Tại sao người Việt thông minh, mức sống vẫn thấp?

Tại sao người Việt thường được cho là thông minh nhưng chất lượng cuộc sống nói chung vẫn không cao? Câu trả lời xin nhường lại cho độc giả.

Lần đầu tham gia vào năm 2013 PISA, Việt Nam với điểm số trung bình về toán học là 511 trên thang điểm tối đa 1000, xếp vị thứ 17, cao hơn nhiều nước phát triển như Mỹ, Anh, và Úc và không khác biệt đáng kể về mặt thống kê so với các nước Hà Lan, Estonia, Phần Lan, Canada, Ba Lan, Bỉ, Đức. Về mặt thống kê, kết quả này cao hơn trung bình so với các nước trong OECD, tuy rằng thu nhập bình quân đầu người thấp hơn đáng kể.

Chỉ dừng ở tiềm năng?

Đặc biệt, khoảng hơn 13% học sinh Việt Nam được xếp vào dạng có “khả năng thích nghi cao” (resilient) theo nghĩa, bất chấp tình trạng kinh tế thấp các em  đạt kết quả cao hơn mong đợi (top 25% so với toàn bộ học sinh trên thế giới).

Theo thống kê, Việt Nam được xếp vào nhóm các nước có chỉ số công bằng về cơ hội giáo dục cao hơn mức trung bình. Khoảng 84% học sinh Việt Nam trả lời rằng các em thích được điểm cao, 86% trả lời cố gắng ở trường học rất quan trọng; và khoảng 86% học sinh trả lời rằng các em thấy hạnh phúc ở trường học[9].

Khả năng vượt khó của Việt Nam (xanh) đứng hàng thứ ba. Xếp hạng của Mỹ là màu đỏ. (Nguồn: OECD)
Khả năng vượt khó của Việt Nam (xanh) đứng hàng thứ ba. Xếp hạng của Mỹ là màu đỏ. (Nguồn: OECD)
 
Một nghiên cứu của hiệp hội OECD: “Khảo sát kỹ năng của người trưởng thành”, chỉ ra rằng, những kỹ năng cơ bản trong toán học có tác động lớn đến cơ hội sống của cá nhân. Đặc biệt, những người có kỹ năng toán học tốt có xu hướng tình nguyện, chủ động hơn, như một người hành động hơn là một vật thể bị động của quá trình chính trị và có xu hướng tin tưởng người khác hơn[10].

Như vậy, nếu kết quả đo lường PISA đáng tin cậy, thành tích của học sinh Việt Nam là một dấu hiệu đáng mừng của đất nước và cũng như nền giáo dục. Hơn thế nữa, những con số liên quan đến công bằng giáo dục của Việt Nam cũng là tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, kết quả khả quan của Việt Nam chỉ thể hiện học sinh có tiềm năng, và nó sẽ chỉ dừng lại ở tiềm năng nếu không có một môi trường đúng đắn để phát huy hết tiềm năng đó.

Con số không biết nói láo

Tuy rằng người Mỹ thường nói “những con số không biết nói láo”, khi thông dịch các con số này cần cẩn trọng. Một số chuyên gia nghiên cứu giáo dục toán quan ngại về độ tin cậy của một số câu hỏi trong PISA, tức là câu hỏi không đo được những gì muốn đo lường [11]. Giả định rằng bộ câu hỏi đáng tin cậy, kết quả còn phụ thuộc vào mức độ trung thực của kỳ thi.  

Việc lấy mẫu của học sinh tham gia được cho rằng là theo quy định của OECD theo vị Thứ trưởng Giáo dục đã phát biểu, tuy nhiên việc thực hiện trên thực tế có thể không đúng theo quy định. Hơn nữa, theo thói quen hay diễn ra trong thi cử ở nước nhà, khả năng không trung thực của học sinh cũng có thể xảy ra trong cuộc thi này. Đặc biệt, việc chuẩn bị cho kỳ thi PISA cũng góp phần ảnh hưởng đến kết quả chung.

