“Mắt thần” trong tâm lũ Mường Than, rà từng mét hồ tìm người mất tích

Tại trạm dịch vụ, những chiếc drone vừa trải qua nhiều giờ bay sát mặt hồ thủy điện Mường Mít nằm im sau khi được lau sạch lớp bùn đỏ bám trên thân máy.

Đinh Hoàng, người sáng lập Tổ Ong Adventure, Tổ phó CLB Drone cứu hộ miền Bắc, trầm ngâm mở lại các tệp hình ảnh thu từ trên cao. Là người làm công tác cứu hộ địa hình lâu năm, anh chưa thể quên khung cảnh tan hoang tại Mường Than sau trận lũ quét, sạt lở xảy ra đêm 16, rạng sáng 17/7.

Chỉ vài ngày trước, từ một tin báo khẩn, Hoàng cùng đồng đội chất thiết bị lên xe, xuyên đêm tới xã Mường Than, tỉnh Lai Châu.

“Mắt thần” quét lòng hồ Mường Mít

Trận lũ quét và sạt lở đất kinh hoàng xảy ra rạng sáng 17/7 tại Mường Than do mưa lớn kéo dài nhiều ngày. Nước lũ đổ về đột ngột san bằng nhiều bản làng yên bình. 

Ngày 18/7, khi đang công tác tại Lào Cai để tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu cho đội ngũ chuẩn bị cho mùa du lịch mạo hiểm, anh Đinh Hoàng nhận tin dữ. 

“Ngay khi nhận tin, tôi bảo anh em chuẩn bị sẵn tinh thần vì khả năng tối đó đội sẽ lên đường”, anh Đinh Hoàng nhớ lại.

Sau khi anh Mai Anh Tuấn, Chủ nhiệm CLB Drone cứu hộ, phát lệnh triển khai lực lượng, anh Đinh Hoàng cùng các thành viên nhanh chóng tập kết thiết bị cứu hộ, đưa lên xe bán tải và di chuyển xuyên đêm về phía Lai Châu.

Do tuyến đường thường đi bị sạt lở, đoàn phải chuyển hướng qua Lào Cai, Sa Pa. Quãng đường vốn mất khoảng 5 giờ kéo dài thành 9 giờ. 

Sáng 19/7, đội 7 người cùng 3 xe bán tải và 3 chiếc drone chính thức tiếp cận Mường Than.

Khi đội có mặt, quân đội, công an, lực lượng địa phương và máy móc chuyên dụng đã được huy động tìm kiếm. Dọc đường đi của dòng lũ, đất đá, thân cây và đồ đạc của người dân nằm ngổn ngang.

Mường Than vốn không xa lạ với Đinh Hoàng. Anh từng nhiều lần leo núi và làm việc tại khu vực này, nơi có những con đường yên bình cùng các con suối nhỏ, mùa khô có đoạn gần như cạn nước.

Vì thế, anh càng khó hình dung dòng bùn đá có thể quét xa hàng chục kilômét, cuốn phăng mọi thứ đổ về lòng hồ thủy điện Mường Mít. Trên mặt hồ rộng hàng trăm héc-ta, những thân cây tươi, vật liệu và đồ đạc trôi dạt kết thành nhiều mảng lớn, gây khó khăn cho công tác tìm kiếm.

Khung cảnh tan hoang ấy khiến Đinh Hoàng nhớ lại Làng Nủ và Nậm Tông, những nơi anh từng tham gia tìm kiếm sau thiên tai.

Chia lòng hồ thành bàn cờ, bay sát mặt nước tìm người mất tích

Khoảng 9h ngày 19/7, sau khi tập kết lực lượng và thống nhất phương án với bộ phận chỉ huy hiện trường, đội bắt đầu cho drone bay thử nhằm khảo sát địa hình, vật cản và điều kiện an toàn.

Các thành viên trong đội tìm kiếm kiểm tra tín hiệu và hiệu chỉnh drone trước khi thực hiện chuyến bay khảo sát tại hiện trường sáng 19/7 (Ảnh: Nhân vật cung cấp).

