Ngôi đình hơn 140 tuổi lưu dấu tiền nhân đi mở cõi ở Tây Ninh

(Dân trí) - Được xây dựng từ những năm 1880, đình Hiệp Ninh (Tây Ninh) không chỉ là di tích lịch sử cấp quốc gia mà còn là nơi tôn vinh những bậc tiền nhân có công khai hoang, mở cõi, gìn giữ bờ cõi.

Tọa lạc trên đường 30 Tháng 4, phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh, Đình Hiệp Ninh là một trong những ngôi đình cổ kính nhất địa phương, được xây dựng từ những năm 1880. Công trình này không chỉ là nơi thờ Thành Hoàng bổn cảnh – vị thần có công chiêu dân lập ấp, khai hoang, gìn giữ đất đai và bảo vệ bờ cõi trong thời kỳ mở cõi phương Nam, mà còn là một di tích lịch sử cấp quốc gia, mang đậm dấu ấn kiến trúc và văn hóa Á Đông.

Ngày 12/10/1990, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã chính thức công nhận Đình Hiệp Ninh là di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 1330/QĐ-BT. Trải qua hơn một thế kỷ, ngôi đình vẫn giữ được nét kiến trúc truyền thống, thể hiện rõ bản sắc văn hóa Á Đông.

Điểm nhấn của Đình Hiệp Ninh là nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc gỗ tinh xảo. Nhiều hạng mục được chạm nổi, chạm bông, sơn son thếp vàng công phu, minh chứng cho trình độ mỹ thuật cao của các nghệ nhân xưa. Đình còn lưu giữ 12 bộ câu đối (liễn) treo trên 24 cột chính, cùng các bức hoành phi ca ngợi công đức tiền nhân đã có công khai hoang, mở cõi và xây dựng vùng đất Tây Ninh ngày nay.

Bên cạnh đó, Đình Hiệp Ninh còn bảo tồn nhiều hiện vật, đồ thờ tự quý giá mang giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, bao gồm hoành phi, đại tự, khám thờ Thành hoàng bổn cảnh, ngai thờ Thành hoàng bổn cảnh, trang thờ đương kim thiên tử, thiên kiệu, kiệu thỉnh sắc, bát bửu...

Hơn một thế kỷ trôi qua, nhiều hạng mục kiến trúc và hệ thống linh vật tại Đình Hiệp Ninh vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Các chi tiết chạm khắc tinh xảo, đường nét sắc sảo và hài hòa đã góp phần tôn lên vẻ cổ kính và giá trị nghệ thuật của ngôi đình.

Ngoài việc là nơi thờ Thành hoàng bổn cảnh, Thần Nông, Chúa Xứ..., Đình Hiệp Ninh còn là không gian sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng. Hằng năm, người dân địa phương tổ chức các lễ hội truyền thống như Kỳ yên, Cầu bông để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an và gìn giữ những giá trị văn hóa lâu đời của vùng đất Tây Ninh.

Lầu chuông và gác trống được xây dựng đối xứng hai bên chính điện theo dạng hình vuông, gồm hai tầng với hệ thống cửa vòm. Lối kiến trúc hài hòa này tạo nên tổng thể cân đối, bề thế và vững chãi cho ngôi đình, đồng thời góp phần tôn lên giá trị thẩm mỹ của công trình.

Đình Hiệp Ninh được xây dựng theo kiến trúc chữ Tam với ba nếp nhà gồm tiền đình, chính đình và hậu đình. Công trình có năm gian, kết cấu cột gỗ, tường gạch, mái lợp ngói kéo dài liên tục từ trước ra sau, mang đậm dấu ấn kiến trúc đình làng truyền thống Nam Bộ.

Cổng đình Hiệp Ninh được xây dựng theo lối kiến trúc cổ, mang dáng dấp cổng lăng tẩm, đền đài ở Huế. Công trình nằm trên đường 30 Tháng 4, phường Tân Ninh, cách cổng chính của khu di tích khoảng 100m.

Trong kháng chiến chống Pháp, ngày 25/8/1945, Đình Hiệp Ninh là nơi tập hợp hàng trăm thanh niên Tiền phong có vũ trang trước khi lên đường hỗ trợ quần chúng giành chính quyền tại thị xã Tây Ninh và các khu vực lân cận. Phía xa trong ảnh là núi Bà Đen, một biểu tượng khác của vùng đất này.