Việc cho học sinh làm quen với các dạng đề, học thêm sau giờ học là một tham số không được đo lường. Lấy một ví dụ để so sánh, với học sinh ở Mỹ, nhiều trường học có thể từ chối tham gia, và hầu như các trường học không có thêm chuẩn bị nào đặc biệt cho kỳ thi PISA này. Như vậy, con số thành tích của Việt Nam có thể là một phần do kết qủa luyện thi chứ không hẳn là khả năng có được từ việc học ở trường.

Nói một cách khác, kết quả PISA phản ánh khả năng của nhóm học sinh tham gia vào kỳ thi, chứ không thể đại diện cho toàn bộ học sinh ở lứa tuổi 15 của toàn đất nước.

Một khía cạnh khác có thể ảnh hưởng đến kết quả của kỳ thi này là độ tin cậy của việc chấm bài. Kỳ thi này có nhiều câu hỏi dạng mở. Theo kinh nghiệm của người viết trong những lần chấm thi đại học môn toán trước đây, việc sai sót cũng thường xảy ra, dù rằng đó là cuộc thi cực kỳ quan trọng. Thiết nghĩ, cuộc thi này cũng không ngoại lệ.

Như vậy số đó trong kỳ thi này chỉ đáng tin cậy khi toàn bộ quy trình được thực hiện đúng đắn, học sinh làm bài nghiêm túc, và đặc biệt những học sinh được chọn tham gia vào cuộc thi này không phải chuẩn bị gì thêm. Những con số như 86% học sinh phát biểu mình thấy hạnh phúc ở trường học liệu có phản ảnh đúng cảm nhận của học sinh Việt Nam nói chung? Khi yếu tố trung thực và không dám nói thật là khá phổ biến, những con số này cũng đáng nghi ngờ.

Việc dùng các con số để so sánh trình độ học tập và nền giáo dục của các nền văn hoá thường không hoàn toàn chuẩn xác. “Nền giáo dục (toán, khoa học, và đọc hiểu) của Việt Nam tốt hơn Hoa Kỳ dù rằng đầu tư cho giáo dục thấp hơn,” nhận định như thế này có phần thiển cận. Với kinh nghiệm của một người được trải nghiệm qua cả hai nền giáo dục Việt Nam và Hoa Kỳ, tác giả hoàn toàn không đồng ý với những nhận định này.

Kinh qua nền giáo dục Việt Nam cho đến bậc thạc sĩ, là một nhà sư phạm đào tạo giáo viên ở Việt Nam và thường xuyên tham gia liên lạc với các trường học ở cấp bậc phổ thông, là người trải nghiệm về giáo dục của Mỹ dưới góc độ là một nghiên cứu sinh giáo dục toán và một nhà nghiên cứu, những gì tác giả quan sát được từ hai nền giáo dục, thì PISA không phản ánh được.

Ngoài ra, việc dựa vào thu nhập bình quân đầu người để so sánh về kết quả giáo dục phần nào không chính xác- mà hãy nhìn vào phần đầu tư cho giáo dục. Ở Việt Nam, có thể con số đầu tư từ chính phủ không cao, nhưng nếu nhìn vào đầu tư của các gia đình vào con em, chỉ số này hẳn sẽ tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, thống kê chính thống về những tham số này thường ít khi tồn tại ở Việt Nam, hoặc là những con số thông kê đáng nghi ngờ.

Ép con, hay để tự do theo sở thích?

Nhận định về tính hiệu quả của một nền giáo dục còn phụ thuộc vào triết lý của nền giáo dục đó. Học sinh Việt Nam có thể giải quyết các bài toán giỏi hơn học sinh Mỹ, nhưng những phẩm chất như sáng tạo, tư duy phê phán, và sự tự tin và thích ứng có thể không bằng.

Tại sao người Việt thông minh, mức sống vẫn thấp?
 
