Thanh Hóa:

Ký ức làng gốm hàng trăm năm tuổi

Dân trí Dù khói lò nung đã không còn, nhưng dấu tích của nghề gốm “Vồm” hàng trăm năm tuổi vẫn hằn trên các bức tường, con đường làng... và cả trong ký ức của những người dân trên vùng đất này.

Nỗi niềm người xưa

Xã Thiệu Khánh (TP Thanh Hóa) vốn được chia làm 4 làng: Làng Đọ, làng Vồm, làng Chành (làng Dinh Xá) và làng Hến. Gọi là gốm “Vồm” nhưng làng Vồm thực ra không phải là quê hương của nghề làm gốm mà chỉ là nơi tiêu thụ các sản phẩm, bởi đây là một sản phẩm lâu đời của làng Chành kế bên. Có lẽ, đó cũng là cách gọi khiến người ta nhớ lâu hơn về một làng nghề truyền thống chế tác gốm trên đất xứ Thanh.

Ký ức làng gốm hàng trăm năm tuổi - 1

Cụ Chơn bên bức tường vẫn còn gắn những bình gốm lỗi từ hàng trăm năm trước.

Theo các cụ cao niên trong làng, nghề gốm của xóm Lò được du nhập từ một bộ phận người di cư đến từ Phủ Lý (tỉnh Hà Nam) vào khoảng 200 năm trước. Ban đầu, họ sinh sống và làm nghề ở khu vực chợ Vồm, qua thời gian nghề dần dần được đưa vào làng Chành.

Đất Dinh Xá có kẻ Vồm, kẻ Chành nằm bên bờ hữu ngạn sông Chu, nơi hợp lưu của hai dòng sông lớn nhất xứ Thanh  là sông Mã và sông Chu. Chợ Vồm nằm tại vùng ngã Ba Đầu, các sản phẩm gốm khi ra lò về tới chợ rồi ngược xuôi theo hai dòng sông lớn tỏa đi khắp các vùng trong và ngoài tỉnh.

Ký ức làng gốm hàng trăm năm tuổi - 2

Những dấu tích của một làng nghề phát triển hưng thịnh trong lịch sử.

Bên ngôi nhà cấp 4 còn in dấu tích xưa, cụ Lê Thị Chơn (78 tuổi, làng Chành hay còn gọi là làng Dinh Xá) say sưa kể về tuổi thơ gắn liền với các trò chơi được nặn từ đất sét, ngay từ thuở lên chín, lên mười cụ đã theo cha vào lò gốm. 15 tuổi cụ đã biết làm ra những chiếc vung niêu, những cái ấm tích... Và bài học đầu đời về cách thức làm gốm của những người cùng thế hệ cụ Chơn đều được đúc kết như thế.

Nhà cụ Chơn có 4 đời làm nghề gốm, cụ bảo: “Làng Chành xưa kia gồm 3 xóm: Xóm Đồng, xóm Nghè và xóm Lò. Nghề nghiệp chính của làng là sản xuất nông nghiệp, kết hợp với việc chăn nuôi gia súc. Làng còn có nghề thủ công làm đồ gốm, nhưng nghề này chỉ có duy nhất ở xóm Lò, cả xóm làm nghề gốm nên không có gia đình nào làm ruộng”.

Không trực tiếp tạo ra các sản phẩm như cụ Chơn, nhưng lại là người tận tay đưa các sản phẩm gốm của quê nhà ra ngoài thị trường tiêu thụ. Nhắc đến thời kỳ vàng son của nghề gốm làng mình, cụ Lê Ngọc Huỳnh (79 tuổi, làng Chành), nhớ lại: “Gốm Vồm nổi tiếng là sản phẩm gốm nhẹ lửa, bằng chất liệu đất sét trắng mềm, dẻo, ít pha tạp. Chủng loại gồm nồi, ấm, siêu, chõ... có chất lượng tốt, hình thức đẹp, giá trị sử dụng cao, từng chiều lòng được nhiều khách hàng khó tính ở trong và ngoài tỉnh”.

