Doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm: Đề xuất không truy thu thuế, lệ phí

Theo phản ánh trước đó của Dân trí, nhiều doanh nghiệp ngừng hoạt động trong thời gian dài nhưng không làm thủ tục giải thể, khiến hồ sơ và nghĩa vụ thuế tồn đọng. Đến khi muốn đóng cửa, chủ doanh nghiệp có thể đối mặt với nhiều vướng mắc, từ thủ tục hành chính phức tạp, thiếu hoặc thất lạc giấy tờ, không nắm rõ quy định pháp luật đến các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong thời gian doanh nghiệp ngừng hoạt động.

Tình trạng trên khiến các chủ doanh nghiệp gặp khó khi ngành thuế triển khai chiến dịch làm sạch dữ liệu người nộp thuế. Khoảng 620.000 doanh nghiệp trong diện rà soát này, trong đó, 292.000 đơn vị đã ngừng hoạt động, chưa hoàn tất giải thể và hơn 325.000 công ty không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Một số doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã tạm ngừng nhiều năm thậm chí 10-20 năm, nhưng chưa làm thủ tục chấm dứt.

Theo thăm dò ý kiến được báo Dân trí thực hiện, những vướng mắc khi giải thể doanh nghiệp được độc giả phản ánh khá đa dạng. Bên cạnh những khó khăn về thủ tục, việc thiếu thông tin và chưa xử lý đầy đủ các nghĩa vụ trong quá trình hoạt động cũng có thể khiến quá trình giải thể kéo dài.

Cụ thể, trong hơn 6.000 người tham gia trả lời thăm dò, có 52% cho biết họ gặp tất cả vướng mắc được đưa ra, gồm thủ tục hành chính phức tạp, thiếu hiểu biết về quy định pháp luật, thất lạc giấy tờ và né tránh áp lực tài chính.

Có 26% độc giả cho rằng thủ tục hành chính phức tạp, khó thực hiện là trở ngại khi giải thể doanh nghiệp; 9% gặp khó khăn do thất lạc giấy tờ, con dấu, trong khi tỷ lệ tương tự cho biết không am hiểu quy định pháp luật về giải thể, phá sản doanh nghiệp. Khoảng 3% lựa chọn nguyên nhân né tránh áp lực tài chính.

Đề xuất không truy thu lệ phí môn bài với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế), chỉ ra bất cập liên quan đến tiền phạt chậm nộp và lệ phí môn bài của doanh nghiệp tạm ngừng, ngừng hoạt động quá lâu nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể.

Theo quy định của Luật Quản lý thuế, đối với trường hợp chậm nộp tiền thuế, tiền chậm nộp được tính theo thời gian quy định của pháp luật, với mức 0,03%/ngày áp dụng từ ngày 1/7/2016 đến nay; trước đó là 0,05%/ngày, tùy thời kỳ.

Bên cạnh việc thu thuế và tiền chậm nộp, khi xử lý các trường hợp ngừng hoạt động, cơ quan thuế đang thực hiện truy thu lệ phí môn bài từ thời điểm ngừng hoạt động đến năm 2025 và tiền chậm nộp lệ phí môn bài.

Từ ngày 1/1, người nộp thuế không phải nộp lệ phí môn bài theo Nghị quyết số 198/2025 của Quốc hội. Cơ quan thuế đồng thời xử phạt hành vi không nộp hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp... trong thời gian người nộp thuế không hoạt động, không phát sinh doanh thu.

Tuy nhiên, theo bà Cúc, việc áp dụng cách xử lý vi phạm đối với người nộp thuế đã ngừng kinh doanh tương tự doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang hoạt động có thể chưa phù hợp với bản chất của hành vi và thực tiễn, gây khó khăn cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế trong quá trình làm sạch mã số thuế.

Một trường hợp thực tế được bà Cúc chỉ ra cho thấy rõ vấn đề này. Theo đó, một doanh nghiệp chấm dứt hoạt động từ năm 2013 nhưng đến tháng 8/2026 mới làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Tổng số tiền được thông báo phải nộp để hoàn tất thủ tục là 61 triệu đồng, gồm 11,5 triệu đồng tiền phạt do chậm nộp hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng; 11,5 triệu đồng tiền phạt do chậm nộp hồ sơ khai thuế thu nhập doanh nghiệp; 22 triệu đồng lệ phí môn bài từ năm 2013 đến năm 2025 và 16 triệu đồng tiền chậm nộp lệ phí môn bài tính cho từng năm.