Tương tự, không thể dựa vào chỉ số này của PISA để nói rằng giáo dục nước ta tốt hơn các nước ở châu Âu. Trọng tâm của giáo dục châu Âu là toàn diện (social cohesion), vì thoả mãn cá nhân và phát triển văn hoá hơn[12]. Với triết lý khác nhau như vậy, một bên là học để thi cử và một bên là học để sống và làm người, việc so sánh là cực kỳ khập khiễng.

Với tư cách là một người nghiên cứu giáo dục toán, tác giả hoàn toàn ủng hộ việc tham gia kỳ thi PISA của Việt Nam. Tuy nhiên cứ để cho mọi chuyện xảy ra đúng quy cách tự nhiên của nó. Lúc đó, kết quả đạt được sẽ trung thực phản ánh một phần chất lượng giáo dục.

Đặc biệt, học sinh tham gia không nên luyện thi, vì mục đích của kỳ thi không phải để xếp hạng mà để xem trình độ và hiệu quả của nền giáo dục như thế nào. Hơn nữa, sẽ không tốt nếu những khả  năng toán học, khoa học, và đọc hiểu của học sinh Việt Nam có thể cao vì chúng ta đang đầu tư cho chúng, song chúng ta lại vô tình lại lãng quên hoặc kém chú ý đến khoa học xã hội và nhân văn, cũng như nghệ thuật, những khả năng cũng không kém phần quan trọng trong phát triển con người.

Nhìn vào bảng thành tích PISA 2012, top dẫn đầu là các nước châu Á, đặc biệt thành phố Thượng Hải Trung Quốc ở vị trí số 01 trong cả ba môn. Khoảng cách giữa kết quả của học sinh Trung Quốc và học sinh đạt mức độ trung bình trong kỳ thi tương đương với ba năm. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận mồ hôi và công sức mà học sinh và phụ huynh thành phố Thượng Hải phải bỏ ra để đạt được liệu có đáng không? Học sinh tuổi 15 đang đánh mất tuổi thơ cho các kỳ thi- chỉ biết học, học, và học. Sự yêu thích và đam mê, hoặc theo đuổi năng khiếu của mình, có thể đã bị xem thành thừa thãi.

Sự kỳ vọng của các bậc cha mẹ vào việc con cái vào học các trường đại học và làm các công việc hàn lâm tương quan tỷ lệ thuận với thành tích của học sinh. Tuy nhiên, đừng để “giấc mơ cha đè nát cuộc đời con”. Vẫn còn nhiều tranh cãi trong giáo dục về việc nên thúc ép con cái học hay là cho trẻ nhỏ tự do theo sở thích. Đó là những vấn đề về văn hoá mà nghiên cứu trong giáo dục chưa trả lời được. Và hãy còn nhiều câu hỏi về việc so sánh Á-Âu vẫn chưa có lời giải đáp.

Tại sao Trung Quốc vẫn kêu gọi cải cách giáo dục và học tập theo mô hình của Hoa Kỳ dù rằng thành tích trong các kỳ thi của họ rất cao? Tại sao rất nhiều học sinh từ các nước châu Á muốn đến Hoa Kỳ để học? Tại sao các cha mẹ là người châu Á không muốn con mình trở lại nước nhà học? Tại sao người Việt thường được cho là thông minh nhưng chất lượng cuộc sống nói chung vẫn không cao? Câu trả lời xin nhường lại cho độc giả.