Ký ức làng gốm hàng trăm năm tuổi - 3

Dấu tích trên những bức tường làng.

Năm 1958, nghề gốm được xây dựng thành HTX thủ công nghiệp Dinh Thắng, sản xuất hàng gốm cung cấp cho thị trường trong tỉnh và các tỉnh bạn như: Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình, Hà Nội...

Để có những sản phẩm bền đẹp, ngoài ưu thế về chất đất, nghệ nhân và những người thợ giỏi nơi đây còn phải công phu từ khâu khai thác nguyên liệu, chuẩn bị dụng cụ đến kỹ thuật trong các cung đoạn luyện đất, chuốt trên bàn xoay và nung gốm...

Nứa được khai thác từ các huyện miền núi xứ Thanh là chất liệu đốt duy nhất được các nghệ nhân nơi đây lựa chọn. Dày dặn trong kinh nghiệm, tinh xảo trong kỹ thuật, vốn sống trải nghiệm và đặc biệt là bí quyết “cha truyền con nối” đã tạo thương hiệu cho sản phẩm gốm “Vồm”.

Cụ Lê Ngọc Huỳnh cho biết, người dân nơi đây vốn cần cù, khéo léo và giàu tính sáng tạo. Vì vậy, những sản phẩm làm ra nhanh chóng chiếm lĩnh được thị trường. Những chiếc nồi đất, niêu đất, ấm đất, chõ đất đã từng làm dậy lên những hương vị dẻo thơm của nếp cái hoa vàng của vùng đất Hà Trung; bùi nhừ của cá rô Đầm Sét hay sóng sánh thơm mát như ly chè xanh Sánh Lược (Thọ Xuân)...

Nghề trăm năm bị mai một rồi mất hẳn!

Những hương vị độc đáo được tạo bởi tinh hoa của đất trời và con người nơi đây đã tạo nên cho xứ Thanh những sản phẩm độc đáo ít nơi nào có được.

“Thế nhưng, từ những năm 80 của thế kỷ trước, khi những chiếc nồi nhôm xuất hiện và được nhiều người ưa chuộng, cũng là lúc thị trường đồ gốm dần mai một. Cũng từ đây, người thợ gốm bắt đầu ái ngại, khói những chiếc lò nung cũng tắt dần. Những người như tôi, cụ Chơn là thế hệ cuối cùng của những người làm nghề gốm. Nhiều lúc thấy nuối tiếc cho một làng nghề đã tồn tại hàng trăm năm tuổi nhưng cũng đành bất lực” - cụ Huỳnh bộc bạch.

Ký ức làng gốm hàng trăm năm tuổi - 4

Gốm làng Vồm giờ chỉ còn trong ký ức.

Từng được biết đến với làng nghề gốm nổi tiếng cả nước, nơi tấp nập “trên bến dưới thuyền” để qua những chuyến lướt sông, vượt biển đưa sản phẩm gốm Vồm đi đến muôn phương. Đến ngày hôm nay, những khói lò nung chỉ còn trong ký ức nhưng có vài bức tường được xây dựng bằng những sản phẩm gốm bị lỗi như: Tiểu sành vỡ, méo, mảnh chum, vại vỡ... còn sót lại, tất cả cứ ánh lên niềm tự hào của một thuở xa xưa.

Nhắc đến nghề gốm Vồm, ông Lê Văn Ước, công chức văn hóa xã Thiệu Khánh, chia sẻ: “Do xã hội ngày càng phát triển nên đồ gốm “Vồm” dường như không còn phù hợp nữa. Vì vậy, hàng chục năm nay nghề gốm của làng Chành chỉ còn lại trong ký ức. Mấy năm trước, TP Thanh Hóa có chủ trương khôi phục lại làng nghề, nhưng để làm được điều này là rất khó. Bởi ngoài kinh phí, thị trường đầu ra lại không có, vả lại, ngoài thế hệ người cao tuổi, thế hệ trẻ cũng không mấy mặn mà”.

