Vua xe điện Trung Quốc: Từ em bé mồ côi đến tỷ phú khiến Elon Musk dè chừng

Câu chuyện của ông không chỉ gắn với những chiếc ô tô điện, pin và công nghệ. Đó còn là hành trình của một con người đi qua nghịch cảnh bằng học tập, ý chí và sự kiên trì với những điều mà phần lớn thị trường từng cho là quá xa vời.

Mất cả cha lẫn mẹ khi còn thiếu niên

Vương Truyền Phúc sinh năm 1966 tại tỉnh An Huy (Trung Quốc) trong một gia đình nông dân có 8 người con. Điều kiện kinh tế khó khăn khiến việc học của các con trở thành gánh nặng lớn đối với gia đình.

Năm 13 tuổi, ông mất cha vì bệnh ung thư gan. Hai năm sau, mẹ ông cũng qua đời khi ông đang ở tuổi đi học. Chưa trưởng thành, Vương Truyền Phúc đã phải đối diện với biến cố mà nhiều người trưởng thành cũng khó lòng vượt qua.

Người anh trai trở thành chỗ dựa quan trọng giúp ông tiếp tục học tập. Sau này, khi nhận được học bổng, Truyền Phúc thường chỉ giữ lại một phần để trang trải cuộc sống và gửi phần còn lại về gia đình.

Con đường học vấn cuối cùng đưa ông đến Đại học Công nghệ Trung Nam, nơi ông theo học lĩnh vực luyện kim, vật lý và hóa học. Năm 1990, ông nhận bằng thạc sĩ tại Viện Nghiên cứu Kim loại màu Bắc Kinh và bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu về vật liệu, pin và công nghệ. Những kiến thức sau này trở thành nền móng cho sự nghiệp của ông.

Năm 1995, ở tuổi 29, Vương Truyền Phúc thành lập BYD tại Thâm Quyến (Trung Quốc). Công ty ban đầu tập trung sản xuất pin sạc cho điện thoại di động, trong bối cảnh thị trường khi đó gần như bị các doanh nghiệp Nhật Bản thống trị.

Không có tiềm lực tài chính lớn, BYD phải tìm cách cạnh tranh bằng chi phí thấp, khả năng sản xuất linh hoạt và quan trọng nhất là làm chủ công nghệ.

Từ pin điện thoại, BYD tiến vào ngành ô tô vào năm 2003. Đây là quyết định từng khiến không ít người hoài nghi. Nhưng với Vương Truyền Phúc, việc bước vào một lĩnh vực mới không có nghĩa phải chờ đến khi mọi điều kiện hoàn hảo.

“Chỉ có một mục tiêu duy nhất, đó là sống sót”

“Lúc đó chỉ có một mục tiêu, chính là sống sót” trở thành phát ngôn nổi tiếng của ông. Đằng sau câu nói ngắn gọn là nhiều năm đầu tư mà chưa nhìn thấy thành quả rõ ràng.

Vương Truyền Phúc từng cho biết khi BYD theo đuổi sản xuất xe điện, giá cổ phiếu công ty có lúc giảm tới 40%, trong khi bên ngoài liên tục xuất hiện những lời hoài nghi. Nhưng công ty không từ bỏ hướng đi đã lựa chọn.

“Tôi cho rằng kiên trì là một phẩm chất rất quan trọng của một doanh nhân”, ông nói tại Diễn đàn Doanh nhân Trung Quốc vào năm 2021. 

Đây cũng là một trong những điểm đáng chú ý nhất trong triết lý kinh doanh của ông. Thành công không nhất thiết đến từ một quyết định phi thường, mà có thể được tạo nên bởi khả năng tiếp tục làm điều mình tin tưởng sau nhiều năm chưa được thị trường công nhận.

Năm 2008, khi BYD vẫn chưa phải cái tên lớn trong ngành ô tô, Berkshire Hathaway của tỷ phú Warren Buffett đã quyết định đầu tư khoảng 230 triệu USD để mua gần 10% cổ phần công ty. Khoản đầu tư này giúp BYD nhận được sự chú ý lớn từ giới đầu tư quốc tế nhưng con đường của BYD vẫn không hề bằng phẳng.