Trần Dũng
(Tiến sĩ giáo dục Toán - Viện Nghiên Cứu Đổi Mới Giáo Dục Friday (Friday Institute of Educational Innovation- Đại học North Carolina State, USA)
Theo Tuần Việt Nam

________________________________________

[9] http://www.oecd.org/pisa/keyfindings/pisa-2012-results.htm

[10] OECD (2013)

[11] de Lange (2007)

[12] de Lange (2007)

MỚI NHẤT
Olympic các môn khoa học trẻ quốc tế: Thành công ngoài mong đợi
Olympic các môn khoa học trẻ quốc tế: Thành công ngoài mong đợi

(Dân trí)-Chiều 14/12, đoàn dự thi Olympic các môn khoa học trẻ quốc tế tại Ấn Độ về tới Hà Nội với những nụ cười rạng ngời trong men say chiến thắng. Ông Lê Ngọc Quang-phó Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội, trưởng đoàn Việt Nam cho biết năm nay kết quả thành công ngoài cả mong đợi.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 09:22

Sẽ thành lập Trường ĐH Kiên Giang
Sẽ thành lập Trường ĐH Kiên Giang

Thủ tướng đồng ý chủ trương thành lập Trường ĐH Kiên Giang trên cơ sở Phân hiệu của Trường ĐH Nha Trang tại tỉnh Kiên Giang.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 06:47

“Chàng sinh viên không tay” không đầu hàng số phận
“Chàng sinh viên không tay” không đầu hàng số phận

9 tuổi, Nguyễn Minh Phú vào lớp Một. Ban đầu, thấy một thằng bé còi cọc, không có hai tay, bạn bè xa lánh và chọc ghẹo làm Phú mặc cảm, tự ti nhiều. Hiện Phú là sinh viên năm 3, khoa Khoa học máy tính, Trường đại học Công nghệ thông tin - ĐHQG TPHCM.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 12:20

Cậu bé 4 tuổi có chỉ số IQ bằng thiên tài Einstein
Cậu bé 4 tuổi có chỉ số IQ bằng thiên tài Einstein

(Dân trí) -Đạt chỉ số thông minh IQ 160, cậu bé 4 tuổi Sherwyn Sarabi ở Anh hiện đang được so sánh với Albert Einstein, Bill Gates và Stephen Hawking. Nổi tiếng về trí tuệ của mình, cậu bé hiện là thành viên của tổ chức Mensa gồm những người có chỉ số IQ cao nhất thế giới.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 11:06

Các trường ngoài công lập lại kiến nghị gửi Thủ tướng
Các trường ngoài công lập lại kiến nghị gửi Thủ tướng

(Dân trí)-Vừa qua, Hiệp hội các trường ĐH, CĐ ngoài công lập đã có công văn xin đề xuất với Thủ tướng những giải pháp cụ thể nhằm “tiếp tục phát triển, nâng cao chất lượng các trường ngoài công lập, về chính sách học phí và sự công bằng về cơ hội học tập của sinh viên”.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 10:56

Học trò chọn nghề theo... phim Hàn
Học trò chọn nghề theo... phim Hàn

(Dân trí) - Việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh bị tác động nhiều từ người thân, bạn bè, thậm chí từ... phim ảnh. Tuy nhiên, việc chọn sai nghề là vấn đề cực kỳ trầm trọng đối với người trẻ ngày nay.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 07:58

Đổi mới từ thầy
Đổi mới từ thầy

Nghề giáo có đặc thù riêng bởi là việc “trồng người”. Vì vậy, thầy cô phải là gương sáng để HS soi vào và noi theo. Mỗi hành vi, cử chỉ của thầy cô đều có ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách học trò.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 06:35

Thi học kỳ bậc phổ thông: Căng thẳng chuyện điểm số
Thi học kỳ bậc phổ thông: Căng thẳng chuyện điểm số

Bước vào giai đoạn thi học kỳ I, nhiều học sinh phổ thông đang phải căng mình để ôn tập, học thêm… cốt sao để có điểm cao, làm “đẹp” sổ học bạ.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 06:25

Lưu học sinh xuất sắc chia sẻ kinh nghiệm du học Nga
Lưu học sinh xuất sắc chia sẻ kinh nghiệm du học Nga

Tốt nghiệp Đại học và Thạc sĩ ở Nga với tấm bằng xuất sắc, luôn đạt điểm tuyệt đối 5/5 và có hàng chục bài báo Khoa học. Nguyễn Thị Chúc còn là thành viên sôi nổi của CLB Tấm lòng nhân ái Hà Nội.

