Bụi cổ đại làm sáng tỏ về những ngôi sao đầu tiên

Dân trí Các nhà thiên văn học sử dụng ALMA khám phá ra một khối lượng lớn bụi sao lấp lánh trong một thiên hà khi mà vũ trụ có độ tuổi chỉ bằng 4% độ tuổi hiện nay. Thiên hà này được quan sát ngay sau khi nó hình thành và là thiên hà xa nhất trong số những loại phát hiện được bụi.

Quan sát này cũng phát hiện ra oxy xa nhất trong Vũ trụ. Những kết quả mới này cung cấp cái nhìn sâu sắc hoàn toàn mới về sự ra đời của những ngôi sao đầu tiên.

Hình ảnh ấn tượng này cho thấy thiên hà trẻ A2744_YD4 xa xôi trông như thế nào. Các quan sát sử dụng ALMA đã chỉ ra rằng thiên hà này được nhìn thấy khi vũ trụ có độ tuổi chỉ bằng 4% độ tuổi hiện nay, rất giàu bụi. Do đó bụi đã được tạo ra bởi thế hệ của các ngôi sao trước và những quan sát này cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự hình thành và cái chết của những ngôi sao đầu tiên trong Vũ trụ. Ảnh: ESO / M. Kornmesser
Hình ảnh ấn tượng này cho thấy thiên hà trẻ A2744_YD4 xa xôi trông như thế nào. Các quan sát sử dụng ALMA đã chỉ ra rằng thiên hà này được nhìn thấy khi vũ trụ có độ tuổi chỉ bằng 4% độ tuổi hiện nay, rất giàu bụi. Do đó bụi đã được tạo ra bởi thế hệ của các ngôi sao trước và những quan sát này cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự hình thành và cái chết của những ngôi sao đầu tiên trong Vũ trụ. Ảnh: ESO / M. Kornmesser

Một nhóm các nhà thiên văn học quốc tế dẫn đầu bởi Nicolas Laporte, đại học London, đã sử dụng hệ thống kính ALMA (Tổ hợp kính thiên văn milimet/ hạ-milimet Atacama) để quan sát A2744_YD4, thiên hà nhỏ nhất và xa xôi nhất từng được thấy bởi ALMA. Họ rất ngạc nhiên khi thấy rằng thiên hà trẻ này chứa một lượng bụi liên sao được hình thành bởi cái chết của thế hệ các sao trước đó.

Các quan sát tiếp theo sử dụng dụng cụ X-shooter trên kính thiên văn Very Large Telescope của ESO đã khẳng định khoảng cách của A2744_YD4 là rất lớn. Thiên hà xuất hiện so sánh với chúng ta giống như khi vũ trụ chỉ có 600 triệu năm tuổi, trong thời kỳ của những ngôi sao đầu tiên và các thiên hà đang hình thành.

"Không chỉ A2744_YD4 thiên hà xa nhất ALMA quan sát được ", Nicolas Laporte cho biết "nó còn phát hiện ra rất nhiều bụi cho thấy các siêu tân tinh đầu tiên đã làm ô nhiễm thiên hà này".

Bụi vũ trụ chủ yếu gồm silicon, cac bon và nhôm trong hình dạng các hạt nhỏ như một phần triệu của 1 cm. Các nguyên tố hóa học trong các hạt này được tôi luyện bên trong các ngôi sao và nằm rải rác khắp vũ trụ khi những ngôi sao này chết, vụ nổ siêu tân tinh ngoạn mục nhất, số phận cuối cùng của các ngôi sao khổng lồ, tuổi thọ ngắn ngủi. Ngày nay, lớp bụi này trở nên phong phú và là một chìa khóa quan trọng giải mã sự hình thành sao, các hành tinh và các phân tử phức tạp; trong Vũ trụ thuở ban đầu - trước khi các thế hệ sao đầu tiên chết đi – vốn khan hiếm nguồn thông tin.

Các quan sát về thiên hà A2744_YD4 đầy bụi có thể thực hiện được vì thiên hà này nằm phía sau một cụm thiên hà khổng lồ gọi là Abell 2744. Do hiện tượng gọi là thấu kính hấp dẫn, cụm sao hoạt động như một "kính thiên văn" vũ trụ khổng lồ phóng to thiên hà xa xôi A2744_YD4 lên khoảng 1,8 lần, cho phép nhóm nghiên cứu như đi ngang vào Vũ trụ thuở ban đầu.

