Toàn cảnh quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm về giáo dục

Theo định hướng này, hệ thống giáo dục của Hà Nội sẽ được tái cấu trúc đồng bộ từ giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp đến đại học và nghiên cứu khoa học, gắn với mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, các cực tăng trưởng, đô thị đại học và hành lang kinh tế tri thức. Quy hoạch đồng thời mở ra lộ trình hình thành các trung tâm giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo quy mô lớn, từng bước đưa Hà Nội trở thành một trong những trung tâm học thuật và công nghệ quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Hà Nội là trung tâm lớn, hàng đầu cả nước về giáo dục - đào tạo chất lượng cao

Theo định hướng quy hoạch, đến năm 2035, Hà Nội được xác định trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại; hội tụ tinh hoa văn hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng; có năng lực cạnh tranh cao, chính trị - xã hội ổn định, là thành phố thanh bình, người dân hạnh phúc và là điểm đến an toàn, thân thiện, hấp dẫn.

Thủ đô cũng được định hướng hình thành một số trung tâm giáo dục - đào tạo, y tế chất lượng cao thuộc nhóm dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương; trở thành trung tâm dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo quan trọng ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế; đồng thời là trung tâm nghiên cứu, phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong các chuỗi liên kết vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng Trung du, miền núi phía Bắc.

Đến năm 2045, Hà Nội hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi hội tụ tri thức và công nghệ, có hạ tầng và quản trị đô thị hiện đại, người dân có chất lượng sống cao, xã hội văn minh, an toàn, đáng sống và hạnh phúc.

Đến năm 2065, Thủ đô được định vị là thành phố toàn cầu có trình độ phát triển cao và bền vững, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và mức độ hạnh phúc cao trên thế giới.

Tầm nhìn đến năm 2085 và xa hơn, Hà Nội được xác định là một trong những trung tâm có ảnh hưởng lớn trong mạng lưới các thành phố khu vực châu Á - Thái Bình Dương và toàn cầu; dẫn dắt các xu hướng phát triển đô thị thông minh, kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, trở thành siêu đô thị bền vững tiêu biểu với tác động quốc tế sâu rộng.

Với các mục tiêu tổng quát như trên, quy hoạch xác định Hà Nội tiếp tục giữ vai trò là trung tâm lớn, hàng đầu cả nước về giáo dục - đào tạo chất lượng cao, có uy tín trong khu vực và quốc tế.

Thành phố định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học; chú trọng phát triển năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các lĩnh vực STEM/STEAM, ngoại ngữ, kỹ năng số và năng lực làm chủ công nghệ được ưu tiên nhằm hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, thích ứng nhanh với thị trường lao động.

Quy hoạch cũng đặt mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện học tập và chất lượng giáo dục giữa khu vực nội thành và ngoại thành; đồng thời phát triển hài hòa giữa giáo dục công lập và ngoài công lập.

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục và đào tạo, từng bước tiếp cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống giáo dục Thủ đô.

Theo định hướng, giáo dục phổ thông sẽ được phát triển theo hướng đạt chuẩn quốc tế, tạo đột phá trong giáo dục thông minh; phát triển hệ thống trường chất lượng cao, trường nhiều cấp học và các mô hình liên kết đào tạo trong nước, quốc tế.

Thành phố cũng định hướng phát triển mạnh giáo dục thường xuyên và học tập suốt đời; củng cố hiệu quả hoạt động của các trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm học tập cộng đồng tại các xã, phường nhằm xây dựng xã hội học tập.

Đối với giáo dục chuyên biệt và giáo dục hòa nhập, quy hoạch yêu cầu đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ giáo viên; tạo điều kiện để người khuyết tật và các nhóm đặc thù được tiếp cận giáo dục phù hợp, bình đẳng và chất lượng. Thành phố ưu tiên bố trí quỹ đất để hoàn thiện trường phổ thông chuyên biệt dành cho trẻ khuyết tật.

Về mạng lưới trường học, Hà Nội định hướng phát triển theo hướng hiện đại, chuẩn hóa; ưu tiên các khu vực đông dân cư, khu đô thị, khu công nghiệp nhằm giải quyết tình trạng thiếu trường lớp.