Từ thực tế trên, theo bà Nguyễn Thị Cúc, cần phân loại rõ từng nhóm người nộp thuế để có biện pháp xử lý phù hợp.

“Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, cần xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng chính sách thông thoáng để thành lập doanh nghiệp "ma", mua bán hóa đơn nhằm trục lợi, không hoạt động tại địa chỉ đăng ký để trốn thuế hoặc lấy cắp, giả mạo thông tin của người khác để thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh phục vụ hoạt động phi pháp”, bà cho biết.

Còn đối với trường hợp ngừng hoạt động nhưng chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế do thiếu hiểu biết hoặc "bỏ quên", nếu người nộp thuế thực tế không hoạt động sản xuất, kinh doanh, không phát sinh doanh thu, chi phí và không nợ thuế, có thể nghiên cứu không truy thu lệ phí môn bài và tiền chậm nộp, đồng thời không xử phạt hành vi chậm nộp các hồ sơ khai thuế phát sinh trong thời gian không hoạt động. 

“Thay vào đó, chỉ xử phạt đối với hành vi không thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế”, bà Cúc đề xuất

Đối với số thuế còn nợ ngân sách Nhà nước phát sinh trước thời điểm ngừng hoạt động, trường hợp không có hành vi gian lận về doanh thu, chi phí hoặc hóa đơn, chứng từ nhằm trốn thuế, bà Cúc cho rằng cần nghiên cứu phân loại theo từng loại thuế và thời gian nợ để thu đủ tiền thuế gốc. Đồng thời, theo Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế, có thể xem xét việc tính tiền chậm nộp trong thời gian không quá 5 năm, nhằm tạo điều kiện để người nộp thuế sớm hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Luật sư đề xuất miễn thuế, tiền chậm nộp cho doanh nghiệp đã ngừng hoạt động

Luật sư Trần Mai Hương, Công ty Luật Khải Hoàn Minh, cũng chỉ ra bất cập khi làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, người nộp thuế phải hoàn thành nghĩa vụ lệ phí môn bài hằng năm đến hết năm 2025. Còn từ năm 2026, khoản lệ phí này được miễn theo Nghị quyết số 198/2025/QH15. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể bị xử phạt do không nộp hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời gian không hoạt động.

 “Việc làm sạch mã số thuế là rất cần thiết, nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trường hợp không xuất phát từ ý thức cố tình vi phạm mà do người nộp thuế thiếu hiểu biết về quy định pháp luật”, luật sư Trần Mai Hương nhận định.

Theo bà Hương, có trường hợp doanh nghiệp được thành lập nhưng chưa từng phát sinh hoạt động kinh doanh, chưa đăng ký sử dụng hóa đơn. Có trường hợp khác đã thông báo tạm ngừng hoạt động và trong suốt thời gian đó không phát sinh doanh thu, chi phí hay bất kỳ hoạt động kinh doanh nào, nhưng khi thực hiện thủ tục giải thể mới phát hiện doanh nghiệp đã rơi vào trạng thái 06 - không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

“Trong những trường hợp như vậy, để hoàn tất thủ tục làm sạch mã số thuế, người nộp thuế có thể phải nộp số tiền lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng”, luật sư cho hay.

Luật sư Trần Mai Hương cho rằng việc doanh nghiệp chấm dứt hoạt động nhưng không thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế là hành vi vi phạm quy định pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, đối với những trường hợp người nộp thuế thực tế đã ngừng hoạt động, không phát sinh doanh thu nhưng vẫn bị truy thu lệ phí môn bài và xử phạt do không nộp hồ sơ khai thuế, mức xử lý có thể trở nên quá nặng so với thực tế và vô tình tạo thêm rào cản cho quá trình chấm dứt mã số thuế.

Theo đó, Luật sư Trần Mai Hương đề xuất xem xét phương án miễn toàn bộ số thuế và tiền chậm nộp phát sinh trong thời gian doanh nghiệp đã thực tế ngừng hoạt động và bị khóa mã số thuế. Cách tiếp cận này, theo luật sư, sẽ giúp người nộp thuế thuận lợi hơn khi hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động với cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế, đồng thời góp phần đẩy nhanh quá trình làm sạch mã số thuế theo chủ trương của Bộ Tài chính và cơ quan thuế.