Tập tục hỏa táng xuất hiện từ bao giờ?

Phát hiện khảo cổ học đột phá tại Malawi đã làm thay đổi cách nhìn của giới khoa học về nghi thức tang lễ của các cộng đồng săn bắn hái lượm cổ đại.

Những di hài cháy đen, có niên đại 9.500 năm, được xác định là của một phụ nữ trong độ tuổi từ 18 đến 60, đã được hỏa táng trên một giàn hỏa táng lớn, cháy trong nhiều giờ, như một phần của nghi lễ tang lễ phức tạp.

Bằng chứng sớm nhất về hỏa táng có chủ đích ở châu Phi

Nhóm nghiên cứu do nhà nhân chủng học Jessica Cerezo-Román từ Đại học Oklahoma dẫn đầu, khẳng định đây là "bằng chứng sớm nhất về việc hỏa táng có chủ đích ở châu Phi, và là giàn hỏa táng người lớn lâu đời nhất còn nguyên vẹn trên thế giới".

Phát hiện này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về nghi thức tang lễ của các cộng đồng săn bắn hái lượm mà còn cho thấy sự phức tạp trong các nghi lễ của họ vượt xa những gì chúng ta từng nghĩ.

Nghi lễ này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bao gồm việc lập kế hoạch, xây dựng giàn hỏa táng và đầu tư đáng kể nguồn lực để thu thập một lượng lớn củi, đủ để duy trì ngọn lửa cháy trong nhiều giờ.

Địa điểm khảo cổ HOR-1 dưới chân núi Hora ở Malawi đã được con người sinh sống trong khoảng 21.000 năm và được sử dụng cho các nghi thức mai táng từ 16.000 đến 8.000 năm trước.

Việc sử dụng liên tục địa điểm này cho thấy một ký ức xã hội chung và có thể là các hình thức tôn thờ tổ tiên, điều mà trước đây được cho là hiếm thấy ở các nhóm săn bắt hái lượm du mục.

Trong số ít nhất 11 cá thể được tìm thấy tại đây, chỉ có một cá thể, được gọi là Hora 3, cho thấy bằng chứng về việc hỏa táng trước khi chôn cất. Mặc dù chỉ tìm thấy một phần bộ xương của Hora 3, nhưng những mảnh xương cháy và nứt, cùng với lớp tro tàn lớn bao quanh, đã vẽ nên một bức tranh sống động về nghi lễ tang lễ của bà.

Nghi thức phức tạp và ý nghĩa sâu sắc

Các vết cắt trên xương cho thấy một số bộ phận cơ thể của Hora 3 đã bị tách rời trước khi hỏa táng. Các hoa văn màu sắc trên xương cũng chỉ ra rằng chúng đã bị di chuyển trong quá trình hỏa táng, có thể là khi lửa được nhóm lên và khuấy đều.

Đặc biệt, việc không tìm thấy hộp sọ hay răng của người phụ nữ cho thấy đầu của bà có thể đã bị cắt rời trước khi hỏa táng. Tập tục này, được tìm thấy tại các địa điểm khảo cổ khác trong khu vực, có thể liên quan đến "các tập tục mai táng gắn liền với sự tưởng nhớ, ký ức xã hội và sự tôn kính tổ tiên, bao gồm việc xử lý và bảo quản các bộ phận cơ thể sau khi chết", các nhà nghiên cứu giải thích.

Phạm vi và thành phần của lớp tro phù hợp với một giàn hỏa táng bao gồm ít nhất 30 kg gỗ mục, cỏ và lá cây - một lượng lớn tài nguyên được thu thập để tạo ra một ngọn lửa cháy lâu. Các lớp tro phủ lên hài cốt cũng cho thấy cùng một địa điểm đã được sử dụng để đốt lửa trong vài trăm năm sau khi hỏa táng.

"Nơi tồn tại lâu dài" và thách thức giả định truyền thống

Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có nghĩa là địa điểm này có thể là một "nơi tồn tại lâu dài" theo cách gọi của các nhà khảo cổ học, có thể gắn liền với lãnh thổ và phản ánh mối liên hệ tổ tiên trong một cảnh quan hùng vĩ vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Lịch sử về việc xây dựng các công trình lớn để đốt lửa tại địa điểm đó, việc bảo trì liên quan đến sự kiện hỏa táng, và các sự kiện đốt lửa lớn sau đó phản ánh một truyền thống lâu đời về việc sử dụng và quay lại địa điểm này nhiều lần, gắn liền mật thiết với việc tạo dựng ký ức và thiết lập một "nơi tồn tại lâu dài", báo cáo nêu.

Những phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ các hoạt động mai táng và nghi lễ phức tạp có nguồn gốc từ trước khi sản xuất lương thực xuất hiện, mà còn "thách thức những giả định truyền thống về sự hợp tác quy mô cộng đồng và việc kiến ​​tạo không gian sống trong các xã hội săn bắn hái lượm nhiệt đới".