Đáng chú ý, với khu vực nội đô không còn quỹ đất mở rộng, quy hoạch đề xuất cơ chế đặc thù cho phép nâng tầng, tăng mật độ xây dựng đối với các trường học không còn quỹ đất; đồng thời ưu tiên sử dụng quỹ đất sau di dời trụ sở để xây dựng trường phổ thông.

Theo quy hoạch, mỗi xã, phường hoặc đơn vị ở phải có trường mầm non, tiểu học và THCS công lập; bình quân 3-5 vạn dân có một trường THPT công lập phù hợp với nhu cầu thực tế. Hà Nội cũng định hướng phát triển các trường liên cấp tiên tiến, hiện đại, trường chất lượng cao và xây dựng hệ thống trường chuyên tiệm cận quốc tế, đặc biệt tại khu vực phía Bắc Thủ đô.

Đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, thành phố sẽ thực hiện lộ trình di dời các cơ sở khỏi khu vực nội đô lịch sử ra các cực tăng trưởng nhằm hình thành các đô thị đại học tập trung, hiện đại và đồng bộ về hạ tầng.

Với các cơ sở phải di dời toàn bộ, quỹ đất cũ trong nội đô sẽ ưu tiên phục vụ giáo dục phổ thông, công trình công cộng và không gian xanh. Đối với các cơ sở không di dời hoàn toàn, quy hoạch khuyến khích mở rộng quy mô tại cơ sở mới; phần diện tích còn lại trong nội đô được tái cấu trúc theo hướng phục vụ nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, đào tạo sau đại học và đào tạo nghề chất lượng cao.

Song song đó, Hà Nội định hướng phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, đa dạng, linh hoạt, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động; ưu tiên các ngành nghề trọng điểm và có phân tầng chất lượng.

Thành phố cũng sẽ sắp xếp, tổ chức lại hệ thống giáo dục nghề nghiệp công lập theo hướng tinh gọn, hiệu quả; hình thành các trường trung học nghề tại những khu vực đông dân cư hoặc chưa có cơ sở đào tạo nghề nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận giáo dục tại chỗ.

Quy hoạch đồng thời đặt mục tiêu xây dựng hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn, tiên tiến, hiện đại; đầu tư một số trường cao đẳng trọng điểm, chất lượng cao tiệm cận các quốc gia có nền giáo dục nghề nghiệp phát triển.

Hình thành các đô thị giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo

Trong cấu trúc “chùm đô thị hướng tâm”, Hà Nội giữ vai trò đô thị trung tâm hạt nhân, kết nối vùng và liên vùng quốc tế. Các đô thị vệ tinh và đối trọng được phân vai chức năng nhằm chia sẻ áp lực đào tạo và phát triển với Thủ đô.

Ở phía Bắc, đô thị Thái Nguyên được xác định là trung tâm giáo dục đào tạo chất lượng cao của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Ở phía Nam, đô thị Phủ Lý đóng vai trò trung tâm giáo dục và dịch vụ cửa ngõ phía Nam.

Trong quy hoạch 9 cực tăng trưởng, cực phía Tây Nam thuộc vùng Xuân Mai - Chương Mỹ được định hướng trở thành đô thị giáo dục, đào tạo, y tế gắn với nghỉ dưỡng sinh thái.

Trong khi đó, cực phía Tây tại Hòa Lạc được quy hoạch thành đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục, với trọng tâm là Đại học Quốc gia Hà Nội và Khu công nghệ cao Hòa Lạc.

Quy hoạch 9 trung tâm lớn cũng dành nhiều không gian cho giáo dục.

Tại trung tâm đô thị Nam sông Hồng - khu vực đầu não chính trị, hành chính, văn hóa và hội nhập quốc tế của Thủ đô, định hướng phát triển nhấn mạnh việc cải tạo không gian các trường đại học trong nội đô, từng bước chuyển đổi thành trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và không gian học thuật.

Các trường đại học, cao đẳng nhỏ, không đáp ứng tiêu chuẩn sẽ từng bước di dời theo quy hoạch. Quỹ đất sau di dời được ưu tiên cho hạ tầng xã hội, trường học, công viên, không gian công cộng thay vì phát triển nhà ở mới.