Các quan sát qua ALMA cũng phát hiện có sự phát xạ phát sáng của oxy ion hóa từ A2744_YD4. Đây là khám phá xa nhất, và do đó là sớm nhất về oxy trong vũ trụ, vượt qua kết quả ALMA khác từ năm 2016.

Việc phát hiện bụi trong Vũ trụ thuở ban đầu cung cấp thông tin mới về thời điểm khi các siêu tân tinh đầu tiên phát nổ và là thời điểm những ngôi sao nóng đầu tiên đã “tắm” Vũ trụ trong ánh sáng. Xác định được thời điểm "bình minh vũ trụ" là một trong những điều “thần tiên” của thiên văn học hiện đại và nó có thể được khảo sát một cách gián tiếp thông qua nghiên cứu bụi sao giữa ban đầu.

Nhóm nghiên cứu ước tính rằng A2744_YD4 chứa một lượng bụi tương đương 6 triệu lần so với khối lượng Mặt trời của chúng ta, trong khi tổng khối lượng sao của thiên hà này - khối lượng tất cả các ngôi sao của nó - gấp 2 tỷ lần khối lượng Mặt Trời của chúng ta. Nhóm nghiên cứu cũng đo tốc độ hình thành sao trong A2744_YD4 và nhận thấy rằng các ngôi sao đang hình thành với một tốc độ của 20 khối lượng mặt trời mỗi năm - so với chỉ một khối lượng mặt trời mỗi năm trong Dải Ngân hà Milky Way.

Richard Ellis (ESO và Đại học London), đồng tác giả của nghiên cứu giải thích "Tỷ lệ này không phải là bất thường đối với một thiên hà xa xôi như vậy, nhưng nó làm sáng tỏ tốc độ bụi nhanh như thế trong quá trình A2744_YD4 hình thành. "Thật đáng tiếc, thời gian cần thiết chỉ khoảng 200 triệu năm - vì vậy chúng ta đang chứng kiến ​​thiên hà này ngay sau sự hình thành của nó."

Điều này có nghĩa là sự hình thành sao ý nghĩa này đã bắt đầu khoảng 200 triệu năm trước so với kỷ nguyên thiên hà đang được quan sát. Đây là cơ hội tuyệt vời để ALMA trợ giúp nghiên cứu kỷ nguyên các ngôi sao và thiên hà đầu tiên "bật công tắc" - kỷ nguyên sớm nhất vốn chưa được khảo sát. Mặt trời của chúng ta, hành tinh của chúng ta và sự tồn tại của chúng ta là những sản phẩm - 13 tỷ năm sau - của thế hệ sao đầu tiên này. Bằng cách nghiên cứu sự hình thành, sự sống và cái chết của chúng, chúng ta đang khám phá nguồn gốc của mình.

"Với ALMA, triển vọng thực hiện những quan sát sâu hơn và rộng hơn về các thiên hà tương tự ở thời điểm này là rất hứa hẹn”, Ellma cho biết.

Và Laporte kết luận: "Các phép đo xa hơn của kiểu loại này cung cấp những tiềm năng thú vị của việc tìm kiếm sự hình thành sao đầu tiên và việc tạo ra các nguyên tố hóa học nặng hơn thậm chí còn tiến xa hơn ngược trở lại vào thời kỳ Vũ trụ thuở ban đầu."

Thu Hồng (Tổng hợp)

MỚI NHẤT
Những điều chưa biết về 5 nhà khoa học nữ nhận Giải thưởng Kovalevskaia 2016
Những điều chưa biết về 5 nhà khoa học nữ nhận Giải thưởng Kovalevskaia 2016

(Dân trí) - Mặc dù ở thế hệ 4X, 5X nhưng các nhà khoa học nữ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vẫn miệt mài làm nghiên cứu và tham gia giảng dạy. Với công hiến hết mình, các nhà khoa học nữ này vừa được vinh dự nhận Giải thưởng Kovalevskaia 2016.

