Thuế quan trả đũa của Canada sẽ ảnh hưởng thế nào đến kinh tế Mỹ?

Canada sẽ áp thuế đối ứng lên hơn 700 sản phẩm sản xuất tại Mỹ nhằm trả đũa gói thuế nhập khẩu mới của Nhà Trắng. 

Thép, nhôm, đồ nội thất, gậy golf, sữa và hàng may mặc của Mỹ nằm trong số các mặt hàng sẽ bị đánh thuế lên tới 50% khi vào Canada.

Các biện pháp này, dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9, áp dụng với những sản phẩm có tổng kim ngạch nhập khẩu từ Mỹ đạt 27,6 tỷ đô la Canada (tương đương 19,9 tỷ USD), theo số liệu năm 2024. Chính phủ Thủ tướng Mark Carney đặt trọng tâm vào việc bảo vệ các ngành đã chịu thiệt hại bởi chính sách bảo hộ của Mỹ, chẳng hạn như ngành thép.

Bloomberg dẫn nguồn tin từ một quan chức Nhà Trắng cho hay, phía Mỹ đang thảo luận về các biện pháp trừng phạt thương mại bổ sung đối với Canada sau khi Thủ tướng Mark Carney công bố biện pháp trả đũa. Việc Mỹ leo thang hơn nữa đối với nước láng giềng phía Bắc có thể bao gồm việc áp thuế cao hơn và các hành động thương mại khác. 

Những ngành công nghiệp và tiểu bang nào của Mỹ sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất?

Dưới đây là một số nhóm hàng chính của Mỹ bị Canada áp thuế trả đũa:

Thép và nhôm (thuế 25% hoặc 50%). Bao gồm sản phẩm bán thành phẩm, thép cán phẳng, thanh và que thép không gỉ. Phần lớn các mặt hàng này chịu mức thuế 50%, nhưng một số sản phẩm phái sinh làm từ kim loại, như dụng cụ cắt ống, chịu mức thuế thấp hơn.

Cá và thủy sản (25%). Tôm hùm, cá khô, cá ngừ, cá trích và nhiều loại khác đều có trong danh sách, kể cả cá cảnh.

Sản phẩm sữa. Sữa, kem và các sản phẩm whey chịu thuế 50%, trong khi phô mai và sữa đông chịu thuế 25%.

Gỗ dán và sản phẩm giấy (25% hoặc 50%). Bao gồm giấy vệ sinh, khăn giấy cùng các loại giấy và bìa khác.

Thiết bị gia dụng (15% hoặc 25%). Bếp, tủ lạnh, máy rửa bát, máy giặt, bộ tản nhiệt, máy điều hòa và máy nước nóng đều thuộc diện chịu thuế.

Đồ nội thất, thảm và thiết bị chiếu sáng (25% hoặc 50%). Nội thất kim loại, ghế ngồi và đèn chùm có tên trong danh sách.

Thiết bị nông nghiệp, máy móc và công cụ (15%, 25% hoặc 50%). Máy cắt cỏ, cưa xích, cần cẩu tháp và robot công nghiệp nằm trong số các mục tiêu.

Một số loại phương tiện. Đầu máy xe lửa (25%), xe máy (50%) và rơ-moóc (25%) có trong danh sách chịu thuế.

Theo Chính phủ Canada, danh sách hàng hóa chịu thuế có tổng giá trị khoảng 27,6 tỷ đô la Canada, tương đương khoảng 20 tỷ USD giá trị hàng hóa Mỹ nhập khẩu vào Canada, đúng bằng quy mô hàng Canada bị Mỹ đánh thuế 50% từ ngày 22/8. Con số này tương đương khoảng 6% tổng giá trị hàng hóa Mỹ xuất khẩu sang Canada trong năm trước.

Mục tiêu của Ottawa không phải chủ yếu là tăng thu ngân sách, mà là gây sức ép đáp trả đồng thời bảo vệ thị phần của các doanh nghiệp Canada có nguy cơ mất doanh số do các biện pháp thương mại của Mỹ.

Theo phân tích sơ bộ của Bloomberg News, các bang của Mỹ có ngành sản xuất và công nghiệp lớn, trong đó có Ohio, Illinois, Pennsylvania, Michigan và California, sẽ chịu tác động nặng nhất từ các biện pháp trả đũa của Canada.

Động thái trên đánh dấu sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận của Thủ tướng Carney. Chính phủ tiền nhiệm của cựu Thủ tướng Justin Trudeau từng áp các biện pháp trả đũa quy mô lớn đối với hàng hóa Mỹ ngay sau khi Washington khởi động các đợt áp thuế đầu năm 2025.

Sau khi lên nắm quyền vào tháng 3/2025, ông Carney lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn, dỡ bỏ phần lớn các biện pháp trả đũa từ ngày 1/9/2025 nhằm tạo điều kiện cho đàm phán với Washington và tìm kiếm một thỏa thuận thương mại.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán giữa Canada và Mỹ trong tháng 8/2026 đã đổ vỡ. Ngày 24/8, ông Carney cho biết Canada đã nhận thấy rõ ý định của Washington trong việc gây sức ép lên các ngành công nghiệp chủ chốt của Canada, trong đó có thép, nhôm và sản xuất ô tô. Bộ trưởng Tài chính François-Philippe Champagne ngày 25/8 nhận xét các điều khoản Mỹ đề xuất là "phi kinh tế, bất công và không thể chấp nhận được", vì "đòi hỏi quá nhiều từ Canada mà đưa ra quá ít".

