Lãnh đạo FPT nói về tin đồn "sa thải 26.000 người vì AI"

Những ngày gần đây, thông tin “FPT giảm 26.000 nhân sự chỉ trong 15 tháng” lan truyền trên một số trang mạng xã hội và diễn đàn, làm dấy lên lo ngại về làn sóng sa thải do trí tuệ nhân tạo (AI).

Tuy nhiên, theo ông Đỗ Cao Bảo, Ủy viên HĐQT, Thành viên HĐQT kiêm Chủ tịch Ủy ban Nhân sự và lương thưởng Tập đoàn FPT, đây là cách hiểu sai về số liệu, xuất phát từ việc so sánh không cùng hệ quy chiếu.

Ông Bảo cho biết, con số “giảm 26.000 nhân sự” thực chất là kết quả của việc lấy tổng số lao động công bố trên truyền thông (bao gồm cả các công ty liên kết như FPT Telecom, FPT Retail, FPT Trading) trừ đi số nhân viên trong báo cáo tài chính hợp nhất - vốn không bao gồm các đơn vị này theo quy định kế toán. Từ phép tính sai này, một số người đã suy diễn rằng FPT cắt giảm hàng chục nghìn lao động vì AI.

“Trên thực tế, năm 2025, nếu tính cả các công ty liên kết, FPT không những không giảm mà còn tăng hơn 2.000 nhân sự”, ông Bảo nhấn mạnh.

AI chưa tạo ra làn sóng sa thải hàng loạt

Theo ông Đỗ Cao Bảo, lo ngại “AI lấy việc của con người” phần nào xuất phát từ định kiến và tâm lý sợ hãi trước công nghệ mới. Khi đã tin rằng AI sẽ thay thế con người, nhiều người có xu hướng tìm mọi dấu hiệu để củng cố niềm tin đó, kể cả những số liệu chưa được kiểm chứng.

Thực tế tại FPT cho thấy điều ngược lại. Doanh nghiệp này chưa ghi nhận việc sa thải nhân sự vì AI, trong khi nhu cầu tuyển dụng vẫn duy trì nhờ các hợp đồng công nghệ mới. Tuy nhiên, AI đang tạo ra áp lực thay đổi rất rõ: khách hàng yêu cầu cao hơn về năng suất, thời gian triển khai và chi phí.

“Khách hàng hiện nay đều đặt điều kiện phải ứng dụng AI, làm nhanh hơn và giá phải rẻ hơn”, ông Bảo cho biết.

Điều này buộc doanh nghiệp công nghệ không thể giữ cách làm cũ, mà phải tái cấu trúc quy trình, đào tạo lại đội ngũ và tích hợp AI vào hoạt động sản xuất phần mềm.

Việc làm không mất đi nhưng điều kiện làm việc thay đổi

Dưới góc nhìn của ông Bảo, AI không xóa bỏ việc làm, mà đang “tái định nghĩa” công việc. Những vị trí mang tính lặp lại, có quy trình rõ ràng như tổng đài chăm sóc khách hàng hay các tác vụ sản xuất nội dung cơ bản có thể được AI thay thế phần lớn, có thể tới 70-80%.

Trong lĩnh vực phần mềm, AI có thể hỗ trợ mạnh ở khâu lập trình, khâu mà theo ông Bảo, vốn chỉ chiếm khoảng 30% quy trình. Các công đoạn quan trọng hơn như phân tích nghiệp vụ, thiết kế hệ thống hay làm việc với khách hàng vẫn phụ thuộc vào con người.

Ngay cả trong phần lập trình, AI hiện chủ yếu thay thế các công việc đơn giản, phù hợp với lập trình viên ít kinh nghiệm. Những kỹ sư có trình độ cao vẫn giữ vai trò then chốt trong việc thiết kế, kiểm soát và đảm bảo chất lượng sản phẩm.

“AI có thể thay thế một phần công việc, nhưng chưa thể thay thế kỹ sư phần mềm”, đồng sáng lập tập đoàn FPT nhận định.

Một thay đổi đáng chú ý, theo ông Đỗ Cao Bảo, là nhu cầu của thị trường không còn dừng ở việc “đặt hàng viết phần mềm” như trước, mà đã chuyển sang tìm kiếm các đối tác có thể đồng hành trong quá trình chuyển đổi số toàn diện, gắn với AI.