Đối với trung tâm đô thị Xuân Mai, quy hoạch xác định đây là đô thị giáo dục - đào tạo, y tế gắn với sinh thái cảnh quan và du lịch dịch vụ.

Khu vực này được định hướng hình thành các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm cộng đồng, trung tâm mô phỏng 3D, trung tâm thử nghiệm sản phẩm nghiên cứu và các cụm đại học tập trung.

Xuân Mai cũng được xác định là hạt nhân triển khai chương trình di dời đại học từ nội đô ra ngoại thành.

Tại trung tâm đô thị Hòa Lạc, định hướng phát triển tập trung vào khoa học kỹ thuật công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và giáo dục chất lượng cao.

Quy hoạch mô tả Hòa Lạc là “thành phố khoa học”, nơi tập trung các trường đại học, trung tâm nghiên cứu, trung tâm R&D quốc tế, phòng thí nghiệm và hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, thu hút nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp đến đây làm việc và sinh sống.

Ngoài ra, trung tâm đô thị Sơn Tây cũng được định hướng phát triển theo mô hình văn hóa - di sản - đào tạo - y tế - sinh thái cảnh quan.

Trong 9 trục động lực phát triển, trục Đại lộ Thăng Long - Hồ Tây - Ba Vì được xác định là hành lang kinh tế tri thức, kết nối trung tâm Hà Nội với Hòa Lạc và vùng phía Tây, đồng thời là trục khoa học, công nghệ và giáo dục quan trọng của Thủ đô.

Di dời đại học khỏi nội đô, hình thành 4 khu đào tạo tập trung quy mô lớn

Một trong những nội dung đáng chú ý của quy hoạch là lộ trình di dời các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp ra khỏi nội đô lịch sử để hình thành các đô thị đại học tập trung.

Theo định hướng, các trường thuộc diện di dời toàn bộ sẽ chuyển ra các cực tăng trưởng mới với hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ. Quỹ đất cũ trong nội đô được ưu tiên phục vụ giáo dục phổ thông, không gian công cộng và cây xanh.

Đối với các cơ sở không di dời toàn bộ, quy hoạch khuyến khích mở rộng quy mô tại cơ sở mới; còn cơ sở trong nội đô sẽ tái cấu trúc theo hướng phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Quy hoạch cũng định hướng phát triển mạnh giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp với nhu cầu thị trường lao động; hình thành các trường trung học nghề tại những khu vực đông dân cư hoặc chưa có cơ sở đào tạo nghề.

Về chỉ tiêu đất giáo dục, Hà Nội đặt mục tiêu bảo đảm quỹ đất trường học đạt tối thiểu 10-12m2/học sinh; riêng mầm non tối thiểu 12m2/trẻ.

Thành phố cũng quy hoạch các mô hình trường liên cấp diện tích từ 5ha trở lên tại các khu đô thị mở rộng.

Đối với giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học, quy hoạch định hướng hình thành nhiều khu đào tạo tập trung quy mô lớn.

Trong đó, Khu đô thị Đại học và Nghiên cứu Hòa Lạc có quy mô khoảng 1.000-1.500ha, trở thành trung tâm đào tạo nhân lực trình độ cao, nghiên cứu đa ngành gắn với công nghệ cốt lõi.

Khu đào tạo chuyên ngành phía Tây Nam tại Xuân Mai - Chương Mỹ có quy mô khoảng 100-150ha, tập trung các lĩnh vực văn hóa, du lịch, y dược, hành chính, sư phạm, lâm nghiệp.

Khu đào tạo chuyên ngành phía Tây Bắc quy mô khoảng 220-250ha sẽ tập trung đào tạo an ninh, quốc phòng, văn hóa nghệ thuật đặc thù.

Trong khi đó, khu đào tạo chuyên ngành hàng không và dịch vụ cảng phía Bắc có quy mô khoảng 120-180ha, gắn với khu vực Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, tập trung đào tạo kỹ thuật hàng không, logistics và dịch vụ hàng không hiện đại.

Theo nhóm dự án ưu tiên, giai đoạn 2031-2045, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành xây dựng các khu đô thị đại học tập trung, tạo nền tảng cho chiến lược phát triển đô thị tri thức và kinh tế tri thức của Thủ đô trong dài hạn.