Thái Lan tham vọng phủ 89% điện sạch: Lời giải cho cơn khát điện thời AI

Theo Bloomberg, Thái Lan vừa chính thức đưa dự thảo Kế hoạch Phát triển Điện lực (PDP) dài hạn ra lấy ý kiến công chúng. Điểm nhấn lớn nhất trong văn bản này là mục tiêu tối thiểu 65% sản lượng điện phải đến từ nguồn sạch, đồng thời mở ra kịch bản tăng tốc mạnh mẽ để chạm mốc 89% vào năm 2050.

Đây được xem là bước chuyển mình mang tính bước ngoặt đối với nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á trong bối cảnh quốc gia này đang chịu áp lực kép khi vừa phải đảm bảo an ninh năng lượng cho làn sóng công nghiệp mới, vừa phải giữ ổn định chi phí sinh hoạt cho người dân.

Áp lực từ cơn khát năng lượng của làn sóng dữ liệu

Động thái cải tổ toàn diện mạng lưới năng lượng diễn ra khi Thái Lan đối mặt với sự bùng nổ nhu cầu tiêu thụ điện chưa từng có. Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây đã kéo theo hàng loạt dự án trung tâm dữ liệu cùng các nhà máy sản xuất công nghệ cao đổ bộ. Số liệu cho thấy hồ sơ đăng ký vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào nước này trong năm 2026 đã tăng vọt 80%, cán mốc 41 tỷ USD.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của các khách hàng công nghiệp lớn vốn đòi hỏi nguồn điện chất lượng cao và liên tục không ngừng nghỉ đang đặt hạ tầng lưới điện vào thế thử thách. Hiện tại, cơ cấu phát điện của Thái Lan vẫn phụ thuộc quá lớn vào nguồn năng lượng hóa thạch. Thống kê từ Bộ Năng lượng Thái Lan trong nửa đầu năm 2026 chỉ ra rằng khí tự nhiên vẫn chiếm tới 61% sản lượng điện, than đá chiếm 9%, trong khi điện nhập khẩu từ Lào chiếm 15%, thủy điện chiếm 4% và các nguồn năng lượng tái tạo mới chỉ dừng ở mức khiêm tốn 11%.

Việc phụ thuộc nặng nề vào khí tự nhiên, đặc biệt là khí hóa lỏng (LNG) nhập khẩu, khiến chi phí phát điện trong nước dễ bị tổn thương trước những biến động giá trên thị trường quốc tế và tình hình căng thẳng tại Trung Đông. Dự thảo quy hoạch mới chính là bước đi nhằm cắt giảm sự lệ thuộc này, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.

Canh bạc 21 tỷ USD và sự xuất hiện của điện hạt nhân cỡ nhỏ

Để hiện thực hóa kịch bản tỷ trọng năng lượng sạch đạt đỉnh 89%, Thái Lan dự kiến phải bổ sung khoảng 51.000 MW công suất nguồn điện mới cho đến năm 2037. Phần lớn công suất này sẽ được phân bổ cho điện mặt trời, điện gió và các hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn, song hành cùng một số dự án điện khí và năng lượng nguyên tử.

Đáng chú ý, dự thảo ước tính kịch bản xanh hóa tối đa sẽ đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ, lên tới khoảng 700 tỷ baht (tương đương 21 tỷ USD) từ nay đến năm 2050. Khoản tiền này sẽ được rót vào việc nâng cấp toàn diện hệ thống truyền tải, xây dựng các trạm pin lưu trữ và lắp đặt các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại để vận hành lưới điện tích hợp tỷ trọng năng lượng tái tạo cao.

Một điểm đột phá khác trong quy hoạch là sự xuất hiện của tối đa 9.000 MW điện hạt nhân, dự kiến bắt đầu hòa lưới từ thập niên 2030. Thay vì các nhà máy hạt nhân quy mô lớn truyền thống, chính phủ Thái Lan đang tập trung nghiên cứu công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và siêu nhỏ (MMR). Ưu điểm của các tổ máy thế hệ mới này là tốn ít diện tích đất, độ linh hoạt cao và đóng vai trò cung cấp nguồn điện nền cực kỳ ổn định, bù đắp cho đặc tính phụ thuộc thời tiết của điện gió và điện mặt trời.

Bên cạnh đó, việc hiện đại hóa lưới điện còn nhằm giải quyết tình trạng chênh lệch độ ổn định giữa các khu vực. Trong khi trung tâm Bangkok có mạng lưới ngầm ổn định, nhiều tỉnh thành và các hòn đảo du lịch phía Nam thường xuyên chịu cảnh sụt áp hoặc gián đoạn. Nguồn điện mới sẽ hỗ trợ đắc lực cho hạ tầng trạm sạc xe điện dọc các tuyến quốc lộ huyết mạch Bắc - Nam, phục vụ quá trình điện hóa giao thông đang tăng tốc nhanh chóng.

Tác động sát sườn tới hóa đơn tiền điện và người tiêu dùng

Bên cạnh bức tranh vĩ mô, việc tái cấu trúc ngành điện tác động trực tiếp tới đời sống thường nhật và túi tiền của từng hộ gia đình. Theo Thailand Guide, cơ cấu hóa đơn tiền điện tại Thái Lan gồm 2 phần là giá điện cơ sở và phụ phí biến động nhiên liệu (Ft) do Ủy ban Điều tiết Năng lượng điều chỉnh 4 tháng một lần. Đầu năm 2023, cú sốc giá khí đốt từng đẩy giá điện chạm ngưỡng kỷ lục trên 4,70 baht/kWh, khiến chi phí làm mát trong mùa nóng trở thành gánh nặng lớn với người dân cũng như cộng đồng người nước ngoài sinh sống tại đây.

Về dài hạn, việc chuyển dịch sang năng lượng tái tạo tự chủ trong nước sẽ giúp triệt tiêu rủi ro tăng giá đột biến từ thị trường nhiên liệu toàn cầu. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định giá điện khó có thể hạ nhiệt ngay lập tức. Áp lực đặt lên vai cơ quan quản lý là làm sao thu xếp nguồn vốn 700 tỷ baht mà không đẩy chi phí đầu tư hạ tầng vào giá điện cơ sở của người tiêu dùng.

Trước bài toán chi phí, xu hướng tự chủ năng lượng đang lan rộng. Việc lắp đặt điện mặt trời áp mái công suất 5 kW cho các hộ gia đình với chi phí từ 150.000-220.000 baht hiện có thời gian hoàn vốn khoảng 5-7 năm. Quy hoạch điện mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy đơn giản hóa thủ tục cấp phép đấu nối, đồng thời tháo gỡ cơ chế mua bán điện dư thừa, tạo đòn bẩy cho mô hình phát điện phân tán phát triển mạnh mẽ hơn.