Ông Bảo cho biết, với những dự án gần đây của FPT, nhiều doanh nghiệp lớn trong các lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, sản xuất, năng lượng - vốn không phải là doanh nghiệp công nghệ - đang ở trạng thái “không thể tự làm”. Họ không có đủ năng lực nội bộ để hiểu sâu về AI, cũng không thể tự xây dựng hệ thống dữ liệu hay phát triển các ứng dụng phức tạp. Vì vậy, họ buộc phải tìm đến các công ty công nghệ để hợp tác.

“Khách hàng bây giờ không chỉ thuê viết phần mềm nữa, mà đặt bài toán chuyển đổi toàn diện”, ông Bảo nói.

Cụ thể, thay vì chỉ yêu cầu xây dựng một ứng dụng riêng lẻ, doanh nghiệp sẽ yêu cầu đối tác tham gia từ đầu đến cuối quy trình. Bắt đầu từ việc phân tích lại toàn bộ nghiệp vụ, làm rõ nhu cầu vận hành, rồi thiết kế lại hệ thống, chuẩn hóa dữ liệu. Đây vốn là khâu mà nhiều doanh nghiệp trước đây làm chưa bài bản. Sau đó mới đến bước ứng dụng AI và phát triển phần mềm.

Ông Bảo dẫn chứng, có những doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực năng lượng đã ký các hợp đồng chuyển đổi số toàn diện với giá trị lên tới hàng trăm triệu USD, trong đó đối tác công nghệ không chỉ “viết code” (sử dụng ngôn ngữ lập trình để tạo dòng lệnh, hướng dẫn máy tính thực hiện nhiệm vụ) mà phải tham gia tái cấu trúc toàn bộ hệ thống vận hành.

Bên cạnh đó, nhiều khách hàng quốc tế, đặc biệt từ châu Âu, cũng trực tiếp tham gia kiểm chứng năng lực triển khai AI: "Họ cử chuyên gia sang làm việc cùng đội ngũ kỹ sư trong nhiều tuần, thậm chí hàng tháng, để theo dõi quá trình ứng dụng AI có thực sự giúp tăng năng suất, rút ngắn thời gian và giảm chi phí hay không. Chỉ khi “mắt thấy, tai nghe”, họ mới quyết định mở rộng hợp tác", ông Đỗ Cao Bảo chia sẻ. 

Từ thực tế này, yêu cầu đối với kỹ sư phần mềm cũng thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây, kỹ sư chủ yếu tập trung vào viết code theo yêu cầu, thì nay họ phải hiểu bài toán kinh doanh của khách hàng, tham gia vào quá trình phân tích - thiết kế và sử dụng thành thạo các công cụ AI để tối ưu sản phẩm.

Nói cách khác, vai trò của kỹ sư đang dịch chuyển từ “người lập trình” sang “người giải quyết bài toán tổng thể”. Điều này mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi năng lực cao hơn và khả năng thích ứng nhanh hơn với công nghệ.

"Không ai để AI phát triển tự do để gây khủng hoảng thất nghiệp"

Dù được kỳ vọng sẽ tạo ra bước nhảy vọt, ông Đỗ Cao Bảo cho rằng tốc độ ứng dụng AI trong thực tế chậm hơn nhiều so với dự báo. Ông dẫn ví dụ về xe tự lái - công nghệ từng được cho là “sắp thành hiện thực” cách đây nhiều năm, nhưng đến nay vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm hạn chế do các rào cản về pháp lý và an toàn.

Ngoài yếu tố công nghệ, chi phí triển khai cũng là một trở ngại. Không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để đầu tư vào AI ngay lập tức. Bên cạnh đó, các chính phủ thường có xu hướng kiểm soát để tránh gây cú sốc cho thị trường lao động.

“Không ai để công nghệ phát triển tự do đến mức gây ra khủng hoảng thất nghiệp”, ông Bảo nói.

Từ thực tế tại FPT và thị trường công nghệ, ông Đỗ Cao Bảo cho rằng nỗi lo mất việc vì AI là có cơ sở, nhưng cần nhìn nhận đúng bản chất. AI không làm biến mất nhu cầu lao động, mà làm thay đổi cách làm việc và tiêu chuẩn năng lực.

Người lao động vẫn có việc, nhưng phải thích nghi với điều kiện mới là biết sử dụng AI, làm việc nhanh hơn, hiệu quả hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Với doanh nghiệp, thách thức không phải là cắt giảm nhân sự, mà là nâng cấp đội ngũ để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường.

Ở góc độ đó, AI không phải là “kẻ lấy việc”, mà là lực đẩy buộc cả doanh nghiệp và người lao động phải chuyển mình.