Thứ hai, 13/03/2017 - 10:26

Taxi vừa chạy vừa bay đối phó tắc đường
Taxi vừa chạy vừa bay đối phó tắc đường

(Dân trí) - Mới đây, tại triển lãm xe hơi thế giới Geneva Motor Show 2017 diễn ra hằng năm ở Thuỵ Sỹ, hãng sãn xuất máy bay lừng danh Airbus đã thu hút được nhiều sự chú ý khi trình làng mẫu taxi bay độc đáo được kỳ vọng có thể giải quyết tình trạng tắc đường

Thứ hai, 13/03/2017 - 08:54

Cách hiệu quả để tăng cường trí nhớ
Cách hiệu quả để tăng cường trí nhớ

(Dân trí) - Những người có trí nhớ bình thường đã thu hồi được ký ức gấp đôi bằng cách tập luyện với kỹ thuật ghi nhớ không gian vốn được các vận động viên sử dụng và mô hình não bộ của họ đã thay đổi trong quá trình này.

Thứ hai, 13/03/2017 - 08:20

Công nghệ mới sản xuất pin Lithi-ion sạc nhanh, không cháy
Công nghệ mới sản xuất pin Lithi-ion sạc nhanh, không cháy

(Dân trí) - Một nhóm các kỹ sư dẫn đầu bởi John Goodenough 94 tuổi, giáo sư tại Trường Kỹ thuật Cockrell, Đại học Texas ở Austin đã đồng phát minh ra pin lithi-ion sạc nhanh, không cháy.

Thứ hai, 13/03/2017 - 07:51

Quét não ở trẻ sơ sinh có thể dự đoán chứng tự kỷ
Quét não ở trẻ sơ sinh có thể dự đoán chứng tự kỷ

(Dân trí) - Nghiên cứu mới cho thấy việc quét não trẻ sơ sinh từ 6 tháng tuổi có thể dự đoán liệu trẻ có bị chứng tự kỷ hay không.

Thứ hai, 13/03/2017 - 07:40

Choáng với cảnh quạ đen “đánh” gãy chân chim ưng để thoát thân
Choáng với cảnh quạ đen “đánh” gãy chân chim ưng để thoát thân

(Dân trí) - Chim ưng dùng chân với các móng vuốt sắc nhọn nhằm siết chặt quạ đen để giết chết con mồi bằng mỏ. Song quạ đen không phải là kẻ dễ bắt nạt khi nó dùng cánh chống trả quyết liệt và không cho chim ứng mổ vào mình. Cùng với đó quạ đen phản đòn mổ vào chân và lựa thế “bẻ gãy” chân chim ưng và tặng cho kẻ thù một loạt “đòn trời giáng”

Chủ nhật, 12/03/2017 - 08:50

Chiếc kính viễn vọng có thể nhìn rõ cả một chiếc xe hơi trên mặt trăng
Chiếc kính viễn vọng có thể nhìn rõ cả một chiếc xe hơi trên mặt trăng

(Dân trí) - Năm 2016, chiếc kính thiên văn rất lớn của Đài quan sát Nam Âu - European Southern Observatory’s Very Large Telescope - đã thu được “tia sáng” đầu tiên trên hệ thống quang học mới của mình, lần đầu tiên nó đã phóng ra 4 tia laser vào bầu trời. Chiếc kính thiên văn tiếp theo của họ còn có thể làm nhiều điều hơn nữa, và nó có một cái tên cực kỳ ấn tượng: “Kính thiên văn Cực Đại châu Âu - European Extremely Large Telescope”.

Chủ nhật, 12/03/2017 - 09:38

Sản xuất khí tự nhiên, nhiên liệu phản lực thay thế bằng tế bào nấm men
Sản xuất khí tự nhiên, nhiên liệu phản lực thay thế bằng tế bào nấm men

(Dân trí) - Các nhà khoa học báo cáo rằng họ đã thiết kế ra một loại tế bào nấm men mà có thể cung cấp những thay thế bền vững cho các nguồn nhiên liệu không thể tái tạo.

