PhotoNews

ĐỜI SỐNG

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết

Thực hiện:

(Dân trí) - Từ thần đồng khoa bảng xứ Nghệ, Trương Quốc Dụng giữ nhiều chức quan qua 3 đời vua, không chỉ là vị tướng xông pha trận mạc, ông còn là Đông các Đại học sĩ.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 1

Đền thờ Đông các Đại học sĩ Trương Quốc Dụng (1797-1864) tọa lạc tại thôn Vĩnh Tiến, xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Công trình thờ tự này được nhân dân xây dựng để tưởng nhớ công lao người con kiệt xuất của quê hương.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 2

Theo các tài liệu lịch sử, cụ Trương Quốc Dụng sinh ra và lớn lên tại làng Phong Phú, nay thuộc xã Thạch Khê. Thuở nhỏ, ông nổi tiếng là thần đồng vì thông minh, chăm chỉ, ham mê sách vở và có tài văn chương. Dưới triều vua Minh Mạng năm 1821, ông thi đỗ Tú tài. Bốn năm sau, ông thi đỗ cử nhân và đỗ Tiến sĩ khoa Kỷ Sửu (1829).

Sau khi đỗ đạt, năm 1830, ông được bổ nhiệm làm Tri phủ Tân Bình (Gia Định - bao gồm TPHCM ngày nay và các tỉnh lân cận), năm sau thăng Lang trung Bộ Hình (quan cao cấp, chịu trách nhiệm về pháp luật, hình phạt và tư pháp). Trải qua các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, ông đều đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 3

Năm 1834, cụ Trương Quốc Dụng cùng các đại thần Trương Minh Giảng và Nguyễn Xuân lập công lớn khi chỉ huy quân đánh đuổi giặc Xiêm xâm lược 6 tỉnh biên giới phía Nam. Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, ông nhiều lần được triều đình cử làm tướng, đem quân ra Bắc và giành nhiều chiến thắng.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 4

Tháng 6/1864, trong trận truy quét địch ngoài biển tại đồn Quảng Yên (Quảng Ninh), quân ta thất thế, ông cùng phó tướng Nguyễn Văn Giai (quê Nghệ An) và 380 binh sĩ anh dũng hy sinh. Ông mất ngày 26/6 năm Giáp Tý (1864). 

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 5

Sau khi qua đời, vua Tự Đức truy phong hàm Đông các Đại học sĩ, cấp vải lụa và tiền để đưa linh cữu ông về an táng tại quê nhà. Vua cũng gửi Dụ văn, Chế văn (văn bản mang tính trang trọng bậc nhất) về làng Phong Phú phúng điếu.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 6

Người được phong hàm Đông các Đại học sĩ là bậc đại thần văn chương giỏi, chuyên tư vấn việc nước, soạn thảo văn thư quan trọng và tuyển chọn nhân sự.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 7

Không chỉ xông pha trận mạc, cụ Trương Quốc Dụng còn là một trí thức tiêu biểu, nhà cải cách chính trị, thiên văn học và sử học. Ông để lại nhiều tác phẩm giá trị như Trương Nhu Trung thi tập (chữ Hán), Thoái thực ký văn, Văn quy tân thể và tham gia biên soạn bộ sử lớn Khâm định Việt sử thông giám cương mục.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 8
Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 9
Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 10

Khi ông mất, người dân lập đền thờ. Chiến tranh và thời gian khiến đền bị hư hỏng nặng. Năm 2007, ngôi đền được phục dựng trên di chỉ nhà ở của ông lúc sinh thời.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 11

Trải qua nhiều lần trùng tu, đến năm 2009, đền thờ và khu mộ của ông được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 12

Hằng năm, vào ngày 25 và 26/6 âm lịch, lễ giỗ Đông các Đại học sĩ Trương Quốc Dụng được chính quyền địa phương, người dân tổ chức trang trọng tại đền thờ để tưởng nhớ công lao của ông. Buổi lễ diễn ra trang nghiêm, đồng thời lồng ghép các hoạt động văn hóa, thể thao, góp phần thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.

Từ thần đồng khoa bảng đến Đông các Đại học sĩ liêm khiết - 13

Vị trí đền thờ Đông các Đại học sĩ Trương Quốc Dụng (Ảnh: Google Maps).

Đọc nhiều trong Đời sống