Thứ Sáu ngày 13 dưới góc nhìn khoa học

Vì sao thứ Sáu ngày 13 khiến chúng ta sợ hãi?

Trong năm 2026, có 3 ngày thứ Sáu trùng với ngày 13, lần lượt vào tháng 2, tháng 3 và tháng 11. Từ lâu, quan niệm về thứ Sáu ngày 13 đã ăn sâu vào tâm thức cộng đồng, đến mức ngay cả những người không mê tín cũng ít nhiều bị ảnh hưởng và cảm thấy lo lắng khi ngày này đến.

Theo Tiến sĩ Jane Risen, nhà khoa học hành vi tại Đại học Chicago (Mỹ), xét về mặt logic, không có lý do gì để sợ một ngày nào đó trong tháng chỉ vì nó trùng với con số bị xem là xui xẻo. Risen cho rằng chính tâm trí con người có thể tạo ra những tác động tiêu cực khi họ mặc định một ngày nào đó là xui xẻo.

Kết quả một nghiên cứu tâm lý học năm 2016 của Jane Risen cho thấy những niềm tin thiếu căn cứ vẫn có thể ảnh hưởng đến cả những người không mê tín dị đoan. Dù có thừa nhận mình mê tín hay không, con người vẫn có xu hướng tin rằng điều tồi tệ có thể xảy ra nếu cảm thấy bản thân đang gặp vận xui. Kiểu suy nghĩ này thường trở nên phổ biến hơn vào thứ Sáu ngày 13.

“Ngay cả khi bản thân không thực sự tin vào điều đó, việc thứ Sáu ngày 13 tồn tại như một yếu tố văn hóa quen thuộc cũng khiến nhiều người không mê tín vô tình nghĩ đến khả năng xảy ra những điều xui xẻo”, Tiến sĩ Jane Risen bình luận.

“Điều này như ‘đổ thêm dầu vào lửa’, khiến những điều đang lo lắng trở nên chân thực hơn, ngay cả khi bạn cũng thừa nhận rằng điều đó chẳng hề đúng chút nào. Khi những sự kiện vốn chẳng có gì đặc biệt xảy ra vào đúng ngày này, chúng ta lại có xu hướng chú ý đến chúng nhiều hơn”, Tiến sĩ Risen nói thêm.

Trong một nghiên cứu năm 2014, Tiến sĩ Risen nhận thấy một số người thực hiện các nghi thức được cho là có tác dụng xua đuổi vận xui, chẳng hạn ném muối hoặc gõ vào gỗ, thường cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Theo bà, đây có thể là cơ chế tâm lý giúp con người giải tỏa lo lắng sau khi thực hiện một hành động nhất định.

“Các nghi thức bài trừ sự xui xẻo như gõ vào gỗ, ném muối… có thể giúp nhiều người kiểm soát nỗi lo âu, từ đó giảm tâm lý lo lắng về khả năng điều xui xẻo sẽ xảy ra vào thứ Sáu ngày 13”, nghiên cứu của Tiến sĩ Risen đưa ra kết luận.

Nguồn gốc nỗi sợ thứ Sáu ngày 13

Rất khó xác định chính xác nguồn gốc và quá trình hình thành một quan niệm mê tín như thứ Sáu ngày 13. Tuy nhiên, theo Stuart Vyse, cựu Giáo sư tâm lý học tại Đại học Connecticut (Mỹ), nỗi sợ thứ Sáu ngày 13 có thể bắt nguồn từ những niềm tin tôn giáo.

Cụ thể, quan niệm này có liên quan đến câu chuyện về Judas, vị tông đồ được cho là người thứ 13 tham dự Bữa Tiệc Ly và sau đó phản bội Chúa Jesus, cùng sự kiện Chúa Jesus bị đóng đinh trên thập tự giá vào ngày thứ Sáu.

Giáo sư Vyse giải thích rằng sự kết hợp của những yếu tố này tạo nên một “tác động kép”: Con số 13 xuất hiện vào ngày thứ Sáu càng làm gia tăng cảm giác bất an.

Một số nhà tâm lý học cho rằng nỗi sợ số 13 là hiện tượng có thật, được gọi bằng thuật ngữ khoa học “triskaidekaphobia” (hội chứng sợ số 13).

Thomas Fernsler, nhà toán học tại Đại học Delaware (Mỹ), cho rằng con số 13 bị coi là không may mắn vì nó đứng ngay sau số 12. Trong quan niệm về các con số, số 12 thường được xem là biểu tượng của sự hoàn chỉnh, chẳng hạn một năm có 12 tháng, 12 cung hoàng đạo, 12 vị thần trên đỉnh Olympus trong thần thoại Hy Lạp hay 12 vị tông đồ của Chúa Jesus.

Thomas Fernsler giải thích rằng số 13 gắn liền với vận xui vì nó vượt qua sự hoàn chỉnh mang tính biểu tượng của số 12, tạo cảm giác mất cân bằng.

Thứ Sáu ngày 13 có thực sự mang đến vận xui?

Một số người dù không mê tín vẫn cố gắng hạn chế nhiều hoạt động vào thứ Sáu ngày 13, chẳng hạn khai trương, mua nhà, mua xe, đầu tư, đi du lịch hoặc thậm chí ra khỏi nhà.

Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học chưa tìm thấy bằng chứng cho thấy thứ Sáu ngày 13 mang lại nhiều điều xui xẻo hơn những ngày thông thường. Chẳng hạn, một nghiên cứu tại Đức năm 2011 chỉ ra rằng tần suất và tỷ lệ thành công của các ca phẫu thuật vào thứ Sáu ngày 13 không khác biệt đáng kể so với những ngày khác.

Một nghiên cứu tại Mỹ năm 2012 cũng cho thấy số ca cấp cứu vào thứ Sáu ngày 13 không tăng. Ngay cả thị trường chứng khoán cũng không ghi nhận tác động tiêu cực đáng kể trong ngày này.

Dĩ nhiên, rất khó thay đổi niềm tin của một người. Dù các nhà khoa học khẳng định chưa có bằng chứng cho thấy thứ Sáu ngày 13 xui xẻo hơn ngày thường và những lo ngại chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý, nhiều người vẫn cảm thấy e dè khi ngày này đến.

“Một khi những niềm tin đã ăn sâu vào văn hóa, mọi người thường có xu hướng tôn trọng chúng. Nếu cố gắng phớt lờ, bạn sẽ có cảm giác như đang thách thức số phận”, Thomas Gilovich, Giáo sư tâm lý học tại Đại học Cornell (Mỹ), bình luận.