nói.

Trong nhiều ngành nghề, AI cũng đang tạo ra một dạng “lao động vô hình” mới.

Lee, chuyên viên marketing tại Seoul, cho biết cô thường mất hàng giờ để sửa lại các báo cáo do AI tạo ra vì cấp trên cho rằng sản phẩm của AI gần như đã hoàn thiện.

“Sếp nghĩ AI có thể hoàn thành khối lượng công việc cả tuần chỉ trong một ngày. Nhưng thực tế là phần chỉnh sửa còn nhiều hơn trước”, cô nói.

Trong lĩnh vực sáng tạo nội dung, áp lực cũng không hề nhỏ. Jeon, một nhà sáng tạo nội dung ngoài 20 tuổi, cho hay lượng video và hình ảnh do AI tạo ra đang tăng với tốc độ khổng lồ, khiến các sản phẩm cá nhân ngày càng khó tiếp cận người xem.

“Tôi có cảm giác đang phải cạnh tranh với một cỗ máy tạo nội dung vô hạn”, cô nói.

Theo nhiều nhân viên, điều đáng lo nhất là AI có thể tạo ra những sản phẩm trông rất chuyên nghiệp dù bên trong vẫn tồn tại sai sót. Điều này khiến khối lượng kiểm duyệt và sửa lỗi dồn lên vai những nhân sự có kinh nghiệm.

Kim gọi đó là sự bùng nổ của “năng suất giả”.

“Trước đây, một nhân sự thiếu kỹ năng thường hoàn thành công việc chậm. Còn bây giờ, họ có thể hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ chỉ trong thời gian ngắn, để rồi người có kinh nghiệm phải chịu trách nhiệm kiểm tra toàn bộ”, anh nói.

Sự tăng tốc mà AI mang lại cũng đang âm thầm thay đổi tâm lý nơi công sở. Những công việc từng được hiểu là cần thời gian nay phải hoàn thành trong vài giờ. Tốc độ phản hồi trở thành tiêu chuẩn mới, còn cảm giác bị tụt lại phía sau ngày càng lớn.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu doanh nghiệp chỉ nhìn vào hiệu suất mà bỏ qua giới hạn nhận thức của con người, cái giá phải trả sẽ là chất lượng công việc suy giảm, tỷ lệ nghỉ việc gia tăng và tình trạng kiệt sức kéo dài.

“AI có thể hoạt động không ngừng nghỉ, nhưng con người thì không”, GS Hyun nhận định.