Bình Minh

MỚI NHẤT
Minigame: Quà tặng 10.000 voucher dịch vụ phun khử khuẩn – Chuẩn nhà sạch
Minigame: Quà tặng 10.000 voucher dịch vụ phun khử khuẩn – Chuẩn nhà sạch

(Dân trí) - Báo Điện tử Dân trí kết hợp cùng JupViec.vn (Nền tảng đặt JupViec theo giờ qua ứng dụng trên điện thoại) dành tặng 10.000 độc giả Voucher Dịch vụ Phun khử khuẩn tại nhà với tổng giá trị lên tới 300 triệu đồng.

Thứ hai, 30/03/2020 - 03:00

Đi thể dục không đeo khẩu trang, nhiều người bị xử phạt
Đi thể dục không đeo khẩu trang, nhiều người bị xử phạt

(Dân trí) - Sau 3 ngày ra quân tuyên truyền nhắc nhở người dân đeo khẩu trang khi ra đường, lực lượng chức năng đã xử phạt hơn 30 trường hợp ở Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Chủ nhật, 29/03/2020 - 12:46

Mẹo hay để đeo khẩu trang lâu mà không đau tai
Mẹo hay để đeo khẩu trang lâu mà không đau tai

(Dân trí) - Một phụ nữ đã chia sẻ cách tránh đau tai do phải đeo khẩu trang nhiều trong đại dịch corona.

Chủ nhật, 29/03/2020 - 10:46

Cụ bà 93 tuổi đi bộ đến phường ủng hộ phòng, chống dịch Covid-19
Cụ bà 93 tuổi đi bộ đến phường ủng hộ phòng, chống dịch Covid-19

(Dân trí) - Ngày 28/3, một cán bộ phường 5 (TP Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu) cho biết, phường vừa tiếp nhận tiền ủng hộ phòng, chống dịch bệnh Covid-19 của một bà cụ sống trên địa bàn.

Chủ nhật, 29/03/2020 - 10:18

Cụ bà 79 tuổi dùng tiền tiết kiệm ủng hộ phòng chống dịch Covid-19
Cụ bà 79 tuổi dùng tiền tiết kiệm ủng hộ phòng chống dịch Covid-19

(Dân trí) - Một cụ bà tại xã Tùng Lâm, huyện Tĩnh Gia (Thanh Hóa) đã dành số tiền tiết kiệm của mình để ủng hộ công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19.

Chủ nhật, 29/03/2020 - 06:45

Nuôi 103 đứa trẻ mồ côi, cựu chiến binh thấm thía gánh nặng người phụ nữ
Nuôi 103 đứa trẻ mồ côi, cựu chiến binh thấm thía gánh nặng người phụ nữ

(Dân trí) - Dồn hết tài sản và bỏ bao thời gian, công sức nuôi 103 đứa trẻ không chung dòng máu, nghĩa cử cao đẹp của ông Bùi Công Hiệp khiến mọi người đều ngưỡng mộ.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 10:24

Mua nhiều giấy vệ sinh đến mức lôi ra chơi trò gạt tuyết
Mua nhiều giấy vệ sinh đến mức lôi ra chơi trò gạt tuyết

(Dân trí) - Không những không xấu hổ vì mua quá nhiều giấy vệ sinh, người đàn ông trong clip còn lấy các cuộn này ra chơi trò gạt tuyết.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 09:38

TPHCM: Đóng cửa tất cả các điểm tham quan vì Covid-19, trừ chợ Bến Thành
TPHCM: Đóng cửa tất cả các điểm tham quan vì Covid-19, trừ chợ Bến Thành

(Dân trí) - Từ 0h ngày 28/3, TPHCM sẽ đóng cửa toàn bộ các điểm tham quan. Riêng chợ Bến Thành vẫn hoạt động vì đây không chỉ là nơi tham quan mà còn là điểm cung cấp các mặt hàng thiết yếu.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 09:25

Phụ huynh khắp nơi trên thế giới tiết lộ bí quyết giúp trẻ học ở nhà
Phụ huynh khắp nơi trên thế giới tiết lộ bí quyết giúp trẻ học ở nhà