Thứ bảy, 14/12/2013 - 06:05

Chuyện nước Mỹ: Nghịch lý giáo dục
Chuyện nước Mỹ: Nghịch lý giáo dục

Thưa anh chị, không phải thế giới cứ bám lấy Mỹ và tranh thủ mọi cơ hội hào hứng tuyên bố “đứng trên Mỹ” trong những cuộc khảo sát đánh giá về kết quả học tập mà người Mỹ lại lo lắng, dù cho đây đang là thời điểm nền giáo dục phổ thông ở Mỹ đứng trước các đòi hỏi thay đổi.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 05:06

Hơn 12.000 tấm chăn ấm trao tặng học sinh vùng cao
Hơn 12.000 tấm chăn ấm trao tặng học sinh vùng cao

(Dân trí) - Tính đến ngày 13/12/2013, Ban Tổ chức chương trình “Nâng bước cho học sinh dân tộc nội trú” đã hoàn thành việc trao chăn đông tới 12.525 em học sinh ở 54 trường của 14 tỉnh miền núi.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 03:35

SV xuất sắc Học viện Tài chính là cô gái bại liệt
SV xuất sắc Học viện Tài chính là cô gái bại liệt

(Dân trí) - Vừa tròn 2 tháng tuổi, Phạm Thị Hương sốt cao và được chuẩn đoán bị viêm màng não mủ từ đó bị liệt cả hai chân. Vượt lên mọi khó khăn, Hương không những thi đỗ vào Học viện Tài chính với số điểm cao mà còn trở thành sinh viên xuất sắc của trường này.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 11:35

ĐÁNG QUAN TÂM
Tố cáo hiệu trưởng, giáo viên nhận quyết định “buộc thôi việc”
Tố cáo hiệu trưởng, giáo viên nhận quyết định “buộc thôi việc”

(Dân trí) -Bức xúc với những sai phạm của hiệu trưởng, thầy giáo Lê Vân ở Trường THPT Sơn Tịnh 1 (huyện Sơn Tịnh, Quảng Ngãi) gửi đơn tố cáo đến các cơ quan chức năng về những sai phạm của hiệu trưởng. Sau đó, hiệu trưởng Nguyễn Tấn Cảnh ký quyết định “buộc thôi việc” GV Lê Vân.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 10:19

Tuyển sinh 2014: Thí sinh được tham gia 2 kỳ thi ĐH trong năm
Tuyển sinh 2014: Thí sinh được tham gia 2 kỳ thi ĐH trong năm

(Dân trí) - Điểm đáng lưu ý nhất tại dự thảo quy định về tự chủ tuyển sinh ĐH, CĐ 2014 là mỗi trường được lựa chọn 1 trong 3 phương án tuyển sinh. Tổ chức 2 đợt thi ĐH trong năm. Thí sinh được tham gia cả 2 đợt thi.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 10:08

Học giỏi có đúng là do gen di truyền?
Học giỏi có đúng là do gen di truyền?

Các nhà khoa học Anh vừa có một phát hiện gây tranh cãi rằng, gen có ảnh hưởng tới kết quả thi cử của trẻ em lớn hơn nhiều chất lượng của ngôi trường theo học hay những nỗ lực nuôi dưỡng và dạy dỗ của bố mẹ.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 10:06

ĐH công lập Việt - Đức sau 5 năm thành lập và phát triển
ĐH công lập Việt - Đức sau 5 năm thành lập và phát triển

Toàn bộ chương trình đào tạo của trường ĐH Việt-Đức đều do các giáo sư từ các trường đại học danh tiếng của Đức trực tiếp giảng dạy. Sinh viên học tại trường ĐH Việt-Đức nghe giảng bằng tiếng Anh, và sẽ tốt nghiệp với hai tấm bằng: một bằng do trường đại học tại CHLB Đức cấp và một bằng do trường ĐH Việt-Đức cấp.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 10:05