Chủ nhật, 12/03/2017 - 09:16

Chiếc áo thông minh giúp tránh tai nạn giao thông do buồn ngủ
Chiếc áo thông minh giúp tránh tai nạn giao thông do buồn ngủ

(Dân trí) - Mới đây, công ty Toyobo Nhật Bản cũng với hãng Union Tool đã hợp tác để phát triển loại áo thông minh Cocomi, có thể nhận ra trạng thái buồn ngủ của lái xe và phát ra cảnh bảo khi cần thiết.

Chủ nhật, 12/03/2017 - 09:10

DNA từ mảng bám ở răng người Neanderthals cho biết điều gì?
DNA từ mảng bám ở răng người Neanderthals cho biết điều gì?

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra những dấu vết di chuyển của các loại cây dược liệu bị mắc kẹt trong mảng bám ở răng, cho thấy con người sơ khai có kiến thức về dược liệu nhiều hơn những suy nghĩ trước đây.

Chủ nhật, 12/03/2017 - 09:05

Khoảnh khắc hươu cao cổ vô tình “sát hại” con khi đối phó với sư tử
Khoảnh khắc hươu cao cổ vô tình “sát hại” con khi đối phó với sư tử

(Dân trí) - Đoạn video ghi lại cảnh hươu cao cổ mẹ đã vô cùng nỗ lực đánh đuổi sư tử để bảo vệ con. Tuy nhiên, do sự “vụng về” cũng như nôn nóng nên những đòn tấn công dũng mãnh của hươu cao cổ mẹ không “đả thương” được sư tử mà lại trúng phải con của mình.

Chủ nhật, 12/03/2017 - 08:33

Ở độ cao hàng chục kilômét, bóng bay dự báo thời tiết sẽ nổ thế nào?
Ở độ cao hàng chục kilômét, bóng bay dự báo thời tiết sẽ nổ thế nào?

(Dân trí) - Mỗi ngày, các nhà khí tượng học trên toàn thế giới gửi hàng trăm quả bóng bay dự báo thời tiết lên bầu trời, tuy nhiên mọi người không thường nhìn thấy khi chúng bị vỡ - một điều thường xảy ra ở hàng chục kilômét phía trên đầu chúng ta.

Thứ bảy, 11/03/2017 - 09:14

ĐÁNG QUAN TÂM
Chết cười với cảnh báo săn bị lợn rừng cho ăn đòn vì tội… cư xử
Chết cười với cảnh báo săn bị lợn rừng cho ăn đòn vì tội… cư xử

(Dân trí) - Cùng cảnh đi uống nước nhưng báo săn lại “lề mề” và chiếm quá nhiều diện tích khiến lợn rừng không thể đến gần. Bực mình do phải chờ đợi quá lâu, lợn rừng quyết dạy cho báo săn một bài học bằng đòn tấn công bất ngờ

Thứ bảy, 11/03/2017 - 01:54

Những vết màu trắng trên móng tay nói gì về sức khỏe của bạn?
Những vết màu trắng trên móng tay nói gì về sức khỏe của bạn?

(Dân trí) - Hầu hết mọi người đều không biết gì về nguyên nhân tạo ra những đốm màu trắng này. Thật ra, chúng thường có các hình dạng và nguyên nhân khác nhau. Sau đây là giải thích về nguyên nhân tại sao móng tay lại có những vết trắng này.

Thứ bảy, 11/03/2017 - 11:41

Nghiên cứu công nghệ điều chế Curcumin hòa tan trong nước
Nghiên cứu công nghệ điều chế Curcumin hòa tan trong nước

(Dân trí) - Xuất phát từ mục đích tạo một sản phẩm có hoạt tính chữa bệnh cao và hiệu quả, năm 2015, nhóm nghiên cứu tại Viện Hóa học Công nghiệp đã thực hiện đề tài: “Việt Nam Nghiên cứu công nghệ điều chế Curcumin hòa tan trong nước”. Kết quả nghiên cứu cho thấy khả năng ứng dụng sản phẩm trong phòng ngừa ung thư, u bướu.

Thứ bảy, 11/03/2017 - 07:46

Chính đôi mắt đã khiến loài cá chuyển lên đất liền 385 triệu năm trước
Chính đôi mắt đã khiến loài cá chuyển lên đất liền 385 triệu năm trước

(Dân trí) - Theo một nghiên cứu mới, đôi mắt của các động vật lớn đã thúc đẩy chúng phát triển các chi để mạo hiểm chuyển từ dưới nước lên bờ lần đầu tiên ở thời điểm hơn 385 triệu năm trước.