(Dân trí) - Trong thời gian phụ huynh khắp nơi trên thế giới phải đối mặt với việc trẻ ở nhà liên tục hàng tuần, hàng loạt các bí quyết đã được chia sẻ để giữ lũ trẻ học mà vui.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 09:14

Mùa dịch: 3 việc nhất định phải “tranh thủ” dạy con
Mùa dịch: 3 việc nhất định phải “tranh thủ” dạy con

(Dân trí) - Dịch bệnh bùng phát, nghỉ học kéo dài khiến nhiều cha mẹ đau đầu “thiết kế" các bài vừa học vừa chơi để con trẻ không lãng phí thời gian. Đây cũng là khoảng thời gian “quý hiếm” để dạy con những kĩ năng, thói quen tốt để thành công trong tương lai.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 08:00

Bảo vệ trường học có hơn 30 lần hiến máu tình nguyện
Bảo vệ trường học có hơn 30 lần hiến máu tình nguyện

(Dân trí) - Trong phong trào hiến máu tình nguyện ở huyện Cù Lao Dung (tỉnh Sóc Trăng) nhiều năm qua, một trong những tấm gương sáng có ông Võ Văn Thành, nhân viên bảo vệ một trường học ở địa phương.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 06:54

Khó rời mắt với ngôi nhà hình khối độc lạ của cặp vợ chồng ở  Đắk Lắk
Khó rời mắt với ngôi nhà hình khối độc lạ của cặp vợ chồng ở Đắk Lắk

(Dân trí) - Ngôi nhà cấp 4 của cặp vợ chồng Đăk Lắk lấy những đường cong làm chủ đạo, kết hợp cùng các khối hình đơn giản để tạo nên sự phá cách, có 1 - 0 - 2.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 06:13

ĐÁNG QUAN TÂM
Phố vắng như Tết trong ngày đầu tạm dừng kinh doanh để phòng dịch Covid-19
Phố vắng như Tết trong ngày đầu tạm dừng kinh doanh để phòng dịch Covid-19

(Dân trí) - Hà Nội vắng vẻ khác thường sau yêu cầu tạm dừng kinh doanh các dịch vụ không thiết yếu đến ít nhất ngày 5/4 để phòng chống dịch Covid-19 đang ngày càng diễn biến khó lường.

Thứ bảy, 28/03/2020 - 05:39

“Bật mí” bí quyết lựa chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng bé từ sơ sinh
“Bật mí” bí quyết lựa chọn sản phẩm chăm sóc răng miệng bé từ sơ sinh

(Dân trí) - 85% trẻ từ 6-8 tuổi bị sâu răng sữa; hơn 60% trẻ em bị viêm lợi; hơn 80% thanh thiếu niên bị răng lệch lạc cần nắn chỉnh…

Thứ sáu, 27/03/2020 - 08:22

PTI ra mắt sản phẩm “Anti - Covid”  bảo vệ sức khỏe cộng đồng
PTI ra mắt sản phẩm “Anti - Covid” bảo vệ sức khỏe cộng đồng

(Dân trí) - Trong bối cảnh dịch Covid-19 đang diễn biến ngày một phức tạp, mới đây Tổng công ty Cổ phần Bảo hiểm Bưu điện đã cho ra mắt sản phẩm “Anti - Covid” - sản phẩm bảo hiểm dành riêng cho bệnh viêm đường hô hấp cấp Covid-19.

Thứ sáu, 27/03/2020 - 04:30

Thông điệp chiến thắng Covid-19 từ tỉnh Hồ Bắc
Thông điệp chiến thắng Covid-19 từ tỉnh Hồ Bắc

(Dân trí) - Ông Tim McLean, người Australia chia sẻ niềm vui và thực tế những gì tận mắt chứng kiến tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc sau khi lệnh phong toả được dỡ bỏ.