Gói hỗ trợ 7,5 tỷ CAD

Cùng ngày công bố các biện pháp trả đũa, chính phủ Canada công bố gói hỗ trợ trị giá 7,5 tỷ đô la Canada (khoảng 5,4 tỷ USD) dành cho doanh nghiệp và người lao động chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp thuế quan của Mỹ.

Gói hỗ trợ bao gồm việc mở rộng hoặc bổ sung nguồn lực cho một số chương trình đã được triển khai từ năm 2025, hỗ trợ thanh khoản cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, tài trợ để đẩy nhanh các dự án đầu tư và kéo dài, nới lỏng điều kiện hưởng bảo hiểm việc làm cho người lao động tại các ngành chịu tác động. Ngân hàng Phát triển Doanh nghiệp Canada (BDC) sẽ cung cấp 500 triệu CAD tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ gặp khó về dòng tiền, không yêu cầu hoàn trả gốc trong 36 tháng.

Chính phủ Canada cho biết các biện pháp này nhằm giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động, bảo vệ việc làm và hỗ trợ nền kinh tế trong thời gian căng thẳng thương mại với Mỹ kéo dài.

Lãnh đạo hai ngân hàng lớn của Canada là Bank of Montreal và Bank of Nova Scotia nhận định tác động của đợt thuế mới đối với nền kinh tế nước này có thể kiểm soát được, đặc biệt nếu các chương trình hỗ trợ của chính phủ giúp giảm áp lực đối với doanh nghiệp và người lao động.

Các lãnh đạo ngân hàng đồng thời kêu gọi chính phủ liên bang và các tỉnh đẩy nhanh cấp phép, giảm thủ tục hành chính và thúc đẩy đầu tư trong nước nhằm nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế Canada.

Diễn biến căng thẳng thương mại Mỹ - Canada

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Canada bùng phát từ đầu năm 2025. Ngày 1/2/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh áp thuế 25% đối với hàng hóa Canada và Mexico, trong đó năng lượng Canada chịu mức thuế 10%. Chính quyền Mỹ khi đó viện dẫn các vấn đề liên quan đến an ninh biên giới, fentanyl và nhập cư.

Canada đáp trả bằng thuế 25% đối với hàng hóa Mỹ trị giá 30 tỷ CAD và dự kiến mở rộng danh sách lên 155 tỷ CAD. Căng thẳng tiếp tục lan sang các lĩnh vực như thép, nhôm, ô tô và nhiều sản phẩm tiêu dùng.

Sau khi ông Carney trở thành thủ tướng vào tháng 3/2025, Ottawa chuyển sang cách tiếp cận thiên về đàm phán nhằm giảm căng thẳng với Washington và bảo vệ quan hệ thương mại giữa hai nước.

Đầu năm 2026, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không trao cho tổng thống quyền áp thuế quan theo cách chính quyền Trump đã thực hiện. Sau phán quyết này, chính quyền Mỹ sử dụng các cơ sở pháp lý khác để triển khai các biện pháp thuế quan mới.

Ngày 1/7/2026, Mỹ, Canada và Mexico tiến hành cuộc rà soát chung đầu tiên theo chu kỳ 6 năm đối với Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA, Canada gọi là CUSMA). Canada và Mexico xác nhận muốn gia hạn hiệp định thêm 16 năm, nhưng Mỹ từ chối gia hạn "ở dạng hiện tại". Hiệp định vì thế không chấm dứt mà vẫn có hiệu lực đến năm 2036, song chuyển sang cơ chế rà soát chung hằng năm, khiến tương lai của CUSMA/USMCA trở thành một lá bài trong đàm phán và nguồn bất định kéo dài cho doanh nghiệp.

Ngày 20/7, Tổng thống Trump ký ba tuyên bố áp thêm thuế 50% đối với một loạt sản phẩm Canada, từ sữa, đồ uống có cồn đến điện tử, vật liệu xây dựng, may mặc và nông sản. Đáng chú ý, các mức thuế này áp dụng cả với hàng hóa tuân thủ CUSMA và không có thời hạn kết thúc. Nhà Trắng lý giải đây là phản ứng trước điều mà họ mô tả là sự "đối xử phân biệt" của Canada đối với sữa, rượu và ô tô xuất khẩu của Mỹ. Các mức thuế ban đầu dự kiến có hiệu lực từ ngày 19/8, sau đó được lùi sang ngày 22/8.

Sau ba ngày đàm phán tại Washington không đạt được thỏa thuận, các biện pháp thuế mới của Mỹ bắt đầu có hiệu lực từ 0h01 ngày 22/8. Cùng ngày, Thủ tướng Carney tuyên bố Canada sẽ đáp trả "tương xứng từng đô la". Ngày 24/8, ông Trump tiếp tục công bố nâng gấp đôi thuế đối với ô tô Canada lên 50% từ ngày 1/1/2027.

Ngày 25/8, Ottawa công bố danh sách hàng hóa Mỹ chịu các mức thuế trả đũa mới, với tổng giá trị 27,6 tỷ CAD và thời điểm áp dụng từ ngày 8/9.

Động thái của Canada cho thấy quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế Bắc Mỹ đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới, trong đó Ottawa vừa sử dụng các biện pháp thuế quan để đáp trả Washington, vừa tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nhằm giảm tác động của cuộc chiến thương mại.