Học trong kỷ nguyên AI: Tương lai thuộc về người biết cách tự học

Cuộc đối thoại giữa Giáo sư Jay Siegel - Phó chủ tịch kiêm Phó hiệu trưởng Đại học Hồng Kông (HKU) và Tiến sĩ Lương Thị Phương Nhi - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang (VLU) kiêm Hiệu trưởng Trường Van Lang Global School - tại nền tảng Future Fest 2026 đã thảo luận một câu hỏi cốt lõi: Con người cần chuẩn bị những năng lực gì để tồn tại và định hình tương lai trong thời đại AI?

Tương lai thuộc về người có khả năng tự học

Giáo dục truyền thống thường đặt người học vào vị thế của "người tiêu thụ kiến thức". Nhưng khi AI có thể cung cấp gần như mọi câu trả lời, việc biết nhiều không còn là lợi thế tuyệt đối. Điều quan trọng hơn là khả năng tự học, học lại và liên tục làm mới chính mình.

Ông cho rằng người trẻ cần dịch chuyển từ trạng thái “Knowing” sang “Being”, cụ thể hơn là không chỉ sở hữu kiến thức mà còn biết cách tư duy, hành động và thích nghi. Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, lợi thế cạnh tranh dịch chuyển về ba kỹ năng lõi: khả năng tự học (learn), khả năng học lại (relearn - sẵn sàng từ bỏ những kiến thức đã cũ) và khả năng tự phát triển bản thân liên tục.

Theo GS. Siegel, kỹ năng không thể thiếu của tương lai là khả năng đặt câu hỏi và sự linh hoạt chuyển đổi giữa hai trạng thái - tư duy sáng tạo và tư duy phản biện. Nắm được chu trình này chính là "tấm hộ chiếu" duy nhất còn giá trị để người trẻ thích nghi trong một môi trường toàn cầu liên tục thay đổi.

"Đừng để người khác kiểm soát cốt truyện đời mình"

Giữa thời đại mạng xã hội và thuật toán lên ngôi, khi các xu hướng và định nghĩa về thành công góp phần định hình cách người trẻ nhìn nhận bản thân, GS. Siegel đưa ra một lời khuyên đáng suy ngẫm: "Đừng để ai đó kiểm soát cốt truyện (narrative) cuộc đời của bạn".

Ông cho rằng khi AI đưa ra một câu trả lời, phản xạ cần có không phải là tin tuyệt đối, mà là đặt câu hỏi: “Câu trả lời này của AI dựa trên nguồn dữ liệu hay cơ sở nào?”. Thói quen tự chất vấn và giữ tinh thần hoài nghi khoa học sẽ giúp con người kiểm soát công nghệ thay vì bị công nghệ dẫn dắt.

Sự thay đổi về chân dung nhân sự tương lai buộc các trường đại học phải tái cấu trúc triết lý giảng dạy. Chia sẻ góc nhìn về vấn đề này, TS. Lương Thị Phương Nhi cho rằng giáo dục đại học hiện nay không còn dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà phải giúp sinh viên phát triển sự tự tin, tư duy độc lập và khả năng diễn đạt quan điểm.

Siegel chia sẻ rằng trong buổi học đầu tiên, ông thường yêu cầu sinh viên đưa ra những vấn đề của thế giới để cùng thảo luận, thay vì bắt đầu bằng bài giảng có sẵn. Cách tiếp cận này giúp xóa bỏ khoảng cách quyền lực giữa giảng viên và sinh viên, đồng thời khuyến khích tư duy chủ động.

Lương Thị Phương Nhi cũng cho rằng đại học nên vận hành như một “sandbox” - môi trường thử nghiệm an toàn để sinh viên được phép sai, làm lại và trưởng thành thông qua các dự án thực tế cùng doanh nghiệp. Đây là cách giúp người học tăng khả năng thích nghi và sẵn sàng bước vào môi trường toàn cầu.

Chuẩn bị cho một thế hệ "Global-ready"

Chuẩn bị cho thế hệ trẻ trong thời đại AI vì thế không còn đơn thuần là trang bị kiến thức hay kỹ năng công nghệ, mà còn là hành trình giúp họ hiểu bản thân, xây dựng tư duy độc lập và khả năng thích nghi trước một thế giới liên tục biến đổi.

Những chia sẻ từ các chuyên gia giáo dục như GS. Jay Siegel và TS. Lương Thị Phương Nhi tại Future Fest cũng cho thấy, lợi thế cạnh tranh bền vững của con người trong tương lai sẽ nằm ở khả năng học hỏi, kết nối và tự định nghĩa giá trị của chính mình.

Sau hai ngày sự kiện, hành trình định hướng không dừng lại tại Future Fest mà tiếp tục được mở rộng thông qua Future Fest Hub - nền tảng số đồng hành cùng học sinh trong quá trình hiểu mình, hiểu nghề và chuẩn bị cho tương lai.

Tại đây, người trẻ có thể tiếp cận những chia sẻ chuyên sâu từ các chuyên gia, tìm hiểu thông tin về hơn 60 ngành học, khám phá yêu cầu năng lực của từng lĩnh vực cũng như tham khảo các lớp học mẫu và bức tranh nghề nghiệp thực tế, từ thu nhập khởi điểm đến xu hướng phát triển dài hạn.

Thay vì chỉ cung cấp thông tin định hướng đơn thuần, Future Fest Hub hướng đến việc giúp người trẻ xây dựng tư duy tự học, khả năng thích nghi và bản sắc riêng để sẵn sàng bước vào một thế giới không ngừng biến đổi.

Tìm hiểu thêm về hành trình định hướng tương lai tại: vietnamfuture-fest.com/.