Thứ sáu, 27/03/2020 - 02:45

Cuộc sống về chiều dưới "địa đạo" lớn nhất Hà Nội giữa đại dịch Covid-19
Cuộc sống về chiều dưới "địa đạo" lớn nhất Hà Nội giữa đại dịch Covid-19

(Dân trí) - Trong những ngày Hà Nội vắng vẻ vì dịch Covid-19, cứ chiều đến là hầm đường bộ Ngã Tư Sở lại đông đúc nhộn nhịp, nhiều người già, trẻ nhỏ, tập trung ở đây cùng tập thể dục nâng cao sức khoẻ.

Thứ sáu, 27/03/2020 - 10:53

Nhảy cover Ghen Cô Vy góp quỹ xây 100 trạm rửa tay Lifebuoy miễn phí
Nhảy cover Ghen Cô Vy góp quỹ xây 100 trạm rửa tay Lifebuoy miễn phí

(Dân trí) - Bạn sẽ góp ngay 25.000 đồng vào quỹ “Xây dựng 100 trạm rửa tay Lifebuoy - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” chỉ với một clip cover vũ điệu rửa tay với bài hát Ghen Cô Vy phiên bản 2.0.

Thứ sáu, 27/03/2020 - 10:00

Clip hài hước: Làm tóc trong mùa dịch
Clip hài hước: Làm tóc trong mùa dịch

(Dân trí) - Đoạn clip hài hước dưới đây được ghi lại tại salon tóc Bella Rosa nằm ở thành phố Oss, Hà Lan.

Thứ sáu, 27/03/2020 - 07:21

"Sống ảo" với những góc làm việc tuyệt đẹp tại nhà mùa dịch Covid-19
"Sống ảo" với những góc làm việc tuyệt đẹp tại nhà mùa dịch Covid-19

(Dân trí) - Chán nản vì làm việc ở nhà trong mùa dịch tại sao bạn không thử thiết kế góc làm việc độc đáo, ấn tượng để có cảm hứng và sức sáng tạo ngay tại nhà?

Thứ sáu, 27/03/2020 - 06:10

Biệt thự trăm tỷ xa hoa, có hẳn bãi biển riêng của tỷ phú người Mỹ
Biệt thự trăm tỷ xa hoa, có hẳn bãi biển riêng của tỷ phú người Mỹ

(Dân trí) - Bỏ ra một số tiền không nhỏ nhưng mục đích sử dụng ngôi nhà này của vị tỷ phú đứng thứ 17 trên thế giới mới khiến ta phải sốc.

Thứ sáu, 27/03/2020 - 06:05

Chồng trổ tài "cây kéo vàng" mùa dịch, vợ... trùm mũ đi làm
Chồng trổ tài "cây kéo vàng" mùa dịch, vợ... trùm mũ đi làm

(Dân trí) - Nói không với các dịch vụ vào mùa dịch bệnh, nhiều người dân Sài Gòn xoay xở chuyển qua hình thức "tự lo" tại nhà với không ít tình huống "cười ra nước mắt".

Thứ sáu, 27/03/2020 - 05:35

Muốn con trưởng thành có hàm răng khỏe mẹ cần làm ngay những việc này
Muốn con trưởng thành có hàm răng khỏe mẹ cần làm ngay những việc này

(Dân trí) - Nếu bạn không muốn con mình khi lớn lên có hàm răng bị hô, xô lệch 9-6-3-0, lệch khớp cắn... thì chắc chắn phải hành động ngay từ khi con vẫn còn ẵm ngửa.

Thứ năm, 26/03/2020 - 06:09

Tập đoàn Ecopark chung tay cùng cộng đồng phòng chống dịch Covid-19
Tập đoàn Ecopark chung tay cùng cộng đồng phòng chống dịch Covid-19

(Dân trí) - Hưởng ứng lời kêu gọi của Thủ tướng Chính phủ, Tập đoàn Ecopark đã ủng hộ cho công tác phòng chống dịch Covid-19 và thực hiện hàng loạt các hoạt động hỗ trợ cộng đồng phòng chống dịch.

Thứ năm, 26/03/2020 - 11:15