Phạm vi tìm kiếm được mở rộng xuống hồ thủy điện Mường Mít ở hạ lưu, nơi thân cây, rác và nhiều vật dụng bị dòng lũ cuốn từ thượng nguồn dồn về.

Để hạn chế bỏ sót trên mặt hồ rộng hàng trăm héc-ta, anh Đinh Hoàng chia khu vực thành từng ô và chỉ huy đội bay rà soát theo sơ đồ bàn cờ. Hai drone cỡ lớn di chuyển theo các tuyến cố định, trong khi chiếc nhỏ làm nhiệm vụ trinh sát, định vị và đánh dấu những vị trí cần kiểm tra thêm.

Các thành viên vận hành đều có nhiều kinh nghiệm từ hoạt động bay nông nghiệp và cứu hộ. Mỗi lượt bay cần 2-3 người phối hợp: một người điều khiển thiết bị, những người còn lại theo dõi hình ảnh truyền về, quan sát vật cản và đối chiếu khu vực đã rà soát.

Những chiếc drone trị giá hàng trăm triệu đồng hạ xuống độ cao chưa tới 2m so với mặt nước, tương đương tầm nhìn của một người đứng trên thuyền hoặc sát bờ nhìn xuống.

“Thiết bị có thể nhận ra cả một chai nước hoặc túi rác nhỏ. Vì thế, chúng tôi bay rất sát, rà từng khu vực rồi đánh dấu lại”, Đinh Hoàng cho biết.

Đội mất khoảng 2 giờ để hoàn thành lượt rà soát chính, sau đó bay thêm 1 giờ để kiểm tra lại. 

Tuy nhiên, drone chỉ có thể ghi nhận những dấu hiệu xuất hiện trên mặt nước. Tại các khu vực bị thân cây và rác che phủ, lực lượng phía dưới vẫn phải dùng thuyền tiếp cận, gạt vật cản và tìm kiếm trực tiếp.

Sau khi hoàn thành việc quan sát trên lòng hồ, đội tiếp tục phối hợp với Ban Chỉ huy hiện trường, lực lượng quân sự và công an địa phương khảo sát các sườn núi quanh khu vực tìm kiếm.

Chiếc drone trinh sát nhỏ cất cánh men theo vách núi thẳng đứng. Những hình ảnh truyền về màn hình điều khiển khiến cả ban chỉ huy nín thở. Trên sườn núi Mường Than xuất hiện nhiều vết nứt, chia thành các mảng có kết cấu yếu. 

Theo ước lượng của anh Đinh Hoàng tại hiện trường, khu vực này rộng khoảng 1ha, tương đương diện tích của khoảng 30 căn nhà cấp 4.

Từ kinh nghiệm thực địa, anh nhận định đất đá tại đây đã ngậm nhiều nước sau những ngày mưa kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục sạt trượt nếu thời tiết diễn biến xấu. 

Thông tin thu được từ trên cao giúp bộ phận chỉ huy điều chỉnh phạm vi hoạt động, bố trí người quan sát sườn núi bằng ống nhòm và yêu cầu lực lượng phía dưới sẵn sàng rút khỏi khu vực khi xuất hiện dấu hiệu đá rơi, đất dịch chuyển hoặc mưa lớn.

“Việc phát hiện các mối nguy giúp thay đổi phương án tiếp cận và phạm vi làm việc của lực lượng tại hiện trường. Mọi người có thêm thông tin để chủ động hơn, thay vì vừa tìm kiếm vừa lo lắng không biết xung quanh còn nguy cơ nào”, anh Đinh Hoàng nhận định về tầm quan trọng của việc trinh sát hàng không.

Đi vào nơi người khác tìm cách rời đi

Sinh ra và lớn lên ở Đắk Lắk, lại có kinh nghiệm hàng chục năm trong ngành du lịch mạo hiểm, anh Đinh Hoàng sớm ý thức về những rủi ro khó lường khi con người đối diện với thiên nhiên.