Thứ bảy, 11/03/2017 - 07:16

Bằng chứng mới về sự tồn tại của người ngoài hành tinh
Bằng chứng mới về sự tồn tại của người ngoài hành tinh

(Dân trí) - Các nhà khoa học Mỹ từ Trung tâm vật lý thiên văn Harvard-Smithsonian đã đưa ra giả thuyết rằng hiện tượng bùng nổ nhanh chóng sóng radio có thể có nguồn gốc ngoài trái đất, theo trang web chính thức của tổ chức.

Thứ bảy, 11/03/2017 - 07:10

Xem cảnh báo đốm “mật phục” và dùng “khinh công” hạ gục linh dương
Xem cảnh báo đốm “mật phục” và dùng “khinh công” hạ gục linh dương

(Dân trí) - Một đoạn video ghi lại hai khoảnh khắc báo đốm rình linh dương ở trên cây cao và sau đó phi thân xuống để hạ gục con mồi. Nếu ở cảnh đầu tiên báo đốm bị “lỗi” với cú phi thân không trúng đích thì ở pha thứ hai nó đã rút kinh nghiêm khi căn chỉnh chính xác để hạ gục linh dương.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 06:04

Tìm ra 2 tượng pharaoh niên đại hơn 3.000 năm trước tại Cairo
Tìm ra 2 tượng pharaoh niên đại hơn 3.000 năm trước tại Cairo

Ngày 9/3, các nhà khảo cổ học đã phát hiện 2 bức tượng pharaoh có niên đại cách đây hơn 3.000 năm tại một vùng ngoại ô thủ đô Cairo của Ai Cập.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 03:06

Hàm lượng vitamin E thấp ở mẹ liên quan tới nguy cơ bệnh hen  ở con
Hàm lượng vitamin E thấp ở mẹ liên quan tới nguy cơ bệnh hen ở con

(Dân trí) - Một nghiên cứu mới chỉ ra rằng trẻ được sinh bởi những bà mẹ có hàm lượng vitamin E thấp có thể tăng nguy cơ mắc bệnh hen.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 02:45

Nghiên cứu chấn động: Não vẫn hoạt động sau khi con người chết đi
Nghiên cứu chấn động: Não vẫn hoạt động sau khi con người chết đi

Một nghiên cứu mới cho thấy não bộ của con người có thể vẫn tiếp tục hoạt động ngay cả khi người này đã chết.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 11:07

Phát hiện con gián lạ nhất thế giới tại Việt Nam
Phát hiện con gián lạ nhất thế giới tại Việt Nam

(Dân trí) - Peter Vrsansky và các đồng nghiệp từ Viện hàn lâm Khoa học Slovakia đã giới thiệu một loài côn trùng được họ phát hiện mới đây - gián Helmablatta louisrothi sống sâu dưới lòng đất vài mét trong các hang động dung nham Tân Phú (Phú Lộc, huyện Tân Phú, Đồng Nai) của Việt Nam.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 09:10

Phát hiện đám bụi sao lâu đời nhất trong một thiên hà xa xôi
Phát hiện đám bụi sao lâu đời nhất trong một thiên hà xa xôi

(Dân trí) - Quan sát từ các kính thiên văn ở Chile cho thấy rằng một thiên hà trẻ cách xa Trái đất chứa đầy bụi có thể được sinh ra bởi các vụ nổ siêu tân tinh đầu tiên trong vũ trụ.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 09:00

Cơ thể phụ nữ thay đổi thế nào trong suốt quá trình mang thai?
Cơ thể phụ nữ thay đổi thế nào trong suốt quá trình mang thai?

(Dân trí) - Trong khoảng 40 tuần của thai kỳ, cơ thể của phụ nữ trải quan nhiều thay đổi đáng kể. Qua thời gian, thai nhi phát triển và chiếm nhiều không gian hơn bên trong cơ thể người mẹ, đồng nghĩa với việc bụng của phụ nữ trong quá trình mang thai sẽ không ngừng to ra để tạo không gian cho thai nhi.

Thứ sáu, 10/03/2017 - 08:52