“Muốn thực hiện ước mơ, phải vượt qua vô số khó khăn”

Vương Truyền Phúc từng nói: “Ước mơ đương nhiên rất đẹp, nhưng con đường thực hiện ước mơ vô cùng quanh co, sẽ gặp vô số khó khăn”.

Theo ông, ở mỗi thời điểm khó khăn, doanh nhân đều phải đối diện với câu hỏi: “Có nên từ bỏ không?”. Và câu trả lời chính là phải kiên trì, nỗ lực và vượt qua từng trở ngại. Triết lý đó được phản ánh khá rõ trong cách BYD phát triển công nghệ.

Một ví dụ là lĩnh vực chất bán dẫn. Vương Truyền Phúc cho biết BYD từng đầu tư nhiều năm vào IGBT - một công nghệ quan trọng đối với xe điện - dù hoạt động này liên tục thua lỗ trong thời gian dài. “Không sao, chúng tôi vẫn đầu tư”, ông nói.

Ông nhấn mạnh, doanh nghiệp cần xác định đúng hướng đi chiến lược, kiên định theo đuổi và tìm cách vượt qua khó khăn. Với Vương Truyền Phúc, đây là cách biến nghịch cảnh thành lợi thế.

Một đặc điểm khác trong tư duy của Vương Truyền Phúc là chấp nhận đi trước thị trường. Năm 2008, BYD từng xây dựng tầm nhìn dài hạn xoay quanh 3 lĩnh vực gồm năng lượng mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng và xe điện. 

“Lúc đó nói về xe điện, trạm lưu trữ năng lượng, mọi người đều lắc đầu, nhưng đó chính là tầm nhìn của BYD”, ông kể. Sự kiên trì đó cuối cùng trở thành lợi thế khi thị trường xe điện tăng trưởng mạnh.

Vương Truyền Phúc cũng đánh giá cao vai trò của đổi mới công nghệ. Năm 2019, ông từng nói doanh nhân cần “cắm đầu làm việc, làm nhiều hơn nói”. 

Quan điểm này cũng được thể hiện trong cách BYD xây dựng chuỗi sản xuất. Công ty từng bước làm chủ nhiều công đoạn, từ pin đến các linh kiện quan trọng, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào nhà cung cấp bên ngoài.

Trở thành tỷ phú ngành xe điện

Giám đốc điều hành Tesla, tỷ phú Elon Musk, từng cười nhạo những chiếc xe của BYD trong một cuộc phỏng vấn vào năm 2011: “Tôi không cho rằng đây là một sản phẩm tiềm năng”.

Tuy nhiên, trái ngược với đánh giá của Musk, vào tháng 2/2024, BYD đã chính thức giành lấy “vương miện” của Tesla với tư cách là nhà sản xuất ô tô điện lớn nhất thế giới.

Sự việc này đã khiến Musk phải đính chính những phát ngôn cũ của mình: “Chuyện đó cách đây nhiều năm rồi. Sản phẩm của họ giờ đáng gờm lắm”.

Ngày nay, BYD không còn chỉ là nhà sản xuất pin mà đã xây dựng một hệ sinh thái gồm ô tô, pin, phương tiện thương mại và các công nghệ năng lượng mới. 

Nhìn lại hành trình của ông vua xe điện Trung Quốc, có thể nhận ra rằng, thành công của Vương Truyền Phúc không bắt đầu từ những chiếc xe đắt tiền hay những nhà máy khổng lồ. Nó bắt đầu từ một cậu bé nghèo mất cha mẹ khi còn chưa trưởng thành.

Chính những năm tháng thiếu thốn đã hình thành ở ông một tư duy đặc biệt: Không chờ hoàn cảnh thuận lợi mới hành động. “Doanh nhân phải có tầm nhìn chiến lược, nhưng sự kiên trì cũng rất quan trọng”, Vương Truyền Phúc nói.

Sau một hành trình dài và nhiều thử thách, Vương Truyền Phúc hiện sở hữu khối tài sản được Forbes ước tính lên tới 23 tỷ USD và góp mặt trong danh sách những người giàu nhất Trung Quốc.

Dù sở hữu khối tài sản khổng lồ, ông vẫn dành 60-70% thời gian để nghiên cứu công nghệ và phát triển sản phẩm bởi tham vọng của ông không chỉ dừng lại ở việc tạo nên những chiếc ô tô.