Khoảng năm 2018-2019, khi hoạt động trekking bắt đầu phát triển, anh nhiều lần nghe tin người đi rừng gặp tai nạn. Một trong những chuyến tìm kiếm đầu tiên của Đinh Hoàng kéo dài hơn chục ngày. Nạn nhân khi được tìm thấy đã không còn sống.

Trải nghiệm đó khiến anh nhận ra những người làm du lịch mạo hiểm không thể chỉ biết dẫn đường. Họ cần được trang bị kỹ năng sơ cấp cứu, thoát hiểm và cứu nạn để hạn chế rủi ro cho du khách cũng như chính những người đồng hành.

Từ những chuyến tìm kiếm ban đầu, Hoàng tiếp tục học hỏi, tập huấn và kết nối với các nhóm cứu hộ ở nhiều địa hình. Kinh nghiệm tích lũy qua từng sự cố sau đó trở thành nền tảng để anh cùng đồng đội xây dựng phương án tiếp cận hiện trường bài bản hơn.

Trong đợt thiên tai do bão Yagi, đội của Hoàng có mặt tại Nậm Tông từ những ngày đầu. Khu vực bị chia cắt, các thành viên phải đi bộ gần 10km đường núi, mỗi người mang theo 20-30kg thiết bị mới có thể tiếp cận nơi tìm kiếm.

Những chuyến đi như vậy cũng khiến gia đình anh nhiều lần lo lắng, phản đối. Hoàng kể có thời gian phải chặn liên lạc với người thân để tránh bị ngăn cản.

Sau nhiều năm, khi chứng minh được đội hoạt động có tổ chức, được tập huấn và luôn đặt an toàn lên hàng đầu, anh mới dần nhận được sự tin tưởng từ gia đình.

Theo Hoàng, tốc độ phản ứng là yếu tố quan trọng nhưng không thể đánh đổi bằng sự liều lĩnh. Trước mỗi chuyến đi, đội đều xác minh thông tin với cơ quan chức năng, đánh giá địa hình, chuẩn bị phương tiện và hậu cần phù hợp.

Sau khi có thông tin cần hỗ trợ, các thành viên đăng ký khả năng tham gia trong khoảng 15 phút. Bộ phận hậu cần đồng thời chuẩn bị xe bán tải, nhiên liệu, lương thực và thiết bị cần thiết. Tùy tính chất nhiệm vụ, đội có thể tự bảo đảm điều kiện sinh hoạt trong nhiều ngày tại những khu vực bị cô lập hoặc khó tiếp cận.

Khi tới địa phương, mọi hoạt động chỉ được triển khai sau khi thống nhất với lực lượng chỉ huy tại hiện trường. Các nhóm không đi riêng lẻ mà luôn phối hợp với người thông thạo địa hình, công an hoặc chính quyền sở tại. 

Đinh Hoàng cho rằng quy trình này giúp đội phát huy chuyên môn nhưng vẫn tuân thủ sự chỉ huy chung, tránh gây xáo trộn tại những hiện trường vốn đã phức tạp.

Ngày 21/7, sau khi hoàn thành phần việc được phân công tại Mường Than, Đội cứu hộ Drone rút về Hà Nội. Công tác tìm kiếm người còn mất tích tiếp tục được lực lượng công an, quân đội và địa phương triển khai tại hiện trường.

“Tôi nghĩ mình có một sứ mệnh hoặc một lý do để đồng hành với cộng đồng. Khi hoàn thành nhiệm vụ, những cái bắt tay hay lời chúc sức khỏe của bà con là những khoảnh khắc rất đáng nhớ”, Đinh Hoàng trải lòng sau gần một thập kỷ xông pha vào những vùng thiên tai nguy hiểm nhất.

Trở về Hà Nội, Đinh Hoàng tiếp tục công việc thường ngày, song mạng lưới liên lạc giữa các thành viên vẫn được duy trì. Những người ở gần khu vực luôn trong trạng thái sẵn sàng phối hợp khi lực lượng chức năng cần.

“Chỉ cần có nhiệm vụ cụ thể, trong khoảng 30 phút đến một giờ, thành viên của đội sẽ có mặt”, anh nói.