TPHCM miễn học phí cho học sinh dân tộc Chăm và Khmer
TPHCM miễn học phí cho học sinh dân tộc Chăm và Khmer

(Dân trí) - UBND TPHCM vừa có quyết định chấp thuận chế độ miễn học phí đối với học sinh dân tộc Chăm và Khmer trên địa bàn thành phố.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 09:15

Giáo dục phổ thông sau 2015: Tiến tới đa dạng SGK
Giáo dục phổ thông sau 2015: Tiến tới đa dạng SGK

Theo dự thảo lần 1 đề án Đổi mới chương trình - sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015, giai đoạn 2014 - 2015 Bộ GD&ĐT phải hoàn thành việc xây dựng chương trình tổng thể và chương trình môn học thử nghiệm. Đáng chú ý, lần đầu tiên dự thảo đưa ra quan điểm mới “dần dần tiến tới việc đa dạng SGK”.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 07:32

Tạo hứng thú trong môn Giáo dục công dân
Tạo hứng thú trong môn Giáo dục công dân

Giáo dục công dân là môn học có tầm quan trọng đặc biệt. Tuy nhiên ở trường THPT môn học này cũng bị xem là môn phụ, chưa thực sự thu hút sự đam mê, yêu thích của học sinh.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 07:12

"Báo động đỏ" việc HS giảm mạnh tại trường ngoài công lập
"Báo động đỏ" việc HS giảm mạnh tại trường ngoài công lập

(Dân trí) - Nhiều trường ngoài công lập tại Huế gặp khó khăn trong công tác tuyển sinh. Số học sinh tuyển vào chỉ đạt được trên dưới 20% là một điều đáng báo động cho hệ thống trường này.

Thứ sáu, 13/12/2013 - 06:05

Bộ GD-ĐT công bố điểm mới nhất phương án tuyển sinh năm 2014
Bộ GD-ĐT công bố điểm mới nhất phương án tuyển sinh năm 2014

(Dân trí) - Chiều nay 12/12, Bộ GD-ĐT đã họp báo công bố dự thảo quy định về tự chủ tuyển sinh của các trường ĐH, CĐ 2014. Theo đó, các trường tổ chức tuyển sinh riêng không sử dụng kết quả thi của kỳ thi chung do Bộ GD-ĐT tổ chức.

Thứ năm, 12/12/2013 - 03:50

Học trò như những "siêu nhân"... gà công nghiệp
Học trò như những "siêu nhân"... gà công nghiệp

(Dân trí) - Từ học sinh lớp 3 không biết cách mặc quần, đến sinh viên đại học lúng túng không biết quả dưa hấu phải làm thế nào để ăn được... Giáo dục biến học trò thành những "siêu nhân" gà công nghiệp thiếu kỹ năng sống.

Thứ năm, 12/12/2013 - 03:26

ĐH KHTN TPHCM dự kiến tăng chỉ tiêu năm 2014
ĐH KHTN TPHCM dự kiến tăng chỉ tiêu năm 2014

(Dân trí) - Trong khi nhiều trường tại TPHCM không tăng chỉ tiêu thì trường ĐH Khoa học tự nhiên dự kiến sẽ tăng chỉ tiêu năm 2014.

Thứ năm, 12/12/2013 - 03:16

Quảng Nam tuyển 4 lãnh đạo cho các trường đại học, cao đẳng
Quảng Nam tuyển 4 lãnh đạo cho các trường đại học, cao đẳng

(Dân trí) - UBND tỉnh Quảng Nam vừa cho biết đã thông báo tổ chức thi tuyển 4 chức danh lãnh đạo cho các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn và đã bắt đầu tiếp nhận hồ sơ của các ứng viên.

Thứ năm, 12/